Journey in Life: Dịch sách như trồng cây

Saturday, August 12, 2017

Dịch sách như trồng cây


nhưng mà thù lao còn thấp hơn lương của nhân viên môi trường thì em cũng bái bai... :)

shared from Quyen Nguyen,
-----
Câu chuyện của chị Yao Liqing về tình hình văn học dịch ở Trung Quốc, cụ thể là nhuận dịch và nhuận biên. (Bài viết có giá trị tham khảo)

Em tóm tắt lại thế này cho vui:
Yao học ở Pháp, về quê tìm được việc làm biên tập viên tiếng Pháp, những tưởng phải lấy người như anh, dè đâu lấy phải người như anh: công việc áp lực, bị ép chạy tiến độ, tiền lương ít ỏi, luôn gặp phải các bản dịch kém chất lượng nên nai lưng ra mà sửa.

Ở Trung Quốc, nhuận dịch văn học Pháp trả cho dịch giả thường là 70-80 tệ (tương đương 10-12$) cho 1000 từ tiếng Trung (tức là khoảng 240-270.000 vnd/1000 từ). Nhuận dịch văn học Anh còn ít hơn nữa. Ngoài ra còn một cái gọi là luật, đó là nếu nhuận dịch cho một cuốn nào đó mà hơn 800 tệ (tức 2tr7 đồng) thì nhà xuất bản sẽ xẻo đi 20% tiền thuế (à hiểu rồi, tức là hơn 2tr7 thì bắt đầu đóng thuế). Chính vì thế rất ít dịch giả giỏi nào chịu đi dịch sách.

Chị Yao cho biết cũng chính vì tiền ít như vậy, dẫn tới việc nhiều dịch giả dịch ẩu. Ở Trung Quốc có một trang review sách online, Douban, đầy các bài ném đá bản dịch.

Chị Yao có kể thêm, các giảng viên văn học nước ngoài ở đại học Tàu bị bắt buộc phải dịch một số lượng sách nhất định. Chính vì thế nhiều giảng viên cộng tác với các NXB để dịch sách. Nhưng ngặt nỗi, họ lại dịch lấy có để đủ tiêu chuẩn, nên không thèm dụng công gì, bản dịch đầy lỗi. Kinh dị nhất là có vị còn đem chia ra cho sinh viên dịch, thế là btv chịu trận đủ.

Chị Yao còn kể có một ca một chị muốn có một dòng đẹp vào CV để xin học bổng đi học nước ngoài, bèn dịch xong sai be bét, khi btv yêu cầu sửa thì chị bảo em làm hết sức của em rồi, giờ là tới phiên nhiêm vụ của btv các chị nhé.

Với tư cách là btv, mỗi ngày chị Yao phải đọc và biên tập hơn 10 ngàn từ, các xếp thì ép tiến độ, thế là btv phải mang việc về nhà, làm cả đêm và cuối tuần. Với đồng lương thế nào? BTV mới vào nghề được trả 5.000 tệ một tháng (17tr, má ơi em muốn sáng Tàu!) vừa đủ thuê căn hộ ở ngoại ô Thượng Hải, cơm ba bữa, năm hai bộ quần áo mới. Chính vì thế btv bỏ việc liên tục.

Chị Yao lý giải nguyên nhân các NXB trả tiền cho btv và dịch giả ít như vậy: thủ phạm chính là giá sách ở Tàu. Lấy ví dụ một ly cà phê Starbucks ở Pháp hay Tàu đều có giá khoảng 4-5$. Ở Trung Quốc, giá sách cũng tầm như vậy.

Chị so sánh, ở Pháp giá sách thường cao gấp 3-4 lần một ly cà phê Starbucks. Chẳng hạn bản dịch tiếng Pháp cuốn “Ping Ru and Mei Tang: Our Story,” bán trên trang Amazon Pháp giá 23 E (27$) (620 ngàn vnd), trong khi bản gốc bản trên Amazon Tàu chỉ có 24.6 tệ (84 ngàn vnd), hơn gấp 7 lần. Chị Yao còn dẫn bản khảo sát đọc sách trên toàn quốc lần thứ 14 của Trung Quốc thì độc giả chỉ muốn trả khoảng 14.42 (tệ) (49 ngàn vnd) cho một cuốn sách dày 200 trang.

Chị Yao kết luận, bui một tấc lòng giới thiệu văn học nước ngoài đỉnh cao cho bà con Tàu đọc, nhưng mà giá dịch như thế, giá biên tập như thế, điều kiện làm việc như thế, khó lòng mà cải thiện chất lượng bản dịch. Thế là càng nghĩ càng đau, chị chỉ còn một đường: phắn.

15 comments:

  1. Ai chà, cái vòng luẩn quẩn này khó. Người có tiền thì k giúp sách, người hiểu sách thì cần tiền. Người có tiền lại muốn sách tốt. Người hiểu sách lại không thể ráng thêm. Người có tiền la làng. Người hiểu sách la làng... ahaha ������

    ReplyDelete
  2. Nguyễn Việt LongSunday, August 13, 2017

    Chi tiết thú vị là BTV đặt các giảng viên môn ngoại ngữ ở ĐH (không phải văn học nước ngoài như phần tóm lược ở trên) dịch thì chất lượng rất thấp vì họ không tận tâm mà dịch chỉ vì có quy định bắt buộc mỗi năm phải dịch mấy quyển hoặc làm đẹp thành tích để xin học bổng nước ngoài.

    ReplyDelete
    Replies
    1. chắc do điểm đầu vào thấp anh Long ạ :)

      Delete
    2. Kiểu này thì giảng viên ko phải ngoại ngữ thì thảm hơn nữa :_D

      Delete
    3. trường dược mà cách đây gần 25 năm, thì đầu vào cao nhất nước rồi... :)

      Delete
    4. Báo cáo xếp là năm tớ điểm chuẩn là 13, 5 điểm/ 3 môn, không đủ điểm sàn của cụ Lady Gaga bây giờ đâu ah

      Delete
    5. Năm anh Dinh Chi Le lấy thấp thế. Năm em đầu vào khoa Anh của Đh Nhân văn, Đh Qg Tp Hcm khá cao, đâu 20.5/3 môn lận. Chắc lúc đó t.Anh còn có giá. Sau điểm hạ xuống dần ��

      Delete
    6. anh Long, anh Chi, em hỏi là người dịch đầu kém quá, giao btv hoặc hiệu đính, thì người hiệu đính thành người đứng tên dịch chính, người ban đầu trở thành phụ đúng ko, chứ kém thế, rồi cũng mang danh dịch giả là sao...

      Delete
    7. Nguyễn Việt LongSunday, August 13, 2017

      Trước khi làm thế nên trao đổi với người dịch, sửa thử 1 số trang, yêu cầu dịch giả dịch lại. Nếu dịch giả không còn thời gian, tâm trí hoặc trình độ cải thiện bản thảo thì thực hiện như trên. Lý thuyết là vậy nhưng trong thực tế do yêu cầu gấp về thời gian, hoặc hiểu là dịch giả cũng chỉ đến thế, mất thêm thời gian cũng không cải thiện bao nhiêu thì thông báo cho người dịch và thực hiện. Không biết bên Alpha hay Omega có làm thế không?

      Xưa nay mình chủ trương ghi 1 cách trung tính là người dịch, không dịch giả dịch thật gì cả.

      Delete
    8. em cũng nghĩ là người dịch, dịch thuê ý, được trả tiền để dịch 1-2 vụ, chứ dịch giả là nghề, là nghiệp và còn bao nhiêu kiến thức nền khác, chứ có phải dăm ba chữ ngoại ngữ đâu...

      sách Omega+ ghi là Sơn Phạm dịch anh ạ (vd thế, rất tiến bộ :)

      Delete
    9. Nguyễn Việt LongSunday, August 13, 2017

      Hình như bây giờ cuốn nào cũng ghi tên người hiệu đính kèm theo? Lẽ ra chỉ những cuốn bị sửa nhiều (30% trở lên) mới nên ghi tên người HĐ, còn chẳng qua là biên tập thôi. Ghi như thế người ngoài người ta hiểu là người dịch chưa tốt phải kèm thêm người HĐ.

      Bạn nên trao đổi với Alpha và Omega về việc này.

      Delete
    10. đoàn chuẩn luôn bác, em cũng chỉ nhận mình là người dịch thôi, và là dịch thật ko Google Translate.

      Delete
  3. Nguyễn Việt LongSunday, August 13, 2017

    Lương BTV mới vào nghề 17 triệu đồng mà chê là thấp thì chắc là so với những ngành khác thôi. Nó cho thấy mức sống của trí thức Trung Quốc cao hơn Việt Nam nhiều (có tham khảo thêm loạt ghi chép về Tàu của GS Nguyen Tien Zung Nguyen). Tất nhiên có tính đến Thượng Hải thành phố thuộc hàng đắt đỏ của Trung Quốc.

    ReplyDelete
  4. Nguyễn Cảnh BìnhSunday, August 13, 2017

    Giá sách cao sẽ mang lại sự tiến bộ và tăng nhận thức cho trí thức Việt Nam chứ k phải ngược lại. Khi kiến thức có giá cao, tri thức và trí thức mới có giá hời..

    ReplyDelete
    Replies
    1. Em nhớ là câu nói của doanh nhân nào nói thế này "khi mà cuốn sách vẫn rẻ hơn một ly Starbucks thì đất nước ây thật sự chậm tiến" đúng vậy thật

      Delete