Journey in Life: 01/28/13

Monday, January 28, 2013

Rác thải điện tử: Hiểm họa đáng báo động

Các đống phế liệu điện tử ngày càng tăng mang lại lợi nhuận hoặc xì căng đan


Các nước nghèo từ lâu đã là điểm đến phổ biến cho rác thải độc hại của các nước giàu. Năm 1987, một nhà nhập khẩu Ý đã gây ra sự phẫn nộ quốc tế khi vứt bỏ 8.000 thùng dầu bị rò rỉ tại làng Koko ở Nigeria. Ngày 09 tháng 1, Nigeria phạt nhà nhập khẩu 1 triệu USD vì đã cố mang hai container 12 mét chứa đầy các TV hỏng (defunct), máy tính, lò vi sóng và stereo, trên một con tàu từ Tilbury ở Anh - vụ thứ năm trong ba năm.

Rác thải bao gồm các hàng điện tử bị hỏng, gọi là e-waste, phát triển với tốc độ gấp ba lần các loại rác khác, do sự giảm tuổi thọ các sản phẩm (gadget) và nhu cầu (appetite) đối với các thiết bị điện tử tiêu dùng của tầng lớp trung lưu ở các nước đang phát triển. Năm 1998, Mỹ vứt bỏ (discard) 20 triệu máy tính, vào năm 2009 con số này đã tăng lên tới 47.4 triệu. Chỉ riêng Trung Quốc năm 2011 đã 'cho về hưu' 160 triệu thiết bị. Một báo cáo 2011 của Pike Research, một công ty tư vấn, ước tính khối lượng và trọng lượng của rác thải điện tử toàn cầu sẽ tăng gấp đôi trong 15 năm tới.

Nỗ lực quốc tế để điều chỉnh buôn bán rác thải xoay quanh Công ước Basel, được thông qua vào năm 1989 sau vụ tranh cãi (row) Koko. Công ước nhằm mục đích ngăn chặn các nước giàu vứt bỏ các mảnh vụn (detritus) có hại ở các nước nghèo. Nhưng rác thải điện tử không chỉ độc mà thôi: nó còn chứa kim loại quý. Bộ vi xử lý, chip và chân kết nối (connecting pin, được gọi là "ngón tay vàng") chứa các vỉa (seam) vàng, bạc và palladium, những 'khoáng sản' (deposit) này có giá trị hơn từ 40 đến 50 lần các quặng được đào lên (dug-up ore), theo một nghiên cứu được tiến hành bởi Đại học United Nations. Các mạch mỏ (lode) khác ít giá trị hơn nhưng cũng đáng lo ngại hơn cho những 'thợ mỏ đô thị' bao gồm cadmium, chì và thủy ngân.

Các công ty tái chế công nghệ cao như Umicore tại Bỉ và Xstrata ở Canada có thể phục hồi lên đến 95% các kim loại này bằng cách sử dụng lò cao (furnace) và dung môi (solvent). Nhưng các phương pháp bẩn hơn thì rẻ hơn. Trong khu vực Guiyu ở miền nam Trung Quốc, có 100.000 người làm việc trong tái chế rác thải điện tử. Đây là 'bình địa - ground zero cho buôn bán rác thải điện tử', ông Jim Puckett thuộc Mạng lưới Hành động Basel, một tổ chức xanh nói. Thông thường là tách nhựa bằng cách đun các bo mạch (circuit board) trên lò, sau đó lọc (leach) các kim loại qua acid. Công nhân có nguy cơ bị bỏng, hít phải khói và ngộ độc chì và các chất gây ung thư (carcinogen). Một nghiên cứu của Đại học Shantou gần đó đã tìm thấy tỷ lệ sẩy thai (miscarriage) cao ở phụ nữ địa phương.

Cho đến nay, các nhà sản xuất hầu như không làm gì để khiến sản phẩm của họ dễ tháo dỡ hơn và tái chế sạch. Ông Puckett và các cộng sự muốn một lệnh cấm (blanket ban) vận chuyển rác thải điện tử để ngăn chặn 'xuất khẩu độc hại' của phương Tây. Các bên ký kết (signatories) trong Công ước Basel đã có một bước tiến lớn vào tháng 10 năm 2011 hướng tới một lệnh cấm chung về xuất khẩu chất thải độc hại sẽ bao gồm phế liệu (scrap) điện tử. Tuy nhiên, các nước nghèo đã tạo ra 1/4 đống rác thải điện tử của cả thế giới, và những nước này có thể  sẽ vượt các nước giàu vào năm 2018. Ngăn chặn (choking off) buôn bán sẽ không làm cho các vạc (cauldron) axit ngừng sôi (bubbling).

Adam Minter, một nhà báo có trụ sở tại Thượng Hải và là tác giả của một cuốn sách sắp tới, 'Junkyard Planet', cho rằng tiền lương và vị trí của Trung Quốc cho nó một lợi thế so sánh. 'Không phải ngẫu nhiên mà Guiyu rất gần với nơi iPad đang được sản xuất', ông nói. Feng Wang, một chuyên gia về rác thải điện tử tại Đại học United Nations, lưu ý rằng các nhà chức trách ở Guiyu hỗ trợ nhà máy tái chế công nghệ cao an toàn hơn. Ông Minter nói các công ty tái chế khác sử dụng máy ly tâm (centrifuge) nước nóng để tách (dislodge) các bit có giá trị từ bo mạch, họ có bộ lọc than củi để hấp thụ khí. Guiyu tuy không đáp ứng được các tiêu chuẩn an toàn và sức khỏe của phương Tây, nhưng, ông nói, "nó như đã tiến triển từ thời trung cổ tới những năm 1970."

Những lời tán thành này làm ông Puckett thấy trống rỗng (hollow). Ông nêu lên (cite) việc các nước đang phát triển thiếu (dearth) việc thực thi các quy tắc an toàn, chăm sóc sức khỏe cho người lao động và tòa án để giải quyết khiếu nại khi gặp sự cố (things go wrong). Trong khi các nước nghèo thiếu những biện pháp này, ông nói, các nước giàu không nên chở đến rác thải điện tử nữa. Và nhiều nước còn không tái chế gì cả: hầu hết các tivi và máy tính bị hỏng ở Nigeria đều bị vứt ra bãi rác. Quốc hội Nigeria hiện đang xem xét một dự luật cấm buôn bán rác thải điện tử hoàn toàn. Người Trung Quốc có khi lại cổ vũ cho điều này.

Sơn Phạm
The Economist

Nhân viên IT thông minh

Trường hợp nhân viên Bob dưới đây đã thấm nhuần bài học 'Mối lợi từ thương mại'

Bob là một nhân viên phần mềm siêu sao ở công ty với mức lương 250.000 USD/năm.

Cho đến một ngày công ty (xây dựng bất động sản) phát hiện ra hệ thống máy tính bị virus, có kẻ gian đột nhập từ Trung Quốc. 

-> điều tra thì phát hiện ra là Bob đã outsource nhiệm vụ của mình cho công ty ở Shenyang, một thành phố Manchurian lịch sử ở phía bắc Trung Quốc, gần bán đảo Triều Tiên, trả cho họ khoảng 50.000 USD/năm còn thời gian trong ngày thì lướt facebook, linkedin, reddit, xem các video những con mèo nghịch ngợm, đến 5h chiều thì update status về công việc... 'mình' đã hoàn thành và 'cắp ô về' :)

-> chẳng làm gì cũng dư ra 200.000 USD để đi du lịch, quá sướng :D

Ở Việt Nam cũng thế rồi, quan trọng là ai có 'đầu việc', còn lại outsource hết ;), nhất là cơ quan nhà nước, đến... quét rác (nhân viên vệ sinh môi trường, cho lịch sự) cũng chỉ có tên trong biên chế rồi... thuê người khác mà :D

-> nhớ tới một câu (nghe hơi phũ) ở Economist đọc được từ buzz của blogger Giang Lê:
"Người giàu có cuộc sống phong lưu là dựa trên đội ngũ đông đảo... người nghèo"

Phân biệt đối xử với lao động

SỰ PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ TỪ PHÍA NHÀ TUYỂN DỤNG

Chúng ta hãy tưởng tượng ra một nền kinh tế trong đó người lao động bị phân biệt theo màu tóc của họ. Người lao động tóc vàng và người lao động tóc đen có cùng kỹ năng, kinh nghiệm và động cơ làm việc. Song do sự phân biệt đối xử, các chủ doanh nghiệp không thích tuyển dụng lao động tóc vàng. Do vậy, cầu về lao động tóc vàng thấp hơn mức bình thường. Kết quả là, người lao động tóc vàng có tiền lương thấp hơn lao động tóc đen.

Sự phân biệt tiền lương này có thể tồn tại bao lâu? Trong nền kinh tế nêu trên, một doanh nghiệp nào đó có thể dễ dàng tìm được cách đánh bại các đối thủ cạnh tranh: Nó chỉ cần thuê người lao động tóc vàng. Bằng cách thuê lao động tóc vàng, doanh nghiệp phải trả mức lương thấp hơn và do vậy có chi phí thấp hơn các doanh nghiệp thuê lao động tóc đen. theo thời gian, ngày càng có nhiều doanh nghiệp "tóc vàng" tham gia vào thị trường để tận dụng lợi thế về chi phí. Những doanh nghiệp "tóc đen" hiện tại có chi phí cao hơn và do vậy bắt đầu mất dẫn lợi nhuận khi phải đối mặt với các đối thủ cạnh tranh "tóc vàng" mới. Tổn thất đó khiến các doanh nghiệp "tóc đen" phải từ bỏ kinh doanh. Cuối cùng, sự gia nhập của các doanh nghiệp "tóc vàng" và sự rút lui của các doanh nghiệp "tóc đen" sẽ làm cho nhu cầu về lao động tóc vàng tăng và nhu cầu về lao động tóc đen giảm. Quá trình đó tiếp tục cho tới khi không còn sự phân biệt tiền lương.

SỰ PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ TỪ PHÍA KHÁCH HÀNG VÀ CHÍNH PHỦ

Để xem sở thích của khách hàng đối với sự phân biệt đối xử có thể ảnh hưởng đến tiền lương như thế nào, một lần nữa chúng ta hãy xem lại nền kinh tế với những người lao động tóc vàng và tóc đen theo giả thuyết trên. Giả sử khi tuyển nhân viên phục vụ, các chủ nhà hàng đã phân biệt đối xử với người tóc vàng. Kết quả là những người phục vụ tóc vàng có tiền lương thấp hơn so với những người phục vụ tóc đen. Trong trường hợp này, một nhà hàng nào đó có thể mở rộng cánh cửa đối với những người phục vụ tóc vàng và do vậy sẽ có giá cả rẻ hơn. Nếu khách hàng chỉ quan tâm đến chất lượng và giá cả bữa ăn, thì các nhà hàng có sự phân biệt đối xử sẽ bị loại khỏi kinh doanh và sự phân biệt tiền lương không còn nữa.

Nhưng khách hàng có thể thích được những người tóc đen phục vụ. Nếu sở thích phân biệt đối xử này lớn, thì sự xuất hin của các nhà hàng tóc vàng không nhất thiết thành công trong việc loại bỏ sự phân biệt tiền lương giữa người tóc đen và người tóc vàng. Nghĩa là, nếu khách hàng có sở thích phân biệt đối xử, thì tình trạng phân biệt tiền lương sẽ tồn tại trên thị trường cạnh tranh. Nền kinh tế với sự phân biệt đối xử như vậy có hai loại nhà hàng. Nhà hàng tóc vàng tuyển các nhân viên phục vụ tóc vàng, có chi phí thấp hơn và giá rẻ hơn. Những khách hàng không quan tâm đến màu tóc của nhân viên phục vụ bị hấp dẫn bởi mức giá thấp của nhà hàng tóc vàng. Những khách hàng mù quáng sẽ đến những nhà hàng tóc đen. Họ phải trả mức giá cao hơn cho sở thích phân biệt đối xử của mình.

Một khả năng tồn tại khác của sự phân biệt đối xử trên thị trường cạnh tranh là do chính phủ quy định những thông lệ mang tính phân biệt đối xử. Ví dụ, nếu chính phủ thông qua đạo luật quy định những người tóc vàng có thể rửa bát ở nhà hàng nhưng không được phục vụ bàn, thì sự phân biệt tiền lương có thể tồn tại trên thị trường cạnh tranh. Gần đây, trước khi Nam Phi từ bỏ chế độ Apartheid, người da đen đã bị cấm làm một số công việc. Các chính phủ phân biệt đối xử đã thông qua những đạo luật nhằm tiêu diệt lực lượng tạo ra sự bình đẳng thông thường trên thị trường tự do và cạnh tranh.

Kết luận: Thị trường cạnh tranh có một phương thuốc tự nhiên đối với sự phân biệt đối xử của các nhà tuyển dụng. Sự xuất hiện của các doanh nghiệp chỉ quan tâm đến lợi nhuận sẽ loại bỏ sự phân biệt tiền lương. Những phân biệt về tiền lương chỉ tồn tại trên các thị trường mà khách hàng sẵn sàng trả tiền để duy trì thông lệ phân biệt đối xử hoặc khi có những quy định của chính phủ.

Đua thuyền

Mùa hè năm 2004, người ta đã tổ chức một cuộc đua chèo thuyền giữa hai đội: Nhật Bản và đội tuyển quốc gia của một nước Nam Mỹ. Ngay từ những phút đầu tiên những vận động viên chèo thuyền Nhật Bản vượt lên trước và họ về đích trước đội kia cả tiếng đồng hồ. Về nước, đội chèo thuyền Nam Mỹ bị Ủy ban Olympic quốc gia triệu tập lên họp rút kinh nghiệm về thất bại thảm hại vừa qua. Tất cả từ lãnh đạo Ủy ban Olympic quốc gia đến các thành viên đội chèo thuyền đều thống nhất rút ra kết luận lý do thất bại là do cấu tạo của đội tuyển: đội Nhật Bản: 1 đội trưởng và 10 vận động viên chèo thuyền, còn đội Nam Mỹ: 10 lãnh đạo đội và 1 vận động viên chèo thuyền. Hội nghị giao cho Ban kế hoạch chiến lược nghiên cứu đều xuất phương án tổ chức đội chèo thuyền năm sau.

Trong cuộc đua thuyền năm 2005, đội Nhật Bản, với tổ chức như cũ, lại vượt lên ngay từ đầu và lần này còn về đích sớm hơn hai tiếng đồng hồ so với đội Nam Mỹ. Ủy ban Olympic quốc gia lại họp và phân tích mọi khía cạnh của thất bại và rút ra kết luận: cơ cấu tổ chức đội đua do Ban kế hoạch chiến lược đưa ra là hợp lý: 1 đội trưởng, 2 đội phó, 7 trưởng phó phòng và 1 vận động viên chèo thuyền như vậy phát huy được sự lãnh đạo tập thể, nhưng người thừa hành - vận động viên chèo thuyền đã không làm tròn trách nhiệm, không nỗ lực tối đa, tóm lại đã không làm việc hiệu quả.

Năm 2006 đội đua Nam Mỹ lại có một dịp thi đấu mới. Cục Kỹ thuật mới và Kinh doanh đã đề xuất một kế hoạch hoành tráng và những biện pháp rất tân kỳ để nâng cao hiệu suất thi đấu của vận động viên chèo thuyền. Nhưng năm nay, kết quả còn tệ hại hơn nhiều: đội đua Nam Mỹ về sau đội đua Nhật Bản đến ba tiếng đồng hồ. Những kết luận rút ra là: trong khi đội Nhật Bản giữ nguyên cơ cấu tổ chức, đội Nam Mỹ, trên cơ sở những thành tựu mới nhất của nghệ thuật tổ chức nhân sự, đã có những cải tiến lớn trong cơ cấu tổ chức hết sức tân tiến, gồm 1 đội trưởng, 2 kiểm soát viên cao cấp, 1 cố vấn toàn quyền, 1 kiểm soát viên dòng chảy, 1 nhân viên phân tích các điều kiện môi trường, 1 chuyên viên kỹ thuật, 1 trưởng phòng, 1 nhân viên ghi chép số liệu về thời gian và 1 vận động viên chèo thuyền. Sau mấy ngày hội họp mệt mỏi bàn bạc phân tích tỉ mỉ hết sức sâu sắc, Ủy ban Olympic quốc gia quyết định trừng phạt vận động viên chèo thuyền vì đã không làm tròn nhiệm vụ, làm mất uy tín đất nước bằng hình thức kỷ luật: tước hết mọi tiền thưởng, loại khỏi đội tuyển quốc gia. Và trong cuộc họp mới đây để chuẩn bị cho cuộc thi đấu mới, Ủy ban đã ra khuyến nghị chấn chỉnh lại quy trình tuyển chọn vận động viên chèo thuyền và các biện pháp huấn luyện sao cho đạt hiệu quả thi đấu cao nhất. Không thấy nói đến biện pháp cải tổ tổ chức đội tuyển.
Đàn ông thật cả tin

"Save my life" nghĩa là gì?


Động từ to save có nghĩa là cứu vớt và life nghĩa là đời sống, mạng sống. Thành ngữ này, 'to save one's life', khi được dùng trong một câu phủ định, có nghĩa là “ngay dù mạng sống của một người tùy thuộc vào một điều gì đó” .

Ví dụ
“Adventurous, I am not. I’d rather die than go skydiving or mountain climbing. No one could get me to practice any of those sports to save my life. I’ll let the thrill seekers have their fun. There’s simply no possibility of me ever doing anything that’s really dangerous.”

“Recently my community sponsored a talent show. There were certainly plenty of singing acts. I may not have a great singing voice, but I can carry a tune. Yet there were some performers who weren’t able to sing to save their lives!”


To spare có nghĩa là dư thừa, không cần đến.

Ví dụ
“I love the city, but I don’t miss my old cramped apartment there. I remember when my wife and I moved to our house in the suburbs, which was huge by comparison. In fact, for months we did not know that to do with all the rooms to spare.”

“At the office, we have a jar in which employees can deposit coins they find in their pockets of spare change. Over time, it adds up. We keep it, so that if we need to buy flowers or a sympathy card for someone, we have a little money available.”

Những 'hoàng đế nhỏ' của Trung Quốc

Từ Bloomberg:

Chính sách một con của Trung Quốc đã tạo ra một thế hệ thanh niên có xu hướng có những đặc điểm tính cách không phù hợp để khởi sự doanh nghiệp hoặc quản lý công ty, theo một nghiên cứu cho biết thêm các mối lo ngại kinh tế xung quanh quy định này.

Sử dụng các cuộc điều tra 421 đàn ông và phụ nữ ở Bắc Kinh và kiểm tra những kỹ năng của họ trong các trò chơi kinh tế, các nhà nghiên cứu ở Úc nhận thấy những người sinh ra sau chính sách năm 1979 là bi quan, lo lắng, ít tận tâm hơn, ít cạnh tranh và tránh rủi ro (risk averse). Họ cũng nhận thấy những người này 23% ít hơn có xu hướng chọn công việc đòi hỏi phải rủi ro kinh doanh, chẳng hạn như trở thành một người môi giới chứng khoán, doanh nhân hoặc người quản lý công ty tư nhân.

-> đấy mới chỉ là kinh doanh còn sợ rủi ro rồi, thì các lãnh đạo còn định xua đi lính và đánh nhau, rủi có 'mệnh hệ' gì thì làm sao lo được cho 2 bố mẹ, 4 ông bà hai bên chứ...

Đọc thêm ở đây, để biết Geert Jan Olsder, giáo sư toán tại đại học Twente, là tác giả một công trình nghiên cứu ở Hà Lan, khi thế giới qua mốc 4 tỉ người vào những năm 1970, khi đó tưởng tượng một hòn đảo không có nhập cư và di dân, chỉ có sinh và tử, vấn đề là khi dân số già đi và tuổi thọ tăng lên thì tỉ lệ sinh phải là bao nhiêu để không làm cho 'hòn đảo' ấy bùng nổ dân số. Ông Geert Jan Olsder đã chia sẻ với một học giả Trung Quốc và không ngờ rằng học giả này bị tác động bởi công trình nghiên cứu, là một trong những quân domino, rồi trở thành kiến trúc sư trưởng chính sách một con ở Trung Quốc. Học giả Trung Quốc này là Song Jian.

Hay tác động của máy siêu âm ở châu Á đã tác động đến lựa chọn giới tính thai nhi. Tính ra 160 triệu bé gái đã không được sinh ra chỉ riêng ở châu Á (vào năm 1990, Amartya Sen tính con số này là 100 triệu). Hậu quả dẫn đến là nhiều buôn bán phụ nữ (sex-trafficking), bị mắc bệnh AIDS, và gia tăng tội phạm, điểm qua một số như vậy (to name just a few). Hvistendahl, tác giả của 'Lựa chọn phi tự nhiên: thích bé trai hơn bé gái, và hậu quả của thế giới toàn đàn ông', cho rằng cách tốt nhất để dự đoán tỉ lệ giết người cao ở một số bang ở Ấn Độ là bằng cách nhìn vào tỉ lệ bé trai/gái ở vùng đó...

Bong bóng bất động sản Trung Quốc sẽ vỡ?
Trung Quốc nên 'xây' những gì?
Thành phố ma ở Trung Quốc
Độc giả tạp chí thời trang Trung Quốc là những ai?
Nhà hàng robot ở Trung Quốc
Những 'hoàng đế nhỏ' của Trung Quốc
Dùng iPad để kiểm soát giá cả ở Trung Quốc
Người Trung Quốc hỏi Siri điều gì là phổ biến?
Người Trung Quốc than rằng...

The purpose of education


Education's purpose is to replace an empty mind with an open one.

Transform_Jan 28


It is only possible to live happily ever after on a day-to-day basis.
- Margaret Bonnano

Assignment: Today, consider what "happily ever after" means to you. Can you have a little of that today?

Margaret Wander Bonanno (born 1950 as Margaret Wander) is an American science fiction writer, ghost writer and small press publisher. She was born in New York City. She has written six Star Trek novels, including Strangers from the Sky...

Ai đánh vỡ chiếc bình?


Trong giờ Sử, thầy giáo kể giai thoại về chuyện năm 846, có anh lính làm vỡ chiếc bình quý ở xứ Soissons, một chiến lợi phẩm đáng giá, nên bị Vua Clovis trừng phạt.

Trò Toto không chịu nghe giảng, nên hôm sau, khi thầy hỏi, Toto không trả lời được. Toto về nhà nói với bố:
- Thầy giáo mắng con vì con không biết ai làm vỡ chiếc bình Soissons. Con bảo không phải con, nhưng thầy vẫn mắng...
Rồi Toto khóc.

- Được rồi, ông bố nói. Không thể để yên chuyện này được. Hôm sau, ông đến gặp thầy giáo.
- Sao thầy lại bảo con tôi đánh vỡ chiếc bình, trong khi đã bao giờ nó biết đến chiếc bình nào đâu! Thầy chỉ bắt nạt trẻ con.
- Thưa ông, tôi có bảo là cháu đánh vỡ chiếc bình đâu, thầy giáo phân trần - tôi chỉ hỏi cháu là ai làm vỡ...
- Thế thì lại càng tệ! Thầy định dạy nó cái thói mách lẻo à? Được rồi...

Hôm sau, ông bố tìm gặp thanh tra giáo dục và kể lại đầu đuôi sự việc. Ông này nói:
- Thưa ông, ông đừng lo. Tôi không muốn có chuyện rắc rối với Hội phụ huynh học sinh đâu. Nếu quả thật con ông không làm vỡ chiếc bình Soissons, tôi sẽ làm tất cả để chứng minh cháu vô tội.

Một tuần sau, người giáo viên Sử bị gọi lên phòng Hiệu trưởng. Ông này nghiêm giọng:
- Thầy còn trẻ, lẽ ra thầy không nên như vậy...
- Nhưng thưa ông hiệu trưởng, đây là một sự hiểu lầm. Tôi chỉ hỏi thằng bé là ai làm vỡ chiếc bình Soissom! Chắc ông cũng thấy...
- Có, tôi có thấy! Nhưng tôi nghĩ thầy nên xin lỗi...
- Xin lỗi vì chiếc bình Soissons? Thật điên rồ!
- Vậy tôi đành chuyển vụ này lên cấp trên...

Một tháng sau, người giáo viên Sử nhận được giấy mời lên gặp Bộ trưởng Giáo dục. Ông này vỗ vai người thầy giáo.
- Thầy nên mềm mại hơn mới phải. Nhưng tôi đã thu xếp để dẹp êm chuyện này. Trò nào trong lớp thầy đã đánh vỡ chiếc bình, điều đó không quan trọng nữa. Tôi sẽ chỉ đạo cho chi một khoản đặc biệt để thầy đi mua ngay một chiếc bình Soissons khác!