Journey in Life: 06/12/13

Wednesday, June 12, 2013

Bài ca Marseille - quốc ca Cộng hòa Pháp ra đời cách đây 200 năm

Source: wikipedia - words copy from blog Phạm Viết Đào.

"Hãy cầm lấy vũ khí, hỡi những công dân!
Hãy lâp nên những đội quân!
Tiến lên! Tiến lên!
Hãy để cho dòng máu nhơ bẩn
Tưới đẫm những luống cày của chúng ta!"

La Marseillaise (Bài ca Marseille) là quốc ca của Cộng hòa Pháp. Bài hát này do Rouget de Lisle sáng tác tại Strasbourg vào đêm 25 sáng 26 tháng 4 năm 1792 sau khi Hoàng đế Áo tuyên chiến với Pháp. Lúc mới ra đời, nó mang tên Chant de guerre pour l'armée du Rhin (Hành khúc quân Rhein).
Pils -Rouget de Lisle chantant la Marse illaise. Photo courtesy Paille.

Mùa xuân năm 1792, liên quân Áo-Phổ đã tiến vào đất Pháp và áp sát thủ đô Paris. Để bảo vệ đất nước, người dân Pháp đã lập ra các đạo quân tình nguyện ra chiến trường chiến đấu. Lúc bấy giờ thành phố Strasbourg cũng tổ chức một đội quân tình nguyện. Trước khi đội quân xuất kích, thị trưởng thành phố là Philippe-Frédéric de Dietrich, Nam tước Dietrich (1748 - 1793), muốn tổ chức một buổi tuyên thệ. Ông nghĩ rằng trong buổi lễ tuyên thệ cần phải có một bài chiến ca để phấn khích tinh thần binh sĩ. Ông tìm gặp một sĩ quan trẻ tuổi thuộc quân đoàncông binh đang đóng quân tại đó là Rouget de Lisle, và nói:
- Lisle, nghe nói anh biết sáng tác nhạc và hay làm thơ phải không?
- Vâng, cũng có đôi lúc! Người thanh niên trả lời.
- Anh có thể sáng tác một bài chiến ca thể hiện tinh thần yêu nước được không?
- Để chống lại bọn xâm lược Áo-Phổ, vâng, để tôi thử xem sao.
- Được, tôi hẹn với anh phải hoàn thành ngay trong đêm nay để ngày mai hát trong lúc xuất quân.
- Tôi nhất định hoàn thành.
l'Arc de Triomphe face à l'avenue des Champs-Élysées. Photo courtesy Marie Thérèse Hébert & Jean Robert Thibault.

Lisle đã thức suốt đêm để sáng tác nhạc và viết lời cho bài hát:
Allons enfants de la Patrie,
Le jour de gloire est arrivé!
Contre nous de la tyrannie,
L'étendard sanglant est levé,
… Aux armes, citoyens,
Formez vos bataillons.

Hãy tiến lên, hỡi những người con của Tổ quốc
Ngày vinh quang đã đến rồi,
Chúng ta hãy chống lại sự áp bức,
Ngọn cờ nhuốm máu đã giương lên.
Hãy cầm lấy vũ khí hỡi những công dân!
Hãy tập hợp lại thành đội ngũ!

Ban đầu, Rouget de Lisle đặt tên cho bài hát là Chant de guerre de l'armée du Rhin ("Hành khúc sông Rhein") với hàm ý các binh lính Pháp sẽ giáp trận với tại sông Rhein và đuổi quân đội liên minh Áo - Phổ ra khỏi nước Pháp cách mạng. Sáng hôm sau, trước đoàn quân tình nguyện và dân chúng thành phố Strasbourg, Lisle đã cất tiếng hát làm mọi người xúc động. Vài ngày sau khi bài hát ra đời, liên quân Áo - Phổ tấn công Strasbourg. Về sau, bài hát được phổ biến nhanh chóng toàn nước Pháp. Đoàn quân tình nguyện của thành phố Marseille kéo về bảo vệ thủ đô Paris ngày 30 tháng 7 năm 1792 đã hát bài ca cách mạng này trên đường phố Paris trước tiên, vì thế công chúng Paris gọi là La Marseillaise ("Bài ca của người Marseille"). Liên quân Áo - Phổ bị đẩy bật khỏi Pháp sau thất bại trong trận Valmy vào ngày 20 tháng 9 năm 1792...

Vào ngày 14 tháng 7 năm 1795, Quốc hội Pháp thông qua quyết nghị chính thức lấy bài "La Marseillaise" làm quốc ca nước Cộng hòa Pháp, khiến nó trở thành bài quốc ca đầu tiên của Pháp. Nó bị mất vai trò này dưới thời hoàng đế Napoléon I, và sau này bị các vua Louis XVIII và Charles X cầm chỉ. Bài hát chỉ được phục hồi trong một thời gian ngắn sau Cách mạng Tháng Bảy năm 1830. Dưới sự trị vì của Napoleon I, Veillons au Salut de l'Empire là quốc ca không chính thức của Đế chế thứ nhất, trong khi quốc ca không chính thức của Đế chế thứ hai dưới thời Napoléon III là Partant pour la Syrie. Trong thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, "La Marseillaise" được công nhận là bài ca của phong trào cách mạng quốc tế – một ví dụ là nó đã được Công xã Paris sử dụng vào năm 1871. 8 năm sau (1879), nó được khôi phục như là quốc ca của Pháp.

Nguyên văn tiếng Pháp
1. Allons enfants de la Patrie,
La Marseillaise Arc de Triomphe. Photo courtesy Paul White.
Le jour de gloire est arrivé!
Contre nous de la tyrannie,
L'étendard sanglant est levé! (2 fois)
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats?
Ils viennent jusque dans nos bras
Egorger nos fils et nos compagnes!

2. Que veut cette horde d'esclaves,
De traîtres, de rois conjurés?
Pour qui ces ignobles entraves,
Ces fers dès longtemps préparés? (2 fois)
Français, pour nous, ah! quel outrage!
Quels transports il doit exciter!
C'est nous qu'on ose méditer
De rendre à l'antique esclavage!

3. Quoi! ces cohortes étrangères
Feraient la loi dans nos foyers!
Quoi! ces phalanges mercenaires
Terrasseraient nos fiers guerriers! (2 fois)
Grand Dieu! par des mains enchaînées
Nos fronts sous le joug se ploieraient!
De vils despotes deviendraient
Les maîtres de nos destinées!

4. Tremblez, tyrans et vous perfides,
L'opprobre de tous les partis,
Tremblez! vos projets parricides
Vont enfin recevoir leurs prix! (2 fois)
Tout est soldat pour vous combattre,
S'ils tombent, nos jeunes héros,
La France en produit de nouveaux,
Contre vous tout prêts à se battre

5. Français, en guerriers magnanimes,
Portez ou retenez vos coups!
Epargnez ces tristes victimes,
A regret s'armant contre nous. (2 fois)
Mais ces despotes sanguinaires,
Mais ces complices de Bouillé,
Tous ces tigres qui, sans pitié,
Déchirent le sein de leur mère!

6. Amour sacré de la Patrie,
Conduis, soutiens nos bras vengeurs!
Liberté, Liberté chérie,
Combats avec tes défenseurs! (2 fois)
Sous nos drapeaux, que la victoire
Accoure à tes mâles accents,
Que tes ennemis expirants
Voient ton triomphe et notre gloire!

7. Nous entrerons dans la carrière
Quand nos aînés n'y seront plus;
Nous y trouverons leur poussière
Et la trace de leurs vertus. (2 fois)
Bien moins jaloux de leur survivre
Que de partager leur cercueil,
Nous aurons le sublime orgueil
De les venger ou de les suivre!

Điệp khúc:
Aux armes, citoyens!
Formez vos bataillons!
Marchons! marchons!
Qu'un sang impur
Abreuve nos sillons!

Dịch sang tiếng Việt:
1. Hãy tiến lên những người con tổ quốc,
Ngày vinh quang đã đến rồi!
Chống lại chúng ta, bọn bạo tàn,
Đã được giương lên lá cờ vấy máu! (2 lần)
Bạn có nghe không trên những cánh đồng
Những tên lính khát máu đang gào thét?
Chúng đang tiến vào giữa chúng ta
Để cắt cổ vợ con của bạn!

2. Chúng muốn gì, những bầy lũ nô lệ đó,
những tên phản nghịch, những vua mưu phản?
Dành cho ai, những gông cùm đê hèn này,
Những xiềng xích đã được chuẩn bị từ lâu? (2 lần)
Này dân Pháp, cho chúng ta, ôi! Lăng nhục làm sao!
Có cách gì chúng ta phải làm?
Vì chính chúng ta mà họ dám tính
Đẩy ta về cảnh nô lệ cổ xưa!

3. Tại sao! Lũ người vọng ngoại này
Lại sẽ làm luật cho nước nhà của chúng ta!
Tại sao! Những kẻ hám lợi này
Lại quật ngã những dũng sĩ của chúng ta! (2 lần)
Lạy chúa! Bởi vì tay bị xiềng xích
Mà vầng trán ta hàng phục ách áp bức!
Những kẻ bạo ngược xấu xa sẽ trở thành
Những chủ nhân của vận mệnh chúng ta!

4. Run sợ đi, những bạo chúa và ngươi, những kẻ phản bội
Điều sỉ nhục đến từ mọi phía
Run sợ đi! Những âm mưu giết cha mẹ của các ngươi
Cuối cùng sẽ phải nhận lấy cái giá phải trả của nó! (2 lần)
Tất cả đều là lính để chống các ngươi
Nếu như họ ngã xuống, những anh hùng trẻ của ta
Nước Pháp sẽ sinh ra những người con mới,
Tất cả sẵn sàng chiến đấu chống lại các ngươi.

Điệp khúc:
Hãy cầm lấy vũ khí, hỡi những công dân!
Hãy lâp nên những đội quân!
Tiến lên! Tiến lên!
Hãy để cho dòng máu nhơ bẩn
Tưới đẫm những luống cày của chúng ta!

Năm 1882, nhà soan nhạc Nga nổi tiếng Pyotr Ilyich Tchaikovsky đã trích dẫn "La Marseillaise" để mô tả đội quân xâm lược Pháp trong bản Giao hưởng 1812 của ông. Ông cũng trích dẫn bài "Bozhe, Tsarya khrani!" (Chúa phù hộ Sa hoàng) để mô tả quân đội Nga. Trên thực tế, cả hai bản quốc ca này đều không được sử dụng vào năm 1812. Thêm nữa, có một số ca khúc có giai điệu của bài La Marseillaise như:
• Echoes of France – Django Reinhardt
• All You Need Is Love – The Beatles
• Aux Armes et cetera – Serge Gainsbourg 1978
• You went the Wrong way Old King Louie – Allan Sherman

Ngoài ra, bài hát còn xuất hiện trong bộ phim nổi tiếng của Mỹ Casablanca, khi toàn bộ khách trong quán Rick's Café Américain dưới sự bắt nhịp của Victor Laszlo, một lãnh tụ kháng chiến người Tiệp Khắc, hát át tiếng các sĩ quan Đức Quốc xã đang hát vang bài hát "Die Wacht am Rhein" (Bảo vệ sông Rhein). Điều này dẫn tới việc viên thiếu tá Đức Strasser đóng cửa quán. Năm năm sau, hai bài hát này lại cùng xuất hiện trong bộ phim của Jean Renoir – Grand Illusion năm 1937. Renoir đã phác họa lịch sử bài La Marseillaise trong bộ phim cùng tên một năm sau đó.


Hiệu ứng Ikea

Thưa giáo sư Dan Ariely,

Tôi làm việc với nhiều doanh nhân khởi nghiệp trong giai đoạn khởi xướng ý tưởng ban đầu của họ (early innovation stage) và luôn cảm thấy ngạc nhiên (intrigue) với sự gắn bó (attachment) mạnh mẽ (phi lý) khi họ khai triển ý tưởng, thường dẫn đến hậu quả là họ không am hiểu thực tế (blind to reality) và tốn rất nhiều thời gian lẫn tiền bạc. Chúng ta gắn bó một cách phi lý với những ý tưởng của mình nhanh đến mức nào? Liệu nó dựa trên lượng thời gian dành cho ý tưởng hay những hành động cụ thể mà chúng ta thực hiện (như trình bày ý tưởng với người khác)? Có cách nào để 'chữa' thói xấu này không?
—Omer

Vấn đề này, tất nhiên là, không phải chỉ xảy ra với những doanh nhân khởi nghiệp. Thỉnh thoảng, có lẽ tất cả chúng ta đều bắt gặp một ai đó trong cuộc họp nói điều gì một cách ngẫu nhiên, không hẳn là sáng suốt, nhưng sau đó nhất quyết yêu cầu chúng ta phải làm theo gợi ý 'tuyệt vời' của họ.

Một vài năm trước, Daniel Mochon, Mike Norton và tôi đã tiến hành những thí nghiệm về điều mà chúng tôi gọi là 'hiệu ứng IKEA': nếu chỉ dẫn để lắp đặt một vật gì càng khó khăn và phức tạp, chúng ta càng yêu quý những gì mà chúng ta vừa tạo ra. Chúng tôi cũng thấy rằng hiệu ứng này xảy ra rất nhanh. Có lẽ phần hấp dẫn và phi lý nhất của toàn bộ câu chuyện là, chúng tôi tìm ra rằng: chúng ta cũng sai lầm khi nghĩ rằng những người khác cũng sẽ chia sẻ sự phấn khích của chúng ta về những thứ kém cỏi mà chúng ta tạo ra.

Vậy có thể làm gì đối với vấn đề này? Chúng ta có thể cố gắng tạo ra một môi trường ở đó quyền sở hữu ít mạnh mẽ hơn hay ít gắn với một cá nhân cụ thể nào hơn. Nhưng nếu chúng ta cố gắng giảm hay xóa bỏ cảm giác sở hữu, liệu như vậy có xóa bỏ cam kết và động lực? Có lẽ chúng ta nên cố gắng tăng thêm sự gắn bó sở hữu (proprietary attachment) kiểu này. (Và nhân tiện, giờ đây tôi đã trả lời xong câu hỏi của bạn, tôi thấy thích câu trả lời của mình và nghĩ rằng nó rất là sâu sắc :)


"Give as good as she gets" nghĩa là gì?

Bà Hilary sẽ đáp lại đả kích này như thế nào? Photo courtesy Jasen Miller.

'Give as good as one gets' gồm những từ mà các bạn biết rồi, nhưng thành ngữ này có nghĩa là đối xử với người khác cũng giống như họ đối xử với mình, nhất là trong trường hợp có người công kích hay chỉ trích mình.

Ví dụ
“Polls (các cuộc thăm dò ý kiến) show that most (phần đông) Americans believe Senator (thượng nghị sĩ) Hillary Clinton is tough enough to be President of the United States. That’s because she has handled herself well against (đủ bản lĩnh để đáp lại) continuous political attacks (đả kích chính trị) by her opponents (đối thủ) and is seen as a strong negotiator (thương thuyết gia). She’s always given as good as she’s gotten (đối xử với người khác y như họ đối xử với bà vậy).”

“In our first season, a lot of sports columnists (nhà bình luận thể thao) doubted (nghi ngờ) that our basket- ball team would be any match against our fierce competitors. But we showed them that we were ready to take on any challenge. Game after game, we proved that we could fight back. We gave as good as we got. And now we’re the league champions.”

Huyền Trang
VOA