Journey in Life: 03/20/14

Thursday, March 20, 2014

Âu Lạc house - 13 Trần Hưng Đạo




dinner with Heng Sour - Cambodian senpai, Hitotsubashi Uni.


Điện thoại: 3933.3533

Bài trước: Bia Hoàng Hải - 2 Nguyễn Biểu

Động cơ châm ngòi cho cuộc chiến tại Crimea cách đây gần 2 thế kỉ

Charge of the light cavalry brigade, William Simpson.

Ngày 16 tháng Ba, người dân bán đảo Crimea đã tham gia bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý (sai lầm trầm trọng) để ly khai khỏi Ukraine và sáp nhập vào Nga. Cuộc khủng hoảng tại bán đảo này đã buộcNga phải đối đầu với Mỹ và Liên minh châu Âu trong vụ tranh cãi (spat) trên bàn ngoại giao tồi tệ nhất ở châu Âu kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Nhưng đây không phải lần đầu tiên bán đảo Crimea bên bờ Biển Đen là đối tượng tranh cãi giữa Nga và phương Tây. Đúng thời gian này cách đây 160 năm, ngày 28 tháng Ba năm 1854, siêu cường quốc Anh đã tuyên chiến với Nga. Cuộc xung đột diễn ra chủ yếu trên bán đảo Crimea do quân đội Anh và đồng minh đã bao vây căn cứ hải quân Nga ở Sevastopol trên vùng Biển Đen. Động cơ châm ngòi cho cuộc chiến này là gì?

Cuộc chiến xảy ra trong bối cảnh nước Nga tiến hành bành trướng lãnh thổ trước sự suy yếu của Đế quốc Ottoman. Ngòi nổ (spark) của cuộc chiến bắt đầu từ một cuộc tranh cãi tôn giáo về việc giám hộ thiểu số giáo dân Kitô của đế quốc Ottoman, đặc biệt ở vùng Đất Thánh: thuộc về Giáo hội Chính thống giáo Nga hay Công giáo Pháp. Napoleon III đã điều chiếc chiến hạm tốt nhất Charlemagne đến Biển Đen để bảo vệ tuyên bố của Pháp. Hành động này, cùng với các xúi giục ngoại giao và hỗ trợ tài chính mạnh mẽ, đã củng cố quyết tâm của những người đứng đầu Đế quốc Ottoman, và họ đã tuyên bố ủng hộ Pháp. Nga đã đáp lại bằng cách chiếm đóng các vùng Moldavia và Wallachia thuộc quyền kiểm soát của Ottoman (một phần của Moldova và Romania ngày nay) và đánh chìm hạm đội Ottoman trong trận Sinope năm 1853. Hành động này đã khiến dư luận ở Anh và Pháp dậy sóng, e ngại rằng sự thống trị của Nga ở Biển Đen sẽ đe dọa các tuyến đường thương mại của họ tới Ấn Độ qua Ai Cập và phía đông Địa Trung Hải. Sau những biện pháp ngoại giao thiếu kiên quyết, làm Nga lầm tưởng tiếp tục đánh chiếm Đế quốc Ottoman mà không chịu tổn hại nào, Anh và Pháp đã tuyên chiến vào tháng Ba năm 1854. Vương quốc Sardinia - Piedmont (sau này là Italy) cũng đã tham gia cuộc chiến chống lại Nga một năm sau đó.

Mặc dù Anh và các nước đồng minh cuối cùng cũng chiến thắng vào năm 1856, trận chiến này đã không được hoạch định một cách kỹ lưỡng và thực thi một cách kém cỏi. Các hạm đội của Anh và Pháp xuất phát mà thiếu sự chuẩn bị, kế hoạch quân sự tồi tệ đến mức các cấp chỉ huy chẳng thể xác định được họ phải tấn công vào vùng nào của Biển Đen. Khi họ đặt chân lên Crimea, những thảm họa quân sự liên tiếp xảy ra, bao gồm cả cuộc tấn công nổi tiếng của Lữ đoàn kỵ binh nhẹ, trong đó những kỵ binh Anh đã làm mồi cho pháo binh Nga khi tấn công trực diện (head-on attack) trong trận Balaclava. Các dịch vụ hậu cần như chăm sóc y tế cũng không quy củ. Số bệnh binh chết còn cao gấp bốn lần so với số binh sĩ tử trận. Cuối cùng, phải mất tận một năm bao vây mới chiếm được căn cứ hải quân ở Sevastopol.

Các sử gia cho rằng những sai lầm dẫn đến cuộc chiến thiếu kế hoạch chiến lược này, cả về ngoại giao lẫn quân sự, thuộc về phía Anh và Pháp. Các chỉ trích tương tự cũng nhắm tới những bước đi thận trọng cho tới nay của Mỹ và Liên minh châu Âu. Tuy nhiên, dù một số nhà bình luận cố gắng so sánh cuộc xung đột này và cuộc khủng hoảng hiện nay ở Crimea, có vẻ như mọi thứ sẽ không diễn ra hệt như vậy. Nước Mỹ hiện nay và Đế quốc Anh của thế kỷ 19, tuy đều là các siêu cường bá chủ thế giới, lại hoàn toàn khác biệt về chiến lược ngoại giao. Nhưng ít ai, thậm chí trong những năm 1850, có thể hình dùng rằng Nga và phương Tây lại sẽ tiếp tục tranh chấp bán đảo nhỏ này vào một thế kỷ rưỡi sau đó. Nếu lịch sử không lặp lại chính nó thì hẳn cũng có điệp khúc lạ lùng.

Hồng Nhung
The Economist

Trưng cầu dân ý tại Crimea có hợp pháp không?

The Swallow's Nest castle high on the cliff above the beautiful Black Sea. Photo courtesy Fr Maxim Massalitin.

Cuộc vận động trưng cầu dân ý về vấn đề ly khai của Crimea sẽ diễn ra ngày 16 tháng Ba chủ yếu bàn về tính hợp pháp hơn là lợi ích của việc ly khai. Nga và Mỹ đang vội vã đưa ra những quan điểm có lợi cho mình về tính chính thống của việc chia cắt có thể xảy ra của nước cộng hòa này khỏi Ukraine. Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định ‘những bước đi của lãnh đạo Crimea hoàn toàn dựa trên các chuẩn mực luật pháp quốc tế’. Ngược lại, Tổng thống Mỹ Barack Obama phản đối cuộc trưng cầu dân ý sắp tới. Trong bài phát biểu ngày 6 tháng Ba vừa qua, ông Obama tuyên bố ‘Chúng ta đang ở năm 2014, và đã vượt xa cái thời mà các đường biên giới có thể được vẽ lại mà không cần lý gì tới các nhà lãnh đạo dân chủ’. Tuy nhiên, cả luận điểm của Putin cũng như Obama đều không hoàn toàn giải thích những quy chuẩn đối lập hiện có trong cuộc chơi này.

Về bản chất, luật pháp quốc tế không công nhận quyền ly khai, nhưng cũng tránh việc cấm tuyên bố độc lập đơn phương. Các cơ quan luật pháp quốc tế coi kết quả của những cuộc ly khai thành công như cách bạn bè nhìn cặp đôi chia tay: dù thích hay không, đó là hai cá thể mới không còn ràng buộc. Vì vậy nếu những người nói tiếng Nga tại Crimea (đã có quy chế ‘cộng hòa tự trị’) biểu quyết tách khỏi Ukraine vào tuần tới và ‘rơi vào vòng tay’ Liên bang Nga thì không tòa án quốc tế nào phản đối và cũng sẽ chẳng đứng mũi chịu sào để bảo vệ quyền ly khai của bán đảo này.

Trái lại, Ukraine rõ ràng có lý do để phản đối tính hợp pháp về quyền ly khai trong tay người dân Crimea. Điều 73, Hiến pháp Ukraine ghi rõ (unequivocal): ‘Bất cứ thay đổi nào liên quan đến lãnh thổ Ukraine phải được quyết định bằng trưng cầu dân ý với sự tham gia của toàn thể người dân Ukraine’. Crimea đã không để cho phần còn lại trong số 44 triệu người dân Ukraine đưa quyết định về số phận của bán đảo này, vì vậy cuộc biểu quyết ngày 16 tháng Ba sẽ vi phạm luật pháp Ukraine. Tuy nhiên, phong trào ly khai đôi khi vẫn diễn ra mà không có sự đồng ý của ‘nước mẹ’. Cuộc đấu tranh giành độc lập của Mỹ cũng là cuộc chiến ly khai bất hợp pháp chống lại Vương quốc Anh. Năm 2008, trong khuôn khổ luật pháp quốc tế hiện đại, việc Kosovo tách khỏi Serbia cũng không được chính quyền Belgrade cũng như rất nhiều quốc gia khác hậu thuẫn nhưng lại được đa số các thành viên Liên Hợp Quốc ủng hộ. Nga so sánh Crimea với Kosovo và cáo buộc các nước phương Tây đang chơi trò chính trị nước đôi (double standards). Ngược lại Mỹ cho rằng Crimea và Kosovo là hai trường hợp hoàn toàn khác nhau và Nga thực chất chỉ đạo đức giả (hypocrisy): Nga đã dùng bạo lực để dập tắt quyền tự trị của Chechnya song lại bênh vực quyền ly khai của Crimea. Nếu như Crimea biểu quyết sáp nhập vào Nga thì đây sẽ là trường hợp ngoại lệ về phân chia lãnh thổ (carve-outs) trong các hiệp ước tương lai giữa Nga với các quốc gia không thừa nhận sự ly khai của khu vực này.

Bên cạnh vấn đề hợp pháp, liệu Crimea có quyền tách khỏi Ukraine hay không? Ông Allen Buchanan - nhà lý luận chính trị tại Đại học Duke cho rằng các tỉnh có quyền biện minh cho việc ly khai của mình nếu bị phân biệt/kỳ thị. Những người chủ trương ly khai tại Basque miêu tả số phận của họ bằng hình ảnh con bò: ăn cỏ trên lãnh thổ Basque trong khi sữa lại bổ béo cho những người dân sống tại các địa phương khác ở Tây Ban Nha. Song các tuyên bố rằng những người nói tiếng Nga tại Crimea có nguy cơ đối mặt với bạo lực và đàn áp từ các phần tử quá khích Ukraine thật là lố bịch (preposterous). Thực tế, Ukraine đang phải trợ cấp Crimea và sẽ được lợi về kinh tế từ cuộc ly khai này. Tuy nhiên, liệu Ukraine cũng có quyền buộc Crimea phải hợp nhất hay không? Ông Buchanan cho rằng Ukraine có quyền này nếu cuộc ly khai ảnh hưởng nặng nề đến ‘nước mẹ’. Tuy nhiên, nhìn vào bản đồ ta có thể thấy Crimea chỉ giống như một mẩu xương nhỏ (tenuous) gắn với phần còn lại của Ukraine bởi một sợi dây. Dù Crimea có là cầu nối với Biển Đen và mang lại thu nhập từ du lịch, công-nông nghiệp, việc mất đi 4% dân số khó có thể gây tổn hại lớn đối với nền kinh tế Ukraine. Cuộc trưng cầu dân ý được công báo trước 10 ngày nhưng chỉ biểu quyết về vấn đề ly khai hay sẽ sáp nhập vào Nga mà không có lựa chọn giữ nguyên trạng. Đồng thời, cuộc trưng cầu dân ý này được diễn ra khi Crimea bị chiếm đóng bởi quân tinh nhuệ của Nga. Dù chúng ta có đánh giá chính xác tính hợp pháp của cuộc trưng cầu dân ý này như thế nào thì điều đáng nói ở đây là cuộc trưng cầu dân ý này không công bằng và sẽ trở thành tiền lệ xấu.

Phương Thùy
The Economist


"Tricks of the trade" nghĩa là gì?

Raw Pork Meat in Bloody Butchery of Corpses. Photo courtesy epSos .de.

'Tricks of the trade' có một từ mới là trade, nghĩa là nghề nghiệp. Vì thế, tricks of the trade dùng để chỉ những cách khôn khéo để thực hiện những việc mà các chuyên gia sử dụng, hay những mánh lới nghề nghiệp để giành lợi thế; đôi khi, cũng được dùng để chỉ một mánh khoé gian xảo, không tốt đẹp cho lắm.

Ví dụ
Like many of my co-workers (đồng nghiệp), I often bring in a soft drink that I store in the company kitchen. So that everyone knows which soda is mine, I write my name on a thick rubber band (vòng cao su) and put it around my soda before putting it in the refrigerator (tủ lạnh). It’s just one of my tricks of the trade.

Since my dad was a butcher (người bán thịt), I grew up learning the tricks of the trade. For example, it’s only after I wrap (gói) the meat for the customer (khách hàng) that I weigh (cân) it. Charging for the packaging may be a bit dishonest, but that’s how I can make a small profit on each sale.

Huyền Trang
VOA