Vì sao Mỹ nhất quyết không trả tiền chuộc cho quân khủng bố?
![]() |
James Foley is shown in an earlier picture (Credit: Jonathan Pedneault). |
Hồi đầu hè, khoảng hai chục lính đặc nhiệm Mỹ đã đột kích (swoop) vào miền bắc Syria nhằm giải cứu nhà báo James Foley và những người khác bị lực lượng khủng bố xưng danh Thánh chiến có tên là - "Quốc gia Hồi giáo tại Iraq và Đông phương" (Islamic State of Iraq and the Levant-ISIL*) giam giữ. Lính Mỹ đã đột kích (raid) một cơ sở lọc dầu (oil refinery) bị phiến quân (militant) kiểm soát nhưng không tìm thấy con tin, họ đã bị chuyển đi. Nỗ lực giải cứu táo bạo này cho thấy bước đi của Mỹ trong việc giải cứu công dân của mình. Nhưng số mệnh đau buồn của Foley cũng hé lộ những giới hạn của họ. Khi những kẻ bắt cóc yêu cầu một khoản tiền chuộc hàng triệu đôla, chính phủ Mỹ đã từ chối. Ngày 19 tháng Tám, ISIL đưa lên mạng đoạn phim quay cảnh một thành viên của chúng chặt đầu (behead) nhà báo Foley. Rõ ràng nước Mỹ quan tâm tới sự an toàn của công dân nước mình ở nước ngoài, vậy tại sao họ lại từ chối trả tiền chuộc (ransom) khi điều này có thể cứu được nhiều người?
Chính sách này của Mỹ có một lịch sử lâu dài. Đầu những năm 1800, các Tổ phụ lập quốc Mỹ (founding fathers) đã ngừng trả tiền cho các quốc vương châu Phi để đổi lấy sự bảo vệ khỏi cướp biển, từ đó dẫn đến các cuộc chiến Barbary. Năm 1980, sau khi quân cách mạng Iran bắt 52 con tin Mỹ, Tổng thống Jimmy Carter đã tuyên bố thẳng thừng: ‘Thái độ của chúng ta rất rõ ràng: Nước Mỹ sẽ không chấp thuận yêu cầu của những kẻ tống tiền.’ Năm 2002, George W. Bush nhắc lại (reiterate) lập trường này của Mỹ: ‘Chúng ta đương nhiên không trả tiền chuộc cho bất kỳ con tin nào.’ Nhưng chính sách này không được thể hiện (enshrine) trong luật và cũng không được áp dụng ổn định. Trong cuộc chiến Barbary đầu tiên, Tổng thống Thomas Jefferson đã trả 60.000 đôla để các thủy thủ Mỹ được phóng thích. Sau khi Tổng thống Carter thất bại trong lần tái bầu cử và phải rời nhiệm sở (turf out), Tổng thống Ronald Reagan đã bán vũ khí cho Iran để các con tin được thả ở Lebanon. Chính Tổng thống Barack Obama, tuy từ chối trả tiền chuộc cho Foley, đã đổi 5 tù nhân Taliban lấy trung sĩ Bowe Bergdaht ở Afghanistan hồi đầu năm nay. Hơn nữa, không có luật cấm các cá nhân hay đơn vị tư nhân ở Mỹ trả tiền chuộc (chừng nào họ không bị xem là tài trợ cho các tổ chức khủng bố).
Nước Mỹ tin rằng trả tiền chuộc sẽ gây ra vòng luẩn quẩn khi tưởng thưởng cho hành vi xấu. Theo David Cohen, quan chức phụ trách vấn đề tài chính khủng bố của Kho bạc Mỹ, ‘Trả tiền chuộc sẽ dẫn tới các vụ bắt cóc tiếp theo và theo đó là các khoản tiền chuộc tiếp theo phải trả. Và chính những khoản tiền này càng khiến các tổ chức khủng bố mạnh hơn.’ Nhiều chính phủ chỉ ra vẻ ủng hộ (pay lip service) quan điểm này. Thật vậy, năm 2013, các nước G8 đã thông qua một tuyên bố chung rằng họ ‘nhất quyết (unequivocally) không trả tiền chuộc cho quân khủng bố’ nhưng khi phải đối diện với lựa chọn đau đớn (agonising) giữa trả tiền cho bọn bắt cóc hay nhìn công dân nước mình chết, nhiều nước đã phải ‘xùy’ tiền ra (cough up the cash) – thường qua trung gian (intermediary) để có thể phủ nhận hành động này. Các quan chức Mỹ cáo buộc Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha đều đã trả cho al-Qaeda và các nhóm khủng bố khác tổng số tiền chuộc lên tới 165 triệu đôla từ năm 2008. Al-Qaeda đã biến bắt cóc thành một ngành công nghiệp – một “đặc vụ” (operative) thậm chí còn viết cả cẩm nang hướng dẫn. Các khoản tiền chuộc đã tăng đáng kể trong một thập kỉ qua chính là nguồn tài chính chủ yếu của tổ chức này, theo các quan chức chống khủng bố. Tờ New York Times châm biếm "Châu Âu đã vô tình bảo trợ (inadvertent underwriter) cho khủng bố Al Qaeda."
Kết quả là các công dân châu Âu bị quân khủng bố bắt thường được thả, trong khi công dân Mỹ và Anh (có chính sách tương tự) thì không. Duy chỉ có nhà báo Mỹ Peter Theo Curtis là ngoại lệ đáng chú ý. Curtis được nhánh al-Qaeda tại Syria thả ngày 24 tháng Tám sau gần 2 năm giam giữ. Giới chức Mỹ tuyên bố họ không trả khoản tiền chuộc nào. Hậu quả vụ bắt cóc 4 khách du lịch châu Âu ở Niger năm 2009 cho thấy rõ hơn số phận khác nhau mà các tù nhân phải đối mặt. Chính phủ Anh từ chối trả tiền chuộc và con tin người Anh bị giết. 3 con tin người Thụy Sĩ và Đức được thả sau khi khoản tiền chuộc 8 triệu euro được trả. Theo tờ Times, những nhà đàm phán con tin (hostage negotiators) tin rằng bọn khủng bố đã biết được (figure out) chính phủ nước nào sẽ trả tiền. Hầu hết trong 53 con tin bị al-Qaeda và các chi nhánh bắt trong 5 năm qua là người châu Âu trong khi chỉ có 3 người Mỹ. Đây có thể là bằng chứng cho thấy chính sách của Mỹ có lý. Nhưng điều này sẽ chẳng giúp gì cho một nhà báo Mỹ khác, Steven Sotloff, người bị ISIL dọa sẽ xử tử tiếp sau Foley.
Đăng Duy
The Economist
* Cuối Tháng Sáu, ngay trước mùa chay Ramamdan, tổ chức ISIS hay ISIL thâu ngắn cái tên thành Islamic State, với tham vọng lập ra Đế quốc Hồi giáo Toàn cầu và Duy nhất, và với thành tích mở rộng vùng chiếm đóng từ phía Đông của Syria tới phía Tây Bắc của Iraq.
Tags: economics
[img]https://fbcdn-sphotos-a-a.akamaihd.net/hphotos-ak-xpf1/t1.0-9/s526x296/10479062_526401337490852_4652743576576681026_n.jpg[/img]
Ngoài lý do bảo tồn, tôi đoán Maine đề ra qui định này còn vì lý do nhân đạo. Có thể bạn sẽ cười diễu điều này, cho rằng đằng nào những con lobster đó cũng chết, mà có khi chết dưới biển trong những cái lồng đó còn đỡ dã man hơn là chết trong nồi nước sôi. Nhưng hãy tưởng tượng một tử tù bị giam trong nhà lao chờ ngày ra pháp trường và nhà lao đó bị cháy nhưng anh ta không có cách nào thoát ra được. Đằng nào cũng chết nhưng cái chết trong tâm thế bị cầm tù không thể tự vệ/tự thoát được là một điều xã hội văn mình không chấp nhận.
Cho nên thế giới mới có công ước về đối xử với tù binh và những hành động như ISIS cắt cổ nhà báo James Foley hay phiến quân ở Đông Ukraine hạ nhục tù binh trên đường phố Donesk đáng bị phỉ nhổ. Dẫu biết chiến tranh là tàn bạo và bất kỳ phía nào cũng có thể gây tội ác, thế giới vẫn cần phải có các qui định văn minh như qui định về cái bẫy tôm hùm ở Maine.
the views of party leaders coalesced to form a coherent policy: các quan điểm của các nhà lãnh đạo đảng kết hợp với nhau thành một chính sách nhất quán...
Vụ việc chỉ được phanh phui ra sau này dưới sự kể lại của tỷ phú Li Ka-shing bởi khi ấy ông không hề báo cảnh sát và đã phải đưa cho kẻ bắt cóc khoản tiền chuộc khổng lồ lên tới 1 tỷ đôla Hong Kong.
Đáng nói hơn, sau này báo chí hết lời ca ngợi cách ứng xử của tỷ phú Li Ka-shing trước biến cố lớn của gia đình.
Được biết ban đầu nhóm bắt cóc đòi 2 tỷ đôla Hong Kong tiền chuộc. Ông Li Ka-shing nghe xong yêu cầu của họ đã lập tức đồng ý nhưng mà nói: “Tiền mặt hiện tại ở nhà tôi chỉ có 1 tỷ HKD, nếu như cậu muốn, tôi có thể đến ngân hàng rút đủ cho cậu”.
Trước sự bình tĩnh của ông Lý Gia Thành, nhóm bắt cóc đều rất bất ngờ liền hỏi lại ông Li: “Vì sao ông lại có thể bình tĩnh như vậy?”
Ông Li Ka-shing trả lời: “Bởi vì lần này là tôi đã sai rồi! Ở Hong Kong, chúng tôi nổi tiếng và có địa vị cao như vậy. Nhưng tôi lại không biết cách tự bảo vệ mình. Ví dụ như việc đi chơi golf, tôi thường lái xe ra khỏi nhà vào lúc hơn 5 giờ sáng. Những lúc như vậy ai cũng có thể chặn đường và bắt cóc tôi được. Vậy mà tôi lại không có chút đề phòng nào, lẽ ra tôi phải cẩn thận hơn mới phải”.