Journey in Life

Tuesday, February 21, 2017

Okinawa: thiên đường du lịch và pháo đài phẫn nộ của Nhật Bản

Okinawa. Photo courtesy Jiashiang.

Căng thẳng địa chính trị gia tăng ở Đông Á kéo theo rắc rối cho quần đảo Ryukyu.

Tại thời điểm này trong năm, những mảng băng trôi đang nghiền lên những bãi biển miền bắc Nhật Bản, nhưng tại quần đảo Ryukyu ở miền Nam người nông dân vẫn đang thu hoạch mía. Các quần đảo Nhật Bản kéo dài trên một khoảng rất dài: từ mũi đất Soya ở phía bắc Hokkaido có thể thấy một vết mờ trên đường chân trời chính là đảo Sakhalin thuộc vùng Viễn Đông của Nga. Từ hòn đảo nhỏ Yonaguni, hòn đảo cuối cùng trong chuỗi đảo Ryukyu, đôi khi bạn có thể nhìn thấy những ngọn núi phía đông Đài Loan.

Trong năm mới âm lịch, quần đảo Ryukyu, hợp thành quận Okinawa, tràn ngập du khách. Okinawa ngày càng nổi tiếng là một hòn đảo thiên đường với tất cả mọi người. Các chuyến du lịch trọn gói đem tới rất nhiều gia đình du khách từ Trung Quốc đại lục tới sân bay Naha, thủ phủ của tỉnh Okinawa, để tham quan mặt trời mùa đông, tới trung tâm mua sắm miễn thuế và thưởng thức món thịt hộp xào đặc sản. Khoảng 400km xa hơn về phía nam, một chiếc tàu du lịch len lỏi giữa các rạn san hô vào cảng chính của đảo Ishigaki và đưa khách du lịch Đài Loan đến tìm những viên ngọc trai đen địa phương. Một vài nhà thám hiểm thậm chí đã tới tận Yonaguni, cùng lặn biển với những chú cá mập đầu búa hoặc đứng trên bờ cảng Kubura để xem các ngư dân kéo mẻ lưới cá kiếm đánh được trong ngày. Hòn đảo nằm ở giữa dòng hải lưu mang sự sống Kuroshio, vốn được xem như một dòng Gulf Stream của vùng tây Thái Bình Dương.

Về mặt an ninh quân sự, Okinawa được coi là một đảo đồn trú. Tiếng gầm rú của những chiếc tiêm kích F-15 chắc chắn là một đặc trưng trong cuộc sống thường ngày ở Naha, nhưng hầu hết du khách thấy rất ít sự hiện diện quân sự ở đây. Cảm giác yên bình không phải chỉ là điều bịa đặt trong tờ quảng cáo du lịch. Chủ nghĩa hòa bình vốn ăn sâu vào ý thức của người dân Okinawa. Cựu thống đốc Masahide Ota từng kể rằng đặc điểm chính của vương quốc Ryukyu, vốn độc lập cho đến khi bị Nhật Bản sáp nhập vào năm 1879, là "dốc lòng vì hòa bình và không có vũ khí". Người Okinawa thích kể chuyện về Basil Hall, một thuyền trưởng hải quân đã đến thăm hòn đảo vào năm 1816 và đã kinh ngạc trước một vương quốc hòa nhã, lịch thiệp và dường như không có vũ khí. Thuyền trưởng Hall sau này đã kể lại với Napoleon Bonaparte tại St Helena và khiến vị hoàng đế lưu vong này kinh ngạc với những câu chuyện về Ryukyu. "Nhưng không có vũ khí, làm sao họ chiến đấu?" Napoleon thốt lên.

Thật sự thì, vẫn có vũ khí. Nhưng nằm giữa các nước láng giềng to lớn hơn, là Trung Quốc và Nhật Bản, khuyến khích chuẩn mực đạo đức theo Nho giáo là điều thích hợp với người dân Ryukyu. Và hòa bình là một điều mong manh, ngay cả ngày nay. Cũng như Hokkaido đã trải qua thời kỳ chiến tranh lạnh đầy cạm bẫy đối diện với Liên Xô, quần đảo Ryukyu cũng bị cuốn vào địa chính trị của thế kỷ 21 ở Đông Á. Yonaguni cách Đài Loan chỉ hơn 100 km, và thật khó mà tưởng tượng xung đột giữa Trung Quốc và Mỹ trên đất nước ấy sẽ không ảnh hưởng tới Nhật Bản. Yonaguni cũng là đảo có người sinh sống của Nhật Bản gần nhất với quần đảo Senkaku, hiện đang được Trung Quốc ngày càng quyết liệt khẳng định chủ quyền (và gọi là Điếu Ngư). Trên một ngọn đồi phía sau Kubura một hàng rào lưới và giám sát CCTV đang được dựng lên xung quanh một căn cứ mới cho 160 binh sĩ từ Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Căn cứ này có nhiệm vụ tiến hành giám sát các vùng biển và không phận xung quanh. Yonaguni đã trở thành một chiếc bẫy mới.

Căn cứ này đã gây nên tranh cãi với 1.500 người dân trên đảo, hơn hai phần năm số người đã bỏ phiếu phản đối. Ngay cả những người ủng hộ cũng đổ lỗi cho phe cánh hữu Nhật Bản, đặc biệt là cựu thống đốc Tokyo, Shintaro Ishihara, trong việc châm ngòi tranh chấp Senkaku. Cuối cùng, căn cứ được chính quyền trung ương trang bị đầy đủ và hứa hẹn về lợi ích kinh tế có được từ căn cứ đã thuyết phục được người dân.

Nhiều căn cứ nữa đang được lên kế hoạch xây dựng cho khu vực nam Ryukyu. Đang có ý kiến về việc xây một sân bay trực thăng tại khu Ishigaki đông dân cư hơn, từ đó quản lý quần đảo Senkaku. Tất cả đám xi măng và dây thép gai thậm chí có thể thuyết phục ngay cả ông Donald Trump đang hoài nghi rằng Nhật Bản sẽ hết lòng đảm đương trách nhiệm của mình trong liên minh với Mỹ. Shinzo Abe, vị thủ tướng diều hâu, không cần nhiều khích lệ.

Rất ít người ở Okinawa nghĩ rằng xung đột với Trung Quốc đang sắp tới, hoặc thậm chí là có khả năng xảy ra. Nhưng nhiều người không hài lòng với căng thẳng địa chính trị hiện tại cùng chính phủ hiếu chiến đang gieo rắc những trại quân sự đáng nguyền rủa: trước đây, phía nam Ryukyu đã từng chỉ có một căn cứ radar nhỏ.

Điều này hoàn toàn đối lập với vùng mũi phía bắc của chuỗi đảo. Okinawa, chiếm 0,6% diện tích đất của Nhật Bản, đóng vai chủ nhà chứa tới ba phần năm tất cả căn cứ quân sự của Mỹ ở Nhật Bản và một nửa trong số hơn 53.000 lính Mỹ. Gần một phần năm diện tích đảo chính được dùng làm căn cứ Mỹ. Trong suốt 70 năm qua, Okinawa đã là điểm tựa cho sự hiện diện quân sự của Mỹ ở châu Á.

Người Mỹ đến đây lần đầu tiên vào năm 1850, dùng pháo hạm đưa Ryukyu cũng như Nhật Bản đến với thương mại mậu dịch. Người Mỹ xuất hiện trở lại vào cuối Thế chiến II, chiến đấu cam go với chính nước Nhật Bản. Các nhà chức trách Nhật Bản, những người trước chiến tranh đã cố gắng dập tắt các nền văn hóa và ngôn ngữ địa phương, đã tức giận phòng thủ ở Okinawa để cứu các "hòn đảo quê hương". Khoảng một phần tư người dân Okinawa đã chết, hoặc bị bắt trong cuộc chiến tàn bạo. Những người sống sót ngẩng lên thấy người Mỹ đã thành chủ nhân mới của họ. Người Mỹ sau đó không chỉ khuyến khích khẩu vị với món thịt hộp, mà còn nuôi dưỡng một bản sắc địa phương khác biệt, hy vọng sẽ làm giảm ham muốn tái gia nhập Nhật Bản của Okinawa. Khi Okinawa thật sự trở lại vào năm 1972, các căn cứ vẫn ở lại. Sự tức giận mang đến cho người dân Okinawa cảm giác chia rẽ, và thậm chí đã có cả một phong trào độc lập nhỏ.

Spam today, spam tomorrow
Trong các cuộc bầu cử, người dân Okinawa bỏ phiếu áp đảo cho các ứng cử viên chống lại các căn cứ của Mỹ cùng với tiếng ồn, tai nạn và tội phạm liên quan. Tuần này, Thống đốc Okinawa, ông Takeshi Onaga, đã bay tới Washington để thuyết phục chính quyền Trump không thực hiện việc xây dựng một căn cứ mới cho thủy quân lục chiến Mỹ rất không được lòng dân. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, James Mattis, cũng đang trên đường đến Nhật Bản, được cho là nhằm nhấn mạnh tính vững chắc của liên minh và tính cần thiết trong việc Nhật Bản và Mỹ cùng hợp tác.

Tại Tokyo đồng minh của ông Abe phát biểu không mấy tôn trọng người dân Okinawa, nhưng né tránh đề nghị xây căn cứ lớn ở khu trung tâm. Okinawa tự coi bản thân phải chịu hai ách thuộc địa, của cả Nhật Bản và Mỹ. Đáng buồn thay, với những căng thẳng trong khu vực chỉ có khả năng tăng lên, tình trạng khuất phục của Okinawa có lẽ vẫn như vậy. Và sự pha trộn kỳ lạ của thiên đường du lịch cùng với căn cứ quân sự tua tủa sẽ càng làm tăng thêm bất hòa.

Quỳnh Anh
The Economist

Monday, February 20, 2017

"Pee like a racehorse" nghĩa là gì?

Ngựa đua mót đái. Photo courtesy micadew.

'Pee like a racehorse' (thô tục) = đái như ngựa, nghĩa là ỉa/đái quá nhiều (rude slang: to excrete an excessive amount of urine; to urinate for a long time).

Ví dụ
Drink eight glasses of it a day and you'll pee like a racehorse.

We have all been in a situation where we have to pee like a racehorse but we hold back. Sometimes when that happens the urge to go lessens and we actually forget to go, or hold it for as long as we can before exploding. Believe it or not, there are some consequences to ignoring nature’s call.

Brian Norwood first experienced the nemesis (nữ thần báo ứng, báo oán) of diabetes (bệnh đái đường) a year after his college career at the University of Hawaii when he was trying to make the roster of the Calgary Stampeders: a plunge in blood-sugar level, a sudden loss of weight, a compulsion to constantly run to the bathroom and “pee like a racehorse,” bone weariness, all crippling afflictions that compromised his chances to making the CFL team.

Phạm Hạnh

Tình bạn trên sân gôn: Thủ tướng Nhật Bản lại hội kiến ông Donald Trump

Photo credit: Reuters, The Economist.

Lần này, ông Shinzo Abe mang đến một đề nghị đầu tư hết sức rộng rãi.

Một trong những cuốn sách được cho là sách gối đầu giường của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe chính là cuốn "Nghệ thuật đàm phán”, cuốn tự truyện của ông Donald Trump đề cao chủ nghĩa tư bản mạnh bạo quyết đoán. Ông Abe có vẻ đã học được thái độ táo bạo từ cuốn sách vào hồi tháng 11 vừa qua: trong khi cả thế giới vẫn còn đang kinh ngạc trước kết quả cuộc bầu cử của ông Trump, thì ông Abe đã lên máy bay đến gặp vị tổng thống mới đắc cử. Đó là cuộc họp đầu tiên của ông Trump với một nhà lãnh đạo nước ngoài sau khi được bầu. Ông Abe đã mang tặng ông Trump món quà là một chiếc gậy chơi golf mạ vàng.

Ngày 9 tháng 2, ông Abe sẽ bay sang Mỹ lần nữa, để tham dự một hội nghị thượng đỉnh trang trọng hơn với vị tân tổng thống. Lần này ông mang theo món quà còn cao cấp hơn nhiều: kế hoạch để tạo ra 700.000 việc làm. Mục đích, theo như tuyên bố của Thủ tướng Nhật với Quốc hội, là giúp nâng cấp cơ sở hạ tầng của nước Mỹ. Kế hoạch của ông là sử dụng nguồn đầu tư từ Nhật Bản để xây dựng tuyến đường sắt cao tốc nối liền Texas và California, cho ngừng hoạt động các nhà máy điện hạt nhân cũ kỹ của Mỹ và cộng tác trong việc phát triển robot cũng như vũ khí công nghệ cao. Một phần số tiền đầu tư có thể sẽ lấy từ quỹ lương hưu công lớn nhất thế giới trị giá 135 nghìn tỷ Yên (1,2 nghìn tỷ USD) của Nhật Bản.

Ông Abe đã phải nhanh chóng hành động bởi làn sóng chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng khắp Thái Bình Dương. Thay vì ca thán về sự sụp đổ của Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP), hiệp định thương mại đa phương khổng lồ ông Trump đã hủy bỏ ngay sau khi nhậm chức, ông Abe muốn cố gắng thu được một thỏa thuận song phương với chủ nhân mới của Nhà Trắng, ông Jesper Koll, nhà quản lý quỹ và cố vấn không chính thức cho chính phủ của Nhật Bản, cho biết. Dù sao thì ông Trump cũng đã có một vài động thái tích cực về các hiệp ước như vậy, điều này có thể cứu vãn một vài nội dung cơ bản của TPP.

Theo ông Takao Toshikawa, một nhà báo chính trị kỳ cựu, điều kiện trao đổi rất rõ ràng cho cơn mưa vốn đầu tư Nhật Bản sẽ là sự đảm bảo từ ông Trump rằng ông sẽ không hạ cấp liên minh phòng thủ giữa hai nước. Vị tân tổng thống đã đe dọa sẽ cắt giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ trên toàn thế giới trừ khi các đồng minh của Mỹ chịu thêm phần chi phí. Nhưng trong chuyến thăm gần đây đến Tokyo, ông James Mattis, bộ trưởng quốc phòng của Mỹ, đã gọi Nhật Bản là "một mô hình chia sẻ chi phí" và đã cam kết rõ ràng sẽ bảo vệ Nhật Bản bao gồm cả quần đảo Senkaku đang tranh chấp ở Biển Hoa Đông (được gọi là Điếu Ngư tại Trung Quốc), hiện do Nhật Bản quản lý nhưng Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.

Ông Abe hy vọng sẽ xây dựng mối giao hảo với ông Trump qua lượt chơi golf tại khu Mar-a-Lago, khu nghỉ dưỡng tư nhân của ông Trump ở Florida. Trong lần này, cũng như trong nhiều vấn đề khác, nhà lãnh đạo Nhật Bản đã học hỏi từ ông nội của mình, ông Nobusuke Kishi. Khi làm thủ tướng vào năm 1957 ông Kishi đã chơi golf với ông Dwight Eisenhower, tổng thống Mỹ đương thời. Ba năm sau đó, họ đã ký chính hiệp ước an ninh mà ông Mattis vừa mới tái khẳng định.

Tuy nhiên, ông Abe đang mạo hiểm về chính trị khi giao hảo thân thiết với một nhà lãnh đạo bị nhiều người Nhật Bản không tin tưởng. Một cuộc thăm dò gần đây của tờ Yomiuri Shimbun, tờ báo nổi tiếng nhất Nhật Bản, cho thấy chỉ có 8% số người được hỏi cho rằng quan hệ với Mỹ sẽ cải thiện dưới thời vị tổng thống mới. Thắt chặt quan hệ với ông Trump đồng nghĩa với việc tiếp tục xa lánh Trung Quốc. Trong tất cả mọi điều, mối lo ngại lớn nhất là phải đặt niềm tin ở ông Trump, ông Koll cho hay.

Quỳnh Anh
The Economist