Journey in Life: 04/04/14

Search This Blog

Friday, April 4, 2014

Vì sao người dân Mexico nổi giận về vấn đề dầu mỏ?

El petroleo es nuestro. Photo courtesy Carlos Adampol.

"EL PETROLEO es nuestro!" (‘Dầu là của chúng ta!’). Khẩu hiệu này được hô vang trên các đường phố khi Tổng thống Lázaro Cárdenas tiến hành quốc hữu hóa ngành dầu mỏ vào năm 1938 và giờ đây vẫn còn vang dội trên đất nước Mexico. Tuy nhiên, điều lạ lùng là khẩu hiệu này được sử dụng bởi cả chính phủ - đang đề xuất tư nhân hóa ngành dầu mỏ, và những người đang nỗ lực tổ chức trưng cầu dân ý nhằm phản đối chính đề xuất này. Rất ít quốc gia trên thế giới (kể cả Cuba và Triều Tiên) kiểm soát (stranglehold) dầu mỏ toàn diện như ở Mexico: Nhà nước kiểm soát tất cả từ khai thác đến tiêu thụ (from the bottom of the well to the tip of the petrol pump). Thế nhưng trong các lĩnh vực khác, Mexico là một nền kinh tế mở; người nước ngoài thậm chí sở hữu tập đoàn bia Corona - bia đặc trưng của Mexico. Vì sao dầu mỏ là điều bất khả xâm phạm đến vậy?

Câu trả lời là, đối với người dân Mexico, dầu mỏ còn mang tính lịch sử chứ không chỉ đơn thuần là tài sản kinh tế. Với nhiều quốc gia, giành được độc lập từ các đế quốc thực dân đồng nghĩa với tự khẳng định chủ quyền. Mexico cũng ăn mừng nền độc lập giành được từ Tây Ban Nha năm 1810 nhưng sau đó lại mất 50% lãnh thổ về tay Mỹ năm 1848, và tiếp tục để các công ty ngoại quốc kiếm chác (plunder) từ dầu mỏ trên lãnh thổ quốc gia mình cho đến tận sau cách mạng 1910-1917. Khi Tổng thống Cárdenas giành quyền kiểm soát ngành dầu mỏ từ tay các công ty Anh và Mỹ vốn đã phản đối thành lập công đoàn vào những năm 1930, điều này được đón mừng như một chiến thắng vĩ đại chống chủ nghĩa đế quốc; người dân xếp hàng quyên góp từ gà cho đến trang sức để góp phần trang trải chi phí cho quá trình quốc hữu hóa (expropriation). Lorenzo Meyer - sử gia cánh tả Mexico cho rằng, giờ đây, sau 75 năm, nếu đảo ngược quá trình này và cho phép đầu tư nước ngoài cũng như tư nhân vào dầu mỏ thì năm 1938 sẽ chỉ đơn thuần là một thất bại khác trong chuỗi những “thất bại lịch sử” liên tiếp.

Nói vậy có lẽ hơi quá. Mexico có thể đánh thuế và kiểm soát tốt ngành năng lượng giống các nước khác như Colombia đang làm để chí ít thu được lợi nhuận bằng với mức nước này đang thu được từ dầu mỏ đồng thời để khu vực tư nhân gánh chịu một phần rủi ro. Vấn đề là người dân Mexico không hề tin tưởng những nhà lãnh đạo hay quản lý của họ. Họ đã chứng kiến quá trình tư nhân hóa công ty truyền thông Telmex – biến Carlos Slim thành người giàu nhất thế giới, trong khi chẳng mang cho họ lợi ích nào. Các ngân hàng thuộc sở hữu nước nước ngoài chính là những mô hình dịch vụ tồi (shoddy). Người dân lo ngại rằng lợi ích t việc mở cửa ngành công nghiệp năng lượng sẽ dồn về thiểu số tài phiệt chứ không phải toàn bộ người dân.

Điều này giải thích tại sao chính phủ cần lý lẽ mới thuyết phục hơn về ngành dầu mỏ thay vì chỉ đơn thuần tuyên bố trung thành với mô hình cũ. Dầu mỏ, trên danh nghĩa, có thể thuộc về toàn thể người dân Mexico nhưng hiện có sự chênh lệch về lợi ích mà công đoàn dầu mỏ và các quan chức thu được. Hơn thế nữa, dầu mỏ cũng là một tài sản hao mòn. Nếu được kiểm soát tốt, đầu tư tư nhân sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu của Mexico, chẳng hạn thông qua tiếp cận được lượng dầu nằm sâu dưới biển và khí đá phiến (shale gas), đồng thời làm giảm giá thành. Năng lượng giá rẻ sẽ giúp Mexico có lợi thế cạnh tranh hơn giống như trường hợp của Mỹ. Đó mới là chiến thắng thời hiện đại đáng được tán dương.

Phương Thùy
The Economist

Có thể học được gì từ Mô hình y tế quốc gia của Vương quốc Anh?

Life before National Health Service. Photo courtesy Paul Townsend.

Dường như những tranh cãi về chất lượng và hiệu quả của Mô hình y tế quốc gia (National Health Service - NHS) tại Anh không bao giờ có hồi kết. Hệ thống này được Aneurin Bevan - chính trị gia thuộc Đảng Lao động thành lập năm 1948, đã trải qua thời kỳ đặc biệt tồi tệ vào năm ngoái khi bị cho là hoạt động kém hiệu quả, thiếu nhất quán đồng thời dính tới hàng loạt vụ bê bối như bỏ mặc bệnh nhân hay điều trị không đúng cách. Mặt khác, hệ thống này đang phải vật lộn để đạt mục tiêu tiết kiệm 20 tỷ bảng Anh (33 tỷ đô la Mỹ) theo yêu cầu cân bằng ngân sách do chi tiêu của NHS trong năm 2012-2013 đã chiếm tới 105 tỷ bảng Anh trong tổng chi tiêu chính phủ. Mặc dù vậy, nhiều quốc gia khác đặc biệt là các nước có tốc độ phát triển nhanh trong thế giới thứ 3 vẫn đang học và tiếp thu những ý tưởng mấu chốt từ mô hình NHS để cải cách hệ thống y tế của mình. Đặc biệt các quốc gia đông dân có nhu cầu cải cách y tế nhanh chóng với mức ngân sách eo hẹp đang lấy cảm hứng từ đứa con tinh thần của Bevan.

Điều này phần lớn xuất phát từ nguyên tắc nền tảng của NHS: cam kết cung cấp dịch vụ y tế phổ quát cho mọi người dân bất kể thu nhập. Nguyên tắc này đang được áp dụng ở nhiều quốc gia, chẳng hạn như Nam Phi – đất nước mong muốn mở rộng hệ thống bảo hiểm y tế công chưa tương xứng hiện nay. Mong muốn thu hẹp khoảng cách giữa thu nhập và quyền hưởng dịch vụ chăm sóc y tế (health-care entitlement) cũng chính là động lực dẫn đến những cải cách ở Mexico trong thập niên vừa qua. Các nhà cải cách tại quốc gia này cho rằng NHS giúp người dân ở các nước nghèo được hưởng dịch vụ y tế công bằng hơn.

Một ưu điểm (selling point) nữa của NHS là chi phí bình quân đầu người khá thấp. The Commonwealth Fund, nhóm chuyên gia tư vấn (think-tank) y tế có trụ sở tại Washington, DC coi đây là một trong những mô hình y tế tiết kiệm nhất nhờ cơ cấu “mỗi một (nhà nước) chi trả” (single-payer system) – tiền chủ yếu được lấy từ nguồn thu thuế. Ngoài ra, mô hình này còn giúp dễ dàng tiên liệu các rủi ro hơn so với mô hình bảo hiểm y tế và chính phủ kiểm soát chi tiêu chặt chẽ hơn. Bên cạnh đó kho dữ liệu dành cho các nhà nghiên cứu trên cả nước cũng là một điểm mạnh của NHS. Đồng thời NHS còn giúp tiết kiệm chi phí theo nhiều cách khác nữa. Ấn Độ đang áp dụng mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu (primary-care model) của Anh, tận dụng các y bác sỹ tại địa phương để khám chữa bệnh cho người dân trong khu vực, tránh đầu tư quá mức cho việc xây dựng bệnh viện đắt tiền. Mong muốn giảm thiểu chi phí do lạm phát cũng như tình trạng kê đơn quá mức cũng khiến Trung Hoa trở thành một trong số các quốc gia bắt chước mô hình Viện Quốc gia về lợi ích lâm sàng (England’s National Institute of Clinical Excellence) của Anh – cơ quan đánh giá hiệu quả kinh tế của các phương pháp điều trị và các loại thuốc mới, từ đó đề xuất phương pháp điều trị hay loại thuốc nào nên được áp dụng trong hệ thống y tế công.

Tuy nhiên, việc được các quốc gia khác coi là mô hình kiểu mẫu không có nghĩa NHS có thể hài lòng với hiện tại ở quê nhà. NHS quá chú trọng vào quy mô hoạt động cũng như tính công bằng của các dịch vụ y tế nên chậm áp dụng những phát kiến mới có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân. Điều trị đồng bộ thường mang tính lý thuyết hơn là thực tế và NHS đang nỗ lực công khai các thành công cũng như thất bại của mình nhằm thúc đẩy cải tiến hiệu quả hoạt động. Tranh cãi về vấn đề hợp tác với khu vực tư nhân và bất ổn về chất lượng quản lý khiến cho NHS chậm đưa ra những thay đổi có lợi. Song, nguyên tắc y tế cho mọi người vẫn là động lực cho các quốc gia muốn tận dụng nguồn GDP ngày càng tăng để nâng cao sức khỏe người dân. Đây là thành công đáng kể (not a bad legacy) đối với NHS sau gần 60 năm kể từ khi ra đời.

Phương Thùy
The Economist

"The icing on the cake" nghĩa là gì?

Cake N roses. Photo courtesy Hash Milhan.

'The icing on the cake' có nghĩa là một bổng lộc kèm thêm vào một tin mừng hay một điều gì tốt đẹp.

Ví dụ
It was great to win the match but the icing on the cake was getting promoted to the Premiership!

Xin lưu ý
Nếu làm một điều gì được miêu tả là 'a piece of cake', có nghĩa là điều đó dễ dàng để làm.

Changing the wheel on the car was a piece of cake – I was happy to help!
I don't know what all the fuss was about – the exam was a piece of cake! I had half an hour to spare.

Thực tế thú vị:
Theo Sách kỷ lục Guinness, bánh cưới lớn nhất thế giới nặng 6,818 tấn và đã được làm bởi các đầu bếp tại một khách sạn ở Connecticut, Mỹ.

BBC


Làm gì khi không ngủ được?


đếm cừu... :)))

from fb Nguyen Ba Ngoc.

Bài trước: Chụp ảnh cho bé yêu

Món đáng giá nhất ở siêu thị


là cái ghế ngồi, oh la la... :D

Nỗi khổ khi đi xe buýt công cộng
Bạn không thể nào thắng phụ nữ

Popular Now