Journey in Life: ireland
Showing posts with label ireland. Show all posts
Showing posts with label ireland. Show all posts

Tuesday, April 18, 2017

Ngài Thủ tướng Enda Kenny của Ireland đã đánh mất sự lấp lánh của mình

Trong Ngày lễ Thánh Patrick, ngài Thủ tướng sẽ tặng Donald Trump một bát cỏ ba lá cuối cùng.

SPRAOI “WILD AT HEART” DUBLIN 2015 ST. PATRICK’S DAY PARADE. Photo courtesy William Murphy.

Những người Mỹ gốc Ireland kỷ niệm Ngày lễ Thánh Patrick trong men say, với những cốc bia nhuộm màu xanh và những trang phục yêu tinh laprechaun, có thể sẽ thất vọng về cách mà chính những người dân Ireland kỷ niệm ngày lễ này. Hầu hết mọi người thích xem các cuộc diễu hành trên truyền hình hơn là chống chọi với sự thất thường của thời tiết mùa xuân, và có lẽ họ sẽ treo lên một ổ bánh mì nướng buổi tối để dành cho Thánh Paddy (không phải “Thánh Patty” như người ta vẫn biến tướng từ này ở Mỹ). Và họ không bao giờ cho thuốc nhuộm vào trong những cốc bia. Những người tìm kiếm loại bia màu xanh lục phải đi ra nước ngoài, giống như hầu hết các thành viên nội các chính phủ thường làm mỗi năm, tỏa đi viếng thăm cộng đồng người Ireland trên toàn cầu. Không một đất nước nào khác mà hàng ngũ lãnh đạo cấp cao trong chính phủ lại kỷ niệm một ngày lễ quốc gia bằng cách đổ xô ra nước ngoài.

Nghi lễ trang trọng nhất diễn ra ở Washington, nơi ngài Thủ tướng (Taoiseach) tặng Tổng thống Mỹ một bát cỏ ba lá tươi tốt. Đối với ngài thủ tướng hiện tại, Enda Kenny, chuyến thăm năm nay tới Nhà Trắng sẽ là lần thứ sáu. Có khả năng đó sẽ là lần cuối cùng của ông. Đối mặt với một cuộc nổi loạn bên trong Đảng Fine Gael trung hữu của ông hồi tháng trước, ông Kenny nói rằng sau khi gặp Donald Trump, ông sẽ tuyên bố về tương lai của mình—có lẽ ông sẽ từ chức.

Sự ra đi của ông Kenny sẽ là hồi chuông báo động đối với một số người tại Brussels, những người coi ông là kẻ thực hiện trung thành chính sách thắt lưng buộc bụng mà Liên minh châu Âu áp đặt sau khi thị trường bất động sản Ireland sụp đổ năm 2008. Liên minh châu Âu coi hoạt động kinh tế mạnh mẽ gần đây của Ireland như một bằng chứng cho thấy toa thuốc của Liên minh có hiệu quả. (Một số nhà kinh tế học cho rằng bệnh nhân này có thể đã phục hồi nhanh hơn nếu không dùng thuốc.) Tỷ lệ thất nghiệp trong tháng Hai ở mức 6,6%, thấp nhất trong vòng 9 năm qua, và Liên minh châu Âu dự báo tốc độ tăng trưởng GDP là 3,4% trong năm nay. Nhưng trong cuộc bầu cử năm ngoái, liên minh của ông Kenny đã mất 42 trong số 99 ghế; giờ đây, ông đang điều hành một chính phủ thiểu số.

Tháng Hai, ông Kenny đã sai lầm khi xử lý diễn biến mới nhất trong câu chuyện dài về một nhân viên cảnh sát đã đứng ra tố giác, Maurice McCabe. Năm 2014, sau khi Trung sĩ McCabe tố cáo việc tham nhũng có hệ thống trong Garda Siochana, lực lượng cảnh sát quốc gia của Ireland, các cán bộ cao cấp đã cố gắng bôi nhọ anh ta với cáo buộc sai sự thật về xâm hại tình dục. Khi bị quốc hội hỏi về việc ông biết về vụ bôi nhọ đó khi nào, ông Kenny đã trả lời đầy mâu thuẫn.

Nếu ông Kenny từ chức, ông có thể sẽ được thay thế bởi một đồng nghiệp trẻ hơn bên trong đảng. Nếu Đảng Fine Gael thất bại, thủ tướng tiếp theo sẽ gần như chắc chắn là Micheal Martin, thủ lĩnh của một đảng trung hữu lớn khác của Ireland, Fianna Fail. Hai đảng này đã thay nhau điều hành Ireland kể từ khi nhà nước Ireland hiện đại được thành lập. Một cuộc thăm dò hồi tháng trước do tờ Irish Times thực hiện cho thấy tổng số ủng hộ của hai đảng này là 57%. Tập hợp các đảng cánh tả nhỏ có tỷ lệ ủng hộ khoảng 10% so với hai đảng trên. Đối với phe cực tả, ở Ireland chẳng có ai ủng hộ phe này.

Điều này không có nghĩa là người dân Ireland bình thường cảm thấy hài lòng. Nhiều người phàn nàn về dịch vụ y tế ngày càng yếu kém, việc làm bấp bênh, di cư hàng loạt, khủng hoảng nhà ở và việc chi phí sinh hoạt đang gần cao bằng mức ở Bắc Âu. Nhưng sự bất mãn này vẫn chưa khiến cho tình hình chính trị rối loạn. Còn với Ngày lễ Thánh Patrick, chỉ một số ít người Ireland sẵn sàng đổ ra các con phố.

Tuấn Minh
The Economist

Sunday, April 2, 2017

Lối đi ngọc lục bảo: Brexit đe dọa ngành công nghiệp cho thuê máy bay của Ireland

Photo courtesy Gavin.

Với Dublin, những lợi ích tiềm ẩn của Brexit đi kèm với thách thức.

Những tòa nhà kính văn phòng nằm ven các cảng ở Dublin vẫn đứng đó đầy tự hào; nhưng các ngân hàng đã xây lên chúng thì không còn giữ được vẻ như vậy. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã làm sụp đổ sáu ngân hàng lớn nhất của Ireland. Trong vòng 5 năm, Dublin từ vị trí thứ 10 tụt xuống thứ 70 trên bảng xếp hạng những trung tâm tài chính lớn nhất thế giới của Z/ Yen, một công ty nghiên cứu có trụ sở tại London. Việc nước Anh sẵn sàng rời khỏi thị trường chung châu Âu làm lóe lên những tia hy vọng rằng cơ may dành cho Dublin có thể sẽ trở lại. Có một trụ sở nói tiếng Anh để từ đó tiếp tục kinh doanh bên trong Liên minh châu Âu có thể là điều hấp dẫn đối với các ông chủ ngân hàng ở London. Nhưng ngày càng có nhiều lo lắng rằng những tác động đối với Dublin không chỉ toàn điều tốt đẹp.

Để biết tại sao, hãy nhìn vào ngành tài chính phục vụ việc cho thuê máy bay, có lẽ là ngành thành công nhất của thành phố này. Brexit là chủ đề nổi bật nhất trong các cuộc đối thoại bên lề tại hai hội nghị về tài chính cho thuê máy bay lớn nhất thế giới tổ chức tại Dublin trong tháng này. Thu hút hơn 4.500 nhân vật quyền lực, những nhà cho thuê và các ông chủ ngân hàng trong ngành hàng không, các cuộc tụ họp như vậy thường tập trung vào các vấn đề như giá máy bay và chu trình hàng không. Năm nay, vấn đề địa chính trị chiếm trọn thời gian thảo luận. “Tại Ireland, về phía tây, chúng tôi bị Trump bao vây, còn về phía đông là Brexit,” một người kỳ cựu trong ngành thở dài thất vọng.

Việc cấp tài chính và cho thuê máy bay là ngành công nghiệp đặc thù của Ireland. Lịch sử của ngành cho thuê máy bay bắt đầu vào những năm 1970 như một cách để Aer Lingus, hãng hàng không quốc gia của Ireland, khai thác những chiếc máy bay trong mùa đông với lượng hành khách ít ỏi. Trước đó, các hãng hàng không sở hữu tất cả máy bay của họ. Việc cho thuê cho phép họ có thể tài trợ việc mở rộng hoặc thu hẹp nhanh chóng đội bay của mình mà không vướng vào nợ nần. Năm 1980, số máy bay được thuê chỉ là 2%. Giờ đây, con số đó là hơn 40%.

Đối với một quốc gia có dân số dưới 5 triệu người, Ireland đã tạo nên một câu chuyện thành công toàn cầu về cho thuê máy bay. Các công ty Ireland quản lý hơn 5.000 máy bay thương mại, trị giá trên 130 tỷ USD, chiếm một nửa số máy bay cho thuê và một phần tư đội bay toàn cầu. Mặc dù, đã có lúc, người ta chủ yếu cho rằng các công ty cho thuê này của Ireland hợp tác với các hãng hàng không châu Phi đang gặp khó khăn không thể nhận được các khoản vay ngân hàng, nhưng giờ đây, hầu như tất cả mọi người đều thuê máy bay, ông Peter Barrett, ông chủ của công ty SMBC Aviation Capital, cho biết.

Các hãng cho thuê máy bay đã tận dụng cơ hội khi các ngân hàng sụp đổ, và thuê lại văn phòng trước đây của các ngân hàng này ở trung tâm Dublin. Ngành công nghiệp này ở Ireland hiện đang tăng trưởng rất nhanh, làm méo mó số liệu kinh tế của đất nước này. Mức tăng trưởng GDP 26% chính thức vào năm 2015 phần lớn là kết quả của việc các hãng cho thuê mua rất nhiều máy bay mới; phần còn lại của nền kinh tế có lẽ chỉ tăng trưởng khoảng 5%.

Mặc dù hãng cho thuê máy bay đầu tiên của Ireland, Guinness Peat Aviation (GPA), sụp đổ vào năm 1993, Ireland vẫn là trung tâm toàn cầu về ngành công nghiệp này. 14 trong số 15 hãng cho thuê máy bay lớn nhất thế giới hoạt động ở đây. Patrick Blaney, ông chủ trước đây của GPA, nêu lên một loạt những hấp dẫn. Dublin có nguồn nhân lực sẵn có và được đào tạo trong việc quản lý và cấp tài chính cho việc thuê máy bay. Thành phố này là trụ sở của cơ quan đăng ký máy bay quốc tế cho phép chủ sở hữu các máy bay có thể nhanh chóng lấy lại các máy bay của họ nếu một hãng hàng không không thể thanh toán tiền thuê. Và chế độ thuế suất thấp của Ireland cũng làm tăng thêm biên lợi nhuận vốn mỏng manh của ngành công nghiệp này. Thuế doanh nghiệp thấp ở mức 12,5%, các khoản miễn thuế cố định đầy hào phóng và mạng lưới rộng lớn của điều ước quốc tế tránh đánh thuế hai lần, tất cả đều giúp sức thêm cho ngành công nghiệp này.

Thoạt nhìn, Brexit không hề có tác động trực tiếp nào tới những lợi thế này. Nhưng nó làm cho ngành công nghiệp này phải lo lắng. Một cuộc khảo sát các giám đốc điều hành của các hãng tài chính phục vụ cho thuê máy bay trong tháng này do hãng tư vấn Deloitte thực hiện cho thấy 38% các vị giám đốc nghĩ Brexit sẽ làm mất đi tính hấp dẫn của Ireland như một trung tâm cho thuê máy bay. Tỷ lệ này đối với các nhà quản lý bên ngoài Ireland còn cao hơn nhiều, ông Pieter Burger ở hãng Deloitte cho hay. Họ biết rằng các trung tâm tài chính khác như Hồng Kông và Singapore đang tích cực thu hút những hãng cho thuê rời bỏ Dublin bằng những mức thuế suất thấp hơn và các ưu đãi khác. Gần một phần ba số giám đốc điều hành các hãng tài chính cho thuê máy bay nói rằng họ có thể chuyển hoạt động ra khỏi Ireland nếu nước này thay đổi chính sách thuế theo chiều hướng xấu.

Đây là điểm mà Brexit đưa đến mối đe dọa tiềm tàng cho Ireland. Pháp và Đức từ lâu đã muốn Ireland thống nhất hệ thống thuế doanh nghiệp của nước này với hệ thống của họ với tỷ suất thuế cao hơn nhiều. Sau Brexit, nước Anh, đồng minh lớn duy nhất của Ireland phản đối hệ thống thống nhất thuế suất của châu Âu, sẽ không còn chiếc ghế trên bàn đàm phán. Nhiều người tại Ireland tin rằng Liên minh châu Âu đã gần đạt được điều mình muốn. Họ minh chứng bằng số tiền phạt lớn do Ủy ban châu Âu áp cho Apple năm ngoái, khi gã khổng lồ công nghệ này bị kết tội trả quá ít tiền thuế ở Ireland, và họ cũng chỉ ra những kế hoạch chuẩn hóa các quy tắc về cách tính thuế doanh nghiệp.

Dublin đúng là có những thuận lợi đối với các công ty đang né tránh một Brexit đầy khó khăn: dân cư nói tiếng Anh, hệ thống pháp luật rất tương đồng và sự quản lý nhẹ nhàng. Tuy nhiên, nhiều hãng cho thuê máy bay nói rằng họ sẽ kín đáo nhẹ nhõm nếu hàng loạt các ông chủ ngân hàng rời London không đến đây. Thành phố này vốn đã thiếu thốn không gian văn phòng, nhà ở, đường sá và những trường học quốc tế. Các chuyên viên Ngân hàng trung ương Ireland đang lo lắng về việc liệu họ có đủ chuyên môn cần thiết để điều tiết một số các giao dịch phức tạp khi chúng có thể rời khỏi nước Anh. Ngay cả khi Ireland vẫn giữ được lợi thế về thuế của mình, việc các nhà tài chính ồ ạt rời khỏi London hậu Brexit có thể sẽ không phải là một thuận lợi không tỳ vết.

Tuấn Minh
The Economist

Saturday, December 17, 2016

Lưu chuyển vốn: Cái tốt, cái chưa tốt và cái tệ hại

Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài được hoan nghênh, nhưng quá nhiều trong ngắn hạn sẽ là mầm mống rắc rối.

Sân bay Shannon nằm trên bờ biển phía tây Ireland đã là một cửa ngõ nối châu Âu với Mỹ từ những năm 1940. Sân bay này được xây dựng trên cửa sông Shannon bắt nguồn từ Foynes, một thị trấn nhỏ từng là trạm tiếp nhiên liệu cho thủy phi cơ và máy bay dân dụng trên hành trình vượt Đại Tây Dương trong những năm chiến tranh. Tại đây, người đầu bếp người địa phương Joe Sheridan đã sáng tạo ra món cà phê Ireland khi cho thêm whisky vào tách cà phê nóng phục vụ các hành khách đang run lên vì lạnh trên những chiếc thủy phi cơ của hãng Pan Am. Năm 1947, Brendan O'Regan -- một nhà quản lý cung cấp thực phẩm cho các sự kiện -- đã khai trương cửa hàng miễn thuế đầu tiên trên thế giới tại sân bay Shannon, cho phép hành khách quá cảnh mua hàng miễn thuế.

Đây là địa phận thường xuyên nhận vốn ở Ireland, và hơn bất kỳ quốc gia nào, Ireland đã được thay da đổi thịt nhờ dòng vốn từ khắp các nơi khác đổ về. Trong những năm 1980, tưởng chừng như định mệnh của Ireland vĩnh viễn là nước chậm tiến của Tây Âu: "nước nghèo nhất trong những nước giàu", như kết quả trong một cuộc khảo sát của tờ The Economist. Nhưng trong vòng một thập kỷ, Ireland đã lột xác trở thành con hổ vùng Celtic, như sự đáp trả bất ngờ của châu Âu trước sự bùng nổ kinh tế ở khu vực Đông Nam Á.

Trọng tâm của sự thay đổi này diễn ra vào năm 1992 khi các công ty Mỹ tìm kiếm chỗ đứng ở Liên minh châu Âu trước sự hình thành một thị trường hàng hóa chung và bị thu hút bởi lực lượng lao động nói tiếng Anh được đào tạo bài bản nơi đây. Chính quyền mời gọi họ bằng trợ cấp và mức thuế doanh nghiệp thấp. Tập đoàn Intel chuyên sản xuất chip điện tử đã bắt đầu sản xuất tại Dublin từ năm 1990. Nhiều công ty lớn khác đã tiếp bước họ. Năm 1994, hãng sản xuất thiết bị y tế Boston Scientific đã mở cửa hàng tại Galway, chỉ cách sân bay Shannon một giờ lái xe. Từ đó khu vực này trở thành nơi quần tụ của các công ty công nghệ y tế và dược phẩm.

Một ví dụ điển hình
Nhờ có dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài như vậy, Ireland đã từ nước nghèo nhất trong những nước giàu trở thành một trong những nước giàu nhất. Đây là ví dụ điển hình về lợi ích của các dòng vốn. Nhưng Ireland cũng là một tấm gương về những tác dụng phụ tàn khốc của việc lưu chuyển vốn. Khi nước này giàu lên, các nước khác phản đối mức thuế doanh nghiệp thấp của nước này, vì cho rằng đây chỉ đơn thuần là một công cụ để giúp các công ty toàn cầu thu lời ở Ireland và nộp thuế ít hơn.

Tầm quan trọng của vấn đề được nêu bật vào tháng 7 khi cơ quan thống kê của Ireland cho biết GDP của nước này đã tăng 26% trong năm 2015. Tuy nhiên, con số này không thể hiện nhiều về sức khỏe của nền kinh tế Ireland. Đầu tiên, nó đã bị thổi phồng bởi biện pháp "đảo nghịch thuế", trong đó một công ty nhỏ của Ireland sáp nhập với một công ty lớn từ nước ngoài và công ty mới sáp nhập được đăng ký tại Ireland và hưởng lợi từ thuế suất thấp. Năm ngoái số lượng giao dịch loại này đạt cao điểm trước khi Mỹ ra tay kìm chế. Thứ hai, số liệu GDP đã bị ngành công nghiệp cho thuê máy bay bóp méo. Hai ông trùm cho thuê máy bay lớn nhất thế giới đều do sân bay Shannon quản lý, dù rất nhiều trong số 4.000 máy bay được đăng ký sẽ không bao giờ hạ cánh ở đó.

Nhưng đáng chú ý nhất phải kể đến thiệt hại do các dòng vốn ngắn hạn gây ra cho Ireland. Sau sự kiện đồng euro ra đời vào năm 1999, những người có điều kiện mua nhà đã bị mức lãi suất thấp không thể cưỡng lại được ở Frankfurt thu hút. Các ngân hàng Ireland đã vay mượn rất nhiều từ thị trường đồng euro liên ngân hàng để tiếp thêm vào bong bóng bất động sản và để tích trữ tài sản ở ngoài Ireland. Vào thời kỳ đỉnh cao, hoạt động vay vốn ngân hàng của khu vực tư nhân tăng gần 30% một năm trong giai đoạn 2004-2006. Khi bong bóng vỡ, đất nước rơi vào suy thoái và phải cần tới sự giải cứu của IMF. Thương tích còn đó Theo số liệu ban đầu từ chương trình điều tra dân số năm nay, có gần 10% căn hộ ở Ireland bị bỏ hoang. Một trong những khu vực bị ảnh hưởng tồi tệ nhất là miền tây Ireland, xung quanh bờ biển gần Shannon. Bất động sản ma và những nhà nghỉ giá rẻ là tàn dư từ cơn bùng nổ của ngành xây dựng vào năm 2007 khi cứ 8 công nhân thì có 1 người làm trong ngành này.

Những dòng vốn tự do lẽ ra phải là điều tốt đẹp. Giống như tự do thương mại toàn cầu, các thị trường vốn toàn cầu cho ta những cơ hội rộng mở hơn. Cơ hội nhiều hơn và tốt hơn giúp người ta giàu hơn. Nguồn vốn toàn cầu hóa đã phá vỡ sự ràng buộc giữa nguồn tiền dự trữ trong nước và nguồn tiền có từ đầu tư, tạo cơ hội cho các nước nghèo với nguồn tiết kiệm eo hẹp có nguồn lực để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng GDP. Với các nền kinh tế đang phát triển, lưu chuyển vốn là đường băng dẫn đến các công nghệ tân tiến, quy trình quản lý chuyên nghiệp và mạng lưới kinh doanh mới. Nó cũng cho phép các nhà đầu tư có thể “bỏ phiếu bằng chân”, khuyến khích các chính phủ phải theo đuổi những chính sách điều tiết tiền tệ và tài khóa thận trọng.

Trong suốt một thời gian dài, kinh tế học tự do phản đối bất kỳ hạn chế nào đối với tài chính xuyên quốc gia . Một chuỗi các cuộc khủng hoảng trong ngành tài chính, bắt đầu ở Mỹ Latinh vào những năm 1980 và tiếp tục với cuộc khủng hoảng Đông Á năm 1997-1998, khiến ta phải suy nghĩ lại. Thay vì thiết lập được kỷ luật, việc tiếp cận được nguồn vốn nước ngoài dường như khiến các nước rơi vào mớ bòng bong lớn hơn . Trong tranh luận về những ưu và khuyết điểm khi hàng hóa hoặc con người được di chuyển tự do, các học giả hiện nay đều đồng ý rằng tự do hóa dòng vốn đôi khi lợi bất cập hại. Các chính trị gia thỉnh thoảng có thể rầu rĩ vì sự thay đổi như chong chóng của các nhà đầu tư quốc tế, nhưng trong hầu hết trường hợp, tự do lưu chuyển vốn không phải là tâm điểm chỉ trích của công chúng như cách người ta vẫn làm với tự do thương mại và tự do di cư.

Có rất nhiều bằng chứng cho thấy hậu quả khi dòng vốn ngắn hạn ào ạt quét qua. Trong một bài báo được công bố hồi đầu năm nay, Atish Ghosh, Jonathan Ostry và Mahvash Qureshi của Quỹ Tiền tệ quốc tế, đã xác định 152 giai đoạn "cao trào" (giai đoạn các dòng vốn lớn dâng lên bất thường) từ năm 1980 đến năm 2014 ở 53 thị trường mới nổi. Một phần năm số giai đoạn “cao trào” đó kéo theo các cuộc khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ. Những cao trào dễ kết thúc trong nước mắt nhất là những cao trào chủ yếu nhờ cho vay ngân hàng xuyên quốc gia; trong khi đó những món vay từ vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ít khả năng gây họa hơn. Cuộc khủng hoảng đồng euro nói chung, và vụ phá sản ngân hàng ngoạn mục của Ireland nói riêng, đã chỉ ra rằng hội chứng này không chỉ xảy ra ở các nước đang phát triển.

Các thị trường vốn gặp những sai lầm khác với các thị trường hàng hoá. Cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản có thể thay đổi giá trị đến chóng mặt. Khi vốn di chuyển qua biên giới, những thay đổi này dao động càng lớn bởi khoảng cách, sự không thông thuộc luật lệ và rủi ro từ tỷ giá hối đoái. Còn rất nhiều khả năng khác dẫn đến sai sót, và các cuộc khủng hoảng kinh tế sau đó thường xảy ra trên quy mô lớn hơn. Các công ty nước ngoài có thể xây dựng hoặc mua văn phòng, nhà xưởng và cơ sở hạ tầng, nhưng khi người nước ngoài mua trái phiếu hoặc cổ phiếu, lợi ích họ nhận được thường không rõ ràng, và những đầu tư kiểu này có xu hướng không ổn định. Hệ thống tài chính của những nước đang phát triển chưa thực sự được trang bị đầy đủ để tối ưu hóa dòng vốn này, chứ chưa nói đến khả năng xử lý khi bị thoái vốn bất ngờ. Họ thường dùng các khoản vay ngắn hạn từ nước ngoài để trả các khoản vay dài hạn trong nước. Sự chênh lệch này càng rõ rệt hơn khi phải vay bằng ngoại tệ. Và những nước buộc phải duy trì dòng tiền nóng sẽ thường mắc "căn bệnh Hà Lan" (Dutch disease), một trạng thái đẩy đồng nội tệ cao hơn giá trị hợp lý, khiến các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước không thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Sàng lọc các dòng vốn
Hạn chế các dòng vốn ngoại trừ đầu tư trực tiếp nước ngoài có lẽ là một ý tưởng hay. Năm 2012, Quỹ Tiền tệ quốc tế thừa nhận rằng, trong trường hợp quy mô của dòng vốn vào gây rủi ro cho sự ổn định của nền tài chính và chính sách tiền tệ hay tài khóa thông thường không thể đáp ứng một cách hiệu quả thì kiểm soát vốn tạm thời và có mục tiêu là biện pháp cuối cùng. Nhưng cần làm gì để để ngăn chặn dòng vốn xấu và giữ lại được những dòng vốn tốt?

Đánh thuế “nhập cảnh” (hay còn gọi là thuế Tobin) (entry/Tobin tax) tương xứng với quy mô các dòng vốn vào và thu thuế tại thời điểm diễn ra giao dịch hoán đổi ngoại tệ là một cách. Các dòng vốn vào ngắn hạn sẽ bị đánh thuế nặng hơn. Cho đến gần đây người ta mới tin rằng kiểu sàng lọc như vậy không có mấy ảnh hưởng tới các dòng vốn vào. Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây của Marcos Chamon từ Quỹ Tiền tệ quốc tế, và Márcio Garcia từ trường đại học PUC-Rio, cho rằng biện pháp này có thể có hiệu quả hơn chúng ta từng nghĩ.

Các tác giả nhìn vào kinh nghiệm của Brazil, trong tháng 10 năm 2009 họ áp mức thuế đầu vào 2% lên các danh mục đầu tư. Đây là cách ngăn đồng nội tệ, đồng real, tiếp tục tăng giá. Mức thuế nhanh chóng được nâng lên 4% và ngay sau đó là 6% . Lúc đầu các biện pháp dường như không hiệu quả, nhưng tình hình thay đổi vào giữa năm 2011 khi chính phủ bổ sung một loại thuế đánh vào giá trị danh nghĩa (notional) của các giao dịch phái sinh. Messrs Chamon và Garcia ước tính tới 10% trong sự giảm giá đồng real sau đó, thực tế là do can thiệp.

Khi đồng real mất giá vào năm 2012, Brazil bắt đầu dỡ bỏ kiểm soát vốn. Nhưng nếu dòng tiền nóng là mối đe dọa thường trực, thì luôn duy trì các biện pháp điều tiết không phải tốt hơn hay sao? Michael Klein của Đại học Tufts, phân biệt biện pháp kiểu "cổng kiểm soát" dùng để điều tiết dòng vốn theo từng giai đoạn nhất định, và kiểu "tường bảo vệ", dùng để kiểm soát lâu dài nhiều loại tài sản. Trong một nghiên cứu trên 44 quốc gia từ năm 1995 đến năm 2010, ông kết luận rằng biện pháp cổng kiểm soát không kiềm chế được tỷ giá hối đoái, thúc đẩy tăng trưởng GDP hoặc ngăn rủi ro tài chính ngày càng cao. Nhưng kiểm soát vốn lâu dài (biện pháp tường bảo vệ) có thể làm được.

Mười nước dùng "tường bảo vệ" trong nghiên cứu, bao gồm cả Trung Quốc, tính trung bình có mức tăng nợ tư nhân trong GDP chậm hơn và mức tăng tỷ lệ cho vay yếu hơn so với 34 quốc gia khác. Mười nước này cũng có vẻ ít gặp hiện tượng tăng vốn bất thường. Điều này cho thấy các tường bảo vệ là biện pháp hiệu quả. Nhưng về tổng thể, các nước có tường hào chặt chẽ lại nghèo hơn các quốc gia biết dùng cửa linh hoạt. Và khi Klein kiểm tra GDP bình quân đầu người, thì gần như không có sự khác biệt về mặt thống kê giữa hai nhóm quốc gia này. Không biện pháp kiểm soát vốn nào có hiệu quả lớn.

Phát hiện này khiến người ta lúng túng. Về nguyên tắc, sự linh hoạt của các “cổng” biến nó trở thành công cụ kiểm soát vốn tốt hơn so với “bức tường” thứ có thể ngăn chặn ngay cả dòng vốn tốt. Cách kiểm soát vốn lý tưởng nhất là thắt chặt kiểm soát khi luồng vốn vào gia tăng. Nhưng biện pháp cổng kiểm soát có thể không có hiệu quả vì những lý do rất thực tế. Mức thuế cần thiết để chống lại cơn lũ của các dòng vốn vào có thể cao bất thường. Và cơ chế cổng kiểm soát giúp vốn dễ dàng thâm nhập hơn tường bảo vệ, vì những nước đã áp dụng tường bảo vệ trong thời gian dài sẽ biết cách dùng dòng vốn hiệu quả. Ví dụ, Trung Quốc có thể kiểm soát tỷ giá hối đoái danh nghĩa trong nước nhờ vào cơ chế bảo vệ mà nước này áp đặt.

Có thể thấy phối hợp cả hai cách trên là biện pháp tốt nhất. Nhưng không phải ai cũng tin vào câu chuyện của Brazil. Mức thuế đưa ra phải đủ cao và được áp dụng rộng rãi mới có tác dụng rõ rệt. Điều này khiến chúng ta khó mà chỉ đánh thuế này lên các dòng vốn "xấu"; và vì giám sát chặt chẽ hơn ở một khu vực có thể dễ dàng khiến hoạt động vi phạm dịch chuyển sang khu vực khác, thuế Tobin có thể chỉ làm chuyển hướng các dòng vốn hơn là ngăn chặn chúng hoàn toàn. Theo một nghiên cứu của Kristin Forbes, hiện là thành viên Ủy ban chính sách tiền tệ Ngân hàng trung ương Anh, và nhiều ý kiến khác, thuế Tobin ở Brazil đã khuyến khích nguồn vốn góp và trái phiếu từ thị trường mới nổi ồ ạt đổ sang các nước khác có hàng hóa phong phú.

Các nhà quan sát lâu năm nhớ lại rằng trước khi xảy ra câu chuyện của Brazil, Chile đã là một ví dụ điển hình của việc kiểm soát vốn khôn ngoan. Trong những năm 1990, dòng vốn vào Chile phải gửi không lãi suất một khoản tiền bằng 30% giá trị khoản đầu tư. Nhờ đó ngân hàng trung ương Chile đã tránh được các biện pháp kiểm soát có tính can thiệp trực tiếp vào thị trường tiền tệ (bán peso để dự trữ bằng nhiều hình thức khi dòng vốn vào rất mạnh), đây là một chính sách mẫu mực về tính chặt chẽ. Chính sách này giúp nền kinh tế ngăn nguy cơ mắc căn bệnh Hà Lan, nhưng không hề ngăn chặn các dòng tiền vào. Nếu mối lo ngại lớn nhất là quá nhiều vốn cho vay dựa trên tài sản, thì chính sách an toàn vĩ mô có lẽ sẽ phù hợp hơn. Đây là một biện pháp hữu ích để hạn chế lượng tiền mà các ngân hàng có thể cho vay theo tỷ lệ giá trị của tài sản.

Một vấn đề khó khăn
Các nhà kinh tế ở Ireland đã từng chỉ ra sự khác biệt của hai giai đoạn, một là khi nền kinh tế phát triển bùng nổ đưa đất nước trở thành con hổ vùng Celtic nhờ nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, và hai là giai đoạn "bong bóng" kinh tế, lạm phát do lãi suất thấp và vốn ngắn hạn. Nhưng ngày nay đầu tư trực tiếp nước ngoài không còn mang đến những nhà máy mới, cơ sở nghiên cứu hoặc tòa nhà văn phòng, với số công việc mới nhiều tương ứng mà nó đã chuyển tiền thành các tài sản vô hình phục vụ mục đích giảm thuế doanh nghiệp.

Ireland là một trong những quốc gia hàng đầu trên thế giới về đầu tư trực
Photo credit: The Economist.
tiếp nước ngoài so với GDP (xem biểu đồ). Phần lớn các nước khác trong danh sách cũng là những nước nhỏ có thuế doanh nghiệp thấp. Luxembourg, là một ví dụ, chỉ chiếm 0,07% GDP của thế giới nhưng chiếm tới 10% trữ lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu. Nói chung cạnh tranh là điều tốt, nhưng nhận định đó không đúng với thuế.

Các công ty đa quốc gia có thể tránh thuế vì thực tế có quá ít những nguyên tắc thống nhất về nghĩa vụ thuế xuyên quốc gia. Người Mỹ đánh thuế thu nhập toàn cầu của một công ty dựa trên cơ sở “đăng ký kinh doanh” của công ty đó (nơi đặt trụ sở chính), không phân biệt nơi thu được lợi nhuận. Châu Âu lại áp dụng cách đánh thuế trên lợi nhuận thu được ở nước sở tại. Trên thực tế hai biện pháp này thường được sử dụng kết hợp. "Anh có thể khích hai nước tranh cãi nhau về mức thuế [để thu hút doanh nghiệp đầu tư] rồi chẳng cần cư trú ở nước nào cả," một chuyên gia trong ngành cho biết.

Toàn cầu hóa và tầm quan trọng ngày càng tăng của tài sản vô hình, như bằng sáng chế, đã biến các khái niệm về trụ sở kinh doanh và nguồn thu nhập không còn mấy hữu ích. Các chuỗi cung ứng hiện nay phức tạp đến mức khó có thể truy nguồn gốc của lợi nhuận để áp thuế. Ví dụ, nếu giá trị của một công ty dược chủ yếu nằm ở các bằng sáng chế, thì công ty đó có thể di chuyển đến một thiên đường thuế và hưởng thuế suất thấp mà không cần di chuyển các cơ sở sản xuất.

Tăng đầu tư ra nước ngoài để tránh thuế doanh nghiệp có thể khiến lưu chuyển vốn trở thành tâm điểm chỉ trích của công chúng.

Những người theo chủ nghĩa thuần túy cho rằng, vì xét cho cùng tất cả các loại thuế đều đánh vào cá nhân, việc chạy khắp thế giới theo các công ty trốn thuế sẽ chẳng có tác dụng gì; cách tốt hơn là xóa bỏ thuế doanh nghiệp và thay vào đó là tăng thuế bán hàng. Có hai quan điểm phản đối chính sách này. Thứ nhất, vì lý do vốn sở hữu, người ta sẽ muốn đánh thuế các cổ đông chứ không phải người tiêu dùng. Thứ hai, thuế doanh nghiệp là loại thuế tạo nên phần lớn doanh thu của các nước nghèo mà giàu tài nguyên, nơi có rất ít lao động thuộc biên chế chính thức và ở đây rất dễ trốn thuế bán hàng.

Áp dụng một hệ thống đặc biệt về thuế tài nguyên và thuế đất đánh vào các công ty khai thác mỏ có thể là một cách để đối phó với tình trạng này. Chuyên gia về thuế Michael Devereux tại trường Kinh doanh Said của Oxford, dự đoán rằng về lâu về dài cạnh tranh về áp thuế và tránh thuế sẽ làm xói mòn nền tảng thuế doanh nghiệp ở các nước giàu. Ông đề xuất một loại thuế giá trị gia tăng có khấu trừ phí lao động và các chi phí đầu vào khác. Thuế đó sẽ giống như thuế đánh vào lợi nhuận siêu ngạch (excess profits), hay "đặc lợi" (rents).

Một nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài đích thực sẽ mang lại lợi ích thuần túy (unalloyed benefit). Nhưng việc tăng đầu tư ra nước ngoài để tránh thuế doanh nghiệp cũng có tiềm năng khiến việc luân chuyển vốn trở thành mục tiêu chỉ trích của công chúng, như luân chuyển tự do thương mại và di cư. Vụ kiện Apple của Liên minh châu Âu có thể chỉ là sự khởi đầu. Nhiều người nhìn nhận các công ty toàn cầu không bị kiểm soát và việc giải điều tiết là yếu tố trợ giúp cho thông lệ doanh nghiệp tồi tệ nhất này. Tuy nhiên, những căn bệnh khác của nền kinh tế như thu nhập thực tế thấp, nhân công bất bình đẳng và không lưu động có lẽ một phần là do sự thất bại trong tự do hóa thị trường hàng hóa hơn nữa.

Phương Anh
The Economist

Các vùng quê của châu Âu: Không phải luôn ở trong cụm công nghiệp

Photo courtesy Lluis Satorre Gonzalez.

Sức hấp dẫn khi đặt nhà máy sản xuất ở vùng nông thôn.

Bờ biển phía Đại Tây Dương của Ireland là vùng quê xa xôi chuyên nuôi cừu. Hành trình đến Tuam, một thị trấn khiêm tốn chỉ có 9.550 cư dân, quang cảnh chủ yếu là cây xanh, đồi thấp, những bức tường đá và sương mù. Tuy nhiên, vị trí không mấy quen thuộc này lại có bộ mặt công nghiệp công nghệ cao. Cách xa trục đường chính của Tuam là một loạt các nhà xưởng với khoảng 400 kỹ sư phần mềm, các nhà nghiên cứu và chuyên gia trí tuệ nhân tạo, đến ra từ 35 quốc gia. Kế bên là một nhà máy sản xuất với khoảng 650 công nhân đang tạo ra bảng mạch, camera và cảm biến cho xe ô tô không người lái.

Nhà xưởng ở Tuam thuộc Valeo, một công ty phụ tùng xe hơi của Pháp với giá trị thị trường khoảng 12 tỷ euro (tương đương 13,4 tỷ đô-la Mỹ), đã mang lại 500 triệu euro doanh thu trong năm ngoái từ việc sản xuất ra 100 triệu sản phẩm trên toàn thế giới. Ông Jacques Aschenbroich, giám đốc điều hành của công ty cho hay Tuam là "trung tâm nghiên cứu và phát triển lớn nhất của chúng tôi chuyên về máy quay 3600, với năng suất rất lớn." Tuam cũng đã trở thành nơi đặt nhà máy chính trên toàn cầu của Valeo, có nhiệm vụ giám sát nhà máy sản xuất cảm biến ở Hungary, Mexico và Trung Quốc.

Điều gì khiến các công ty của Pháp đặt hoạt động sản xuất ở một nơi rất xa các khách hàng như BMW, Range Rover và Google, cách xa cả thị trường lao động, và cách Dublin một quãng đường dài? Lịch sử chính là một câu trả lời: năm 2007, Valeo mua lại Connaught, một công ty địa phương thành công trong việc sản xuất máy quay cho xe ô tô, và mong muốn mở rộng ở đó hơn là di chuyển đi nơi khác. Fergus Moyles, người điều hành Tuam (và quản lý công ty cũ), cho biết không khó để thu hút nhân tài ở đây. Đại học Galway gần đó là một nguồn nhân tài đáng kể. Giá bất động sản ở mức thấp nên có sức hấp dẫn đối với các kỹ sư nước ngoài, ví dụ kỹ sư đến từ Ấn Độ, những người có ý định tiết kiệm khi ở Ireland. Giá đất thấp cũng giúp ích khi người ta muốn xây dựng cơ sở mới.

Xây dựng nhà xưởng ở một địa điểm xa xôi như Tuam đi ngược lại với suy nghĩ thông thường về lợi ích từ các cụm công nghiệp. Nhưng Valeo không phải là công ty duy nhất nhìn thấy lợi ích từ việc đặt cơ sở hoạt động ở các vị trí xa xôi. Turbomeca, đơn vị trực thăng động cơ của Safran, một công ty quốc phòng lớn của Pháp, có trụ sở tại Pyrenees trên biên giới Pháp-Tây Ban Nha. Vùng Bordes, chỉ với 2.700 cư dân, khiến Tuam trông giống như một thành phố lớn. Một lần nữa, lịch sử lại giải thích sự lựa chọn ban đầu về địa điểm: Turbomeca được thành lập trước chiến tranh, sau đó di chuyển đến một nơi xa xôi để tránh quân Đức xâm lược. Ở vùng nông thôn có nghĩa là các quan chức địa phương và nhân viên biết thông cảm và cực kỳ trung thành.

Đối với các công ty sản xuất cao cấp dựa trên công nhân có tay nghề cao, một vị trí có khí hậu dễ chịu, điều kiện nhà ở tốt, và các điều kiện hấp dẫn khác, như trường học cho các gia đình có con nhỏ, là điểm cộng rất lớn. Một ví dụ khác là Medtech, một công ty khởi nghiệp sản xuất robot phẫu thuật cho cột sống và não. Sản phẩm "Rosa" của công ty được sử dụng rộng rãi trong các bệnh viện của Mỹ và châu Âu. Người sáng lập công ty, Bertin Nahum, bắt đầu gây dựng công ty ở ngoại ô Montpellier, một thị trấn đẹp như tranh vẽ trên bờ biển Địa Trung Hải.

Chẳng phải ông Nahum sẽ có điều kiện tốt hơn khi đặt trụ sở ở cụm công nghiệp cùng các công ty công nghệ y tế khác, ví dụ như ở Grenoble, hoặc xung quanh Paris hay sao? "Tôi thích được ở đây hơn," ông cho biết, và vui vẻ nói về sự nhiệt tình ủng hộ của các thị trưởng địa phương và rằng việc thu hút nhân tài không gặp khó khăn nào cả. Robot của ông có thể được đưa tới bệnh viện dễ dàng từ sân bay Marseille. Với nhiều người, vùng ngoại ô vẫn hấp dẫn hơn nhiều so với ở trung tâm.

Phương Anh
The Economist

Monday, December 12, 2016

Ireland có thể là nước phải chịu tổn thất nhiều nhất từ Brexit

Photo credit: The Economist.

Ngày 25 tháng 10 năm nay, John Bruton và Bertie Ahern, hai cựu thủ tướng Ireland, đã xuất hiện trước một ủy ban của Thượng nghị viện Vương quốc Anh để thảo luận về tác động của quyết định Vương quốc Anh rời khỏi Liên minh châu Âu lên người hàng xóm phía tây của nước này. Cả hai ông đều buồn rười rượi. Ông Bruton cho hay Brexit có thể giáng lên nền kinh tế Ireland một đòn thậm chí còn nặng hơn đối với kinh tế Anh quốc--mặc dù, như ông châm biếm nói thêm, "chúng tôi không có tiếng nói nào trong quyết định đó." Kể từ năm 1973, khi cả hai nước tham gia vào tổ chức tiền thân của Liên minh châu Âu là Cộng đồng Kinh tế châu Âu thì các doanh nghiệp Ireland đã trở nên gắn bó với doanh nghiệp Anh, ông Ahern cho biết. Dỡ bỏ những mối quan hệ đó sẽ gây ra “tổn thất nặng nề”.

Fergal O'Brien của IBEC, một nhóm vận động hành lang doanh nghiệp, cho rằng tai họa đầu tiên đã rơi xuống. Do đồng bảng Anh suy yếu, xuất khẩu sang Anh đã trở nên kém cạnh tranh hơn, và nhập khẩu từ Anh rẻ hơn. Vương quốc Anh chiếm tới 2/5 mức xuất khẩu của các công ty Ireland, và chiếm một tỷ lệ tương tự đối với tổng sản lượng nông sản xuất khẩu. Những người nông dân sản xuất thịt bò và sữa đang gặp nhiều khó khăn, và một số trang trại nấm của Ireland vốn xuất khẩu 4/5 sản phẩm của họ sang Anh đã phải đóng cửa. Ông O'Brien cho rằng tình trạng tồi tệ này sẽ càng xấu hơn bởi đồng bảng Anh rớt giá và Brexit gây ra tình trạng kinh doanh bất ổn ảnh hưởng đến nhu cầu tại Anh. "Khi đối tác của anh tự bắn vào chân mình, anh cũng bị liên lụy."

Một khi Vương quốc Anh thực sự rời khỏi Liên minh châu Âu, các doanh nghiệp Ireland sẽ phải đối mặt thêm nhiều khó khăn hơn nữa. Nói chung, những ai nghĩ đến xuất khẩu thì nơi đầu tiên họ nghĩ đến là Vương quốc Anh, ông Alan Barrett, thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội - một viện chính sách ở Dublin, cho biết. Và nhiều người lao động Ireland học hỏi kinh nghiệm và được đào tạo ở bên kia biển Ireland (Irish Sea). Hậu Brexit, các công ty Ireland sẽ phải vất vả mới có thể thoát khỏi thị trường nội địa nhỏ bé của mình và sẽ phải tuyển dụng từ thị trường nhân lực nhỏ hơn. Các chuỗi phân phối và cung ứng vốn đan chéo qua cả hai hòn đảo. Nếu việc kiểm soát và mức thuế hải quan lại được áp dụng, các mối liên kết này sẽ bị phá vỡ. Thương mại sẽ tiếp tục giảm do các quy định về tất cả mọi thứ từ ghi nhãn thực phẩm đến tiêu chuẩn môi trường đều thay đổi.

Chính phủ Ireland đặc biệt lo lắng về biên giới giữa Bắc Ireland, một phần của Vương quốc Anh, và nước Ireland cộng hòa ở phía Nam. Trong nhiều thập kỷ, Bắc Ireland chịu xung đột giữa người theo phe Cộng hòa, những người đấu tranh cho một Ireland thống nhất, và người theo hợp nhất chủ nghĩa (Unionist) cam kết ở lại với Vương quốc Anh. Thỏa thuận Hòa bình Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1998 là cam kết giữa chính phủ Vương quốc Anh, Ireland, và cấp quản lý được trao quyền của Bắc Ireland để loại bỏ kiểm soát tại biên giới Bắc-Nam.

Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho các mối liên kết kinh doanh, chính trị và văn hóa--như thể một "khu di chuyển chung"–một thỏa thuận lâu dài về việc công dân của cả hai đảo có thể tự do di chuyển. Brexit có thể "đánh thức nhiều con chó đang ngủ say", ông Noel Whelan, một nhà phân tích chính trị ở Dublin, cho hay. Trừ khi Vương quốc Anh ở lại trong thị trường thống nhất của Liên minh châu Âu và chấp nhận công dân di chuyển tự do--điều khó có thể xảy ra--thì sự ổn định của miền Bắc đang gặp nhiều nguy cơ.

Một giải pháp đang được thảo luận là không áp đặt kiểm soát hải quan và nhập cư giữa hai nước mà là giữa hai hòn đảo. Các viên chức của Vương quốc Anh sẽ có mặt tại các cảng và sân bay của Cộng hoà Ireland; còn cư dân Bắc Ireland sẽ phải xuất trình hộ chiếu khi đi tới những phần còn lại của Vương quốc Anh. Điều này có thể còn ít khó chịu hơn việc phải củng cố biên giới Bắc-Nam. Nhưng biên giới ấy sẽ sớm chia rẽ Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, và Liên minh châu Âu sẽ phải đồng ý với bất kỳ thỏa thuận nào chính phủ Anh và Ireland có thể đưa ra, Dara Murphy, bộ trưởng Ireland về các vấn đề châu Âu, cho biết. Mối quan tâm chính của Ireland, ông nói, là đảm bảo rằng cả nước Anh và phần còn lại của châu Âu hiểu những rủi ro Brexit đặt ra đối với hòa bình và thịnh vượng ở cả hai phần của Ireland.

Chính phủ Ireland đang tìm cách cứu vãn những gì có thể. IDA Ireland, cơ quan đầu tư quốc gia, đang tăng cường nỗ lực để đem tới lực lượng lao động có đào tạo và thuế doanh nghiệp thấp cho các nhà đầu tư nước ngoài. Feargal O'Rourke của văn phòng PwC tại Dublin cho rằng dịch vụ tài chính mang lại nhiều triển vọng nhất. Các nhà tư vấn Ireland đang mời chào ý tưởng về việc các ngân hàng có trụ sở tại London có thể giữ "hộ chiếu" cho phép họ làm ăn trên toàn Liên minh châu Âu bằng cách di chuyển một phần hoạt động của họ sang Ireland, điều ít phiền hà hơn so với chuyển hoàn toàn trụ sở. Một số người cho rằng Ireland có thể tăng thêm khoảng 20.000 việc làm từ ý tưởng này.

Trước tình hình Brexit sẽ gây thiệt hại cho Ireland trên nhiều mặt, những việc làm này sẽ chỉ như một giải khuyến khích. Nhưng không có chỗ cho sự than vãn. Brexit càng gây ít thiệt hại cho Vương quốc Anh thì càng tốt hơn cho Ireland, nhà bình luận chính trị Johnny Fallon cho hay, và điều đó có nghĩa là Ireland phải cố gắng thuyết phục phần còn lại của châu Âu cấp cho Anh những điều khoản hào phóng khi rời khỏi liên minh châu Âu. "Một số người ở châu Âu sẽ rất vui mừng khi thấy Vương quốc Anh sụp đổ hậu Brexit," ông nói. "Nhưng Ireland không muốn thế. Chúng tôi tha thiết mong nước Anh đứng vững."

Quỳnh Anh
The Economist

Friday, December 9, 2016

Các vị thánh và những lá cờ

Union Flag*. Photo courtesy Rum Bucolic Ape.

Lá cờ Vương quốc liên hiệp Anh do những người ủng hộ Brexit phất lên có thể mất hết lý tưởng thiêng liêng.

Khi tương lai chính trị và hiến pháp của Vương quốc liên hiệp Anh đang nằm trong tay các thẩm phán đáng kính ở London, những người biểu tình mong muốn Anh quan hệ mật thiết với châu Âu ở Scotland và Ireland lại lớn tiếng yêu cầu một đường biên giới rõ ràng hơn. Rất nhiều vấn đề tưởng chừng đã có câu trả lời ổn thỏa dường như cần xem lại. Chỉ những ai dũng cảm lắm mới đặt cược cả đống tiền vào Vương quốc Anh và tin rằng cách thức tồn tại như hiện nay của nó sẽ còn tiếp tục lâu dài ở thế kỷ 21 này. Và nếu Vương quốc Anh không duy trì được hình thái hiện tại, rất nhiều thứ khác có thể thay đổi theo, bao gồm cả hình ảnh quen thuộc của 3 nhân vật linh thiêng trong Kitô giáo được đặt chung trên một lá cờ.

Chúng ta hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn. Lá cờ của Vương quốc Anh kết hợp biểu tượng của các thánh bảo hộ cho các vùng đất hợp thành, bao gồm thánh George của vùng England (nước Anh) với một chữ thập đỏ đơn giản trên nền trắng; thánh Andrew của Scotland với chữ thập chéo màu trắng trên nền xanh dương; và thánh Patrick của Ireland với chữ thập chéo màu đỏ trên nền trắng. Hình ảnh của các vị thánh ẩn hiện trong những ký ức của cộng đồng ở vùng đất mà các ngài bảo hộ, đồng thời kết nối những vùng đất đó tới những bờ cõi xa xôi khác, nhưng đến nay không biểu tượng nào thoát khỏi tranh cãi.

Thánh George là một nhân vật còn nhiều bí mật. Người ta tin Ngài là một người lính trẻ, đã bị tra tấn và chặt đầu sau khi chống lại Hoàng đế La Mã Diocletian trong cuộc bức hại những người theo Kitô giáo vào năm 303. Truyền thuyết cho rằng Ngài lớn lên ở thành phố Lydda của La Mã, gần địa phận Tel Aviv ngày nay, hay còn được gọi là Lod trong tiếng Hebrew và Al-Ludd trong tiếng Ả Rập. Nước Anh là một trong nhiều vùng đất khẳng định có mối liên kết với Ngài; Ngài cũng được dân chúng nước cộng hòa Malta và Georgia tôn thờ, và ở xung quanh khu vực Levant (cận Đông) và Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay có nhiều đền thờ thánh George nơi người Hồi giáo thường xuyên hành hương. Nhiều người theo chủ nghĩa tự do đặt câu hỏi liệu một anh hùng Kitô giáo tôn sùng các cuộc Thập Tự Chinh có phải là người bảo hộ phù hợp cho một nước Anh đa văn hóa. Nhưng người ta cũng có thể lập luận rằng thánh George có tư tưởng tiến bộ: theo cách hiểu này, Ngài là một nhân cách can đảm vượt lên áp bức về văn hóa của đế chế La Mã vốn lấy quyền lực làm tôn chỉ. Dù biểu tượng chữ thập của Ngài vẫn được người hâm mộ bóng đá hay người bảo thủ cực hữu giương cao; hay được treo ở các nhà thờ địa phương và cả quán rượu, người Anh sẽ còn tranh cãi xem thánh George thuộc về đâu.

Thánh Andrew, một ngư phủ và môn đệ đầu tiên của Chúa Giêsu, là một nhân vật lớn trong lịch sử của tôn giáo này, nhưng có người cho rằng Ngài không có nhiều mối liên hệ với Scotland. Không chỉ Hải quân Nga mà cả nhân dân các nơi như thành phố Patras của Hy Lạp (nơi khi xưa Ngài bị hành hình), Ba Lan, đảo Síp và Romani đều tôn thờ Ngài. Người dân Scotland tôn thờ Ngài sớm nhất từ đầu thời kỳ trung cổ. Việc này bắt đầu kể từ khi một tu sĩ có tên Regulus mang một phần di hài của Ngài đến vùng đất là khuôn viên Đại học Saint Andrew hiện nay. Trong thế kỷ 9, khi vua Angus khải hoàn với bức ảnh chân dung và cây thập giá của Ngài, mối liên kết đã trở nên chặt chẽ. Nhiều người Scotland tin rằng vị thánh người Ireland tên là Columba hay Columcille, người đã biến miền biển phía tây của Scotland trở thành một vùng thánh địa soi sáng cho những miền đất khác, là vị thánh có vai trò lịch sử thực tế hơn nhiều. Nhưng dấu gạch chéo màu trắng trên nền xanh vẫn được coi là lá bùa hộ mệnh cho giấc mơ độc lập của người Scotland, và một ngày nào đó nó có thể sẽ tung bay ở Brussels như ngọn cờ của một Scotland độc lập với tư cách thành viên của Liên minh châu Âu. Nếu điều này trở thành sự thật, nó sẽ bị xóa khỏi lá cờ của Vương quốc liên hiệp Anh, chấm dứt sự kết hợp giữa biểu tượng của thánh George và thánh Andrew, xuất hiện lần đầu vào năm 1606 và được công nhận chính thức một thế kỷ sau đó.

Nguồn gốc của thánh Patrick mang tính địa phương nhiều hơn, mặc dù thật khó xử cho những người theo chủ nghĩa dân tộc Ireland, vị thánh này đến từ Vương quốc Anh. Sinh ra vào cuối thời La Mã, có thể ở hạt Cumbria (Anh) hoặc vùng tây nam Scotland, Ngài đã bị bắt và đưa đến Ireland từ khi còn là một cậu bé. Sau đó Ngài trốn thoát, có lẽ là tới Pháp, và trở lại để cảm hóa vùng đất nơi mình từng bị giam giữ. Vị thánh này được người dân trên toàn Ireland tôn thờ, đặc biệt là ở phía bắc và phía tây, và bởi cả những người Ireland xa quê vẫn hoài nhớ cố hương; nhưng biểu tượng của Ngài trên lá cờ (được đưa vào lá cờ Vương quốc liên hiệp Anh vào những năm đầu thế kỷ 19, sau khi Quốc hội Ireland bị giải tán) có rất ít tính cộng hưởng. Đội bóng bầu dục thành công của Ireland và nhà thờ Anh giáo (cả hai đều là tổ chức đảo-Ireland-thống-nhất (all-island institutions) và mang hơi hướng nước Anh) thuộc về số ít các tổ chức đã sử dụng lá cờ này.

Lá cờ hiện nay có một điểm gây khó xử đó là không có biểu tượng của thánh David, vị thánh bảo hộ của xứ Wales, người sáng lập tu viện và là tổng giám mục ở thế kỷ 6. Nhưng ít ra, sự gắn kết giữa Ngài và vùng đất Ngài bảo vệ là có cơ sở vững chắc nhất. Biểu tượng của Ngài gồm có một hình chữ thập màu vàng trên nền đen. Nhưng với người dân xứ Wales có số phận dường như luôn gắn liền với nước Anh, hình ảnh của một con rồng đỏ trên nền màu xanh lá cây và màu trắng vẫn quen thuộc hơn nhiều hình ảnh cây thập giá. Năm 2014, khi Scotland rục rịch đòi độc lập, nhiều người tự hỏi làm thế nào để lá cờ mới có thể kết hợp biểu tượng chữ thập của thánh David trong khi bỏ biểu tượng của thánh Andrew. Người ta vẫn chưa tìm ra được ý tưởng thiết kế nào đáp ứng tính thẩm mỹ.

Có lẽ còn một lá cờ mà người dân Anh sẽ ít được nhìn thấy hơn, là lá cờ gồm mười hai ngôi sao trên nền xanh dương của Liên minh châu Âu. Nhưng gần đây Bộ trưởng Ngoại giao Boris Johnson đã phải lúng túng trước câu hỏi của nghị sĩ Andrew Rosindell thuộc Đảng Bảo thủ, thắc mắc rằng liệu có nên treo lá cờ của Khối Thịnh vượng chung (có hình một quả cầu vàng trên nền xanh) vốn chẳng mấy ai biết tới thường xuyên hơn hay không. "Lá cờ đó cũng hay đấy," bộ trưởng nổi giận sau khi được một phụ tá cho xem hình ảnh phác thảo, "nhưng tôi sẽ không hứa treo nó đâu."

Phương Anh
The Economist


* The national flag of the UK is known as the Union Jack or Union Flag. The modern flag dates from 1801, when it was formed from the St George's Cross (red on white), St Patrick's Saltire (red x-shaped cross on white) and St Andrew's Saltire (white cross on blue).

Thursday, October 16, 2014

Bài học từ mô hình trợ giúp DNNVV của Ireland

Ireland là quốc đảo nằm trong biển Bắc Băng Dương, có diện tích 70.282 km2 với dân số khoảng 4,7 triệu người. Từ khi Ireland gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu, kinh tế đạt được tốc độ phát triển đáng kể. Nông nghiệp chỉ sử dụng 13% lực lượng lao động, chăn nuôi cung cấp 90% nguồn thu nhập từ nông nghiệp. Công nghiệp phát triển và đa dạng. Kinh tế Ireland trong những năm gần đây đã chuyển đổi đáng kể từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ tập trung xuất khẩu. Từ một nước nông nghiệp lạc hậu của châu Âu với mức sống theo đầu người của Ireland chỉ bằng 60% mức trung bình của châu Âu, GDP đầu người của Ireland ngày nay đứng thứ 16 trên thế giới.

Chính sách kinh tế của chính phủ Ireland tập trung vào xuất khẩu và khuyến khích đầu tư nước ngoài đã đem lại sự tăng trưởng vượt bậc cho Ireland trong suốt thập kỷ 90. Ireland xuất khẩu chủ yếu là các mặt hàng chế biến thực phẩm, đồ uống, quần áo, đồ thủ công, hoá chất, dược, máy điện tử, thiết bị thông tin. Ireland gia nhập Liên minh châu Âu năm 2002. Hiện nay có hơn 1000 công ty đa quốc gia hoạt động tại Ireland, hầu hết trong số đó là công ty của Mỹ.

Hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp ở Ireland gồm nhiều cơ quan, đầu mối chỉ đạo chung là Bộ Việc làm, Doanh nghiệp và Đổi mới Sáng tạo; cơ quan chịu trách nhiệm chính hỗ trợ DNNVV là Enterprise Ireland và các cơ quan liên quan.

I. Mô hình trợ giúp DNNVV
1. Bộ Việc làm, Doanh nghiệp và Đổi mới Sáng tạo
Nhiệm vụ: hỗ trợ tạo việc làm tốt bằng cách thúc đẩy sự phát triển môi trường kinh doanh cạnh tranh, trong đó hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động theo chuẩn công nghệ cao và phát triển tại các thị trường bền vững, chủ trương xuất khẩu. Thu hút đầu tư nước ngoài của các tập đoàn đa quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp bản địa, phát triển theo chuỗi với các tập đoàn đa quốc gia, đổi mới và sáng tạo.

Trong giai đoạn khủng hoàng tài chính 2008-2011, ở Ireland hơn 300.000 người mất việc làm, tỉ lệ thất nghiệp lên tới 14,1% (3/2011) so với mức 4,9% (3/2008), trong số này hơn 50% người thất nghiệp hơn 1 năm. Chương trình hành động việc làm (bắt đầu từ 2012) được thiết kế nhằm tạo ra 100.000 việc làm mới (thuần) vào năm 2016, và 2.000.000 người có việc làm vào năm 2020, do 46 cơ quan, bộ, ngành chịu trách nhiệm thực hiện.

Chương trình năm 2014 với 385 hoạt động hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp. Trong đó chú trọng các hoạt động cải tổ, sáng tạo trong các lĩnh vực: dữ liệu lớn/phân tích dữ liệu; công nghệ thông tin; dịch vụ một cửa cấp giấy phép cho ngành bán lẻ; tiết kiệm năng lượng; đổi mới y tế; tinh thần khởi nghiệp; thu hút đầu tư nước ngoài và tăng cường xuất khẩu, hỗ trợ các doanh nghiệp bản địa nâng cao năng suất.

2. Enterprise Ireland: là cơ quan Chính phủ có nhiệm vụ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp bản địa, thúc đẩy phát triển các công ty đẳng cấp quốc tế của Ireland có vị trí vững chắc trên thị trường toàn cầu, từ đó có thể giúp Ireland và khu vực thêm thịnh vượng. Enterprise Ireland hợp tác với các doanh nghiệp để giúp họ khởi sự, tăng trưởng, đổi mới và có thể xuất khẩu ra thị trường toàn cầu. Với cách này, cơ quan này có thể giúp hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và phát triển khu vực một cách bền vững và đảm bảo công ăn việc làm. Những trọng tâm hoạt động của Enterprise Ireland bao gồm 5 lĩnh vực: (i) Tăng thị phần xuất khẩu; (ii) Đầu tư vào nghiên cứu và sáng tạo; (iii) Cạnh tranh bằng năng suất; (iv) Khởi nghiệp và mở rộng phạm vi hoạt động cho các công ty Ireland; (v) Định hướng cho các công ty trong khu vực. Ngoài ra, Enterprise Ireland cũng hỗ trợ các công ty quốc tế tìm kiếm các nhà thầu phụ Ireland, hỗ trợ các công ty quốc tế thiết lập hoạt động sản xuất thực phẩm và đồ uống tại Ireland.

Enterprise Ireland hiện có 32 văn phòng quốc tế tại châu Á (9), châu Âu (13), Bắc Mỹ (5), châu Mỹ La tinh (2), Trung Đông (2), châu Úc (1).

Về hỗ trợ tài chính, Enterprise Ireland có các hình thức hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi sự có tiềm năng tăng trưởng cao (HPSU) như:
- Trợ cấp nghiên cứu khả thi HPSU: hỗ trợ trang trải các chi phí lương, hành chính, phí tư vấn, phí tham gia hội chợ triển lãm, chi phí phát triển sản phẩm mẫu,
- Phiếu Đổi mới Sáng tạo: trị giá 5.000 euro cho các DNNVV giai đoạn đầu hợp tác với các trường đại học ở Ireland để tìm kiếm cơ hội kinh doanh hoặc giải quyết khó khăn về kỹ thuật, công nghệ.
- Phiếu Nâng cao tay nghề: hỗ trợ chi phí đào tạo phát triển phần mềm, nhằm khuyến khích nâng cao năng lực nhân sự về công nghệ thông tin trong các doanh nghiệp khởi sự và DNNVV.
- Chương trình Phát triển doanh nhân Biên giới mới: có sự hợp tác của Viện Công nghệ, được thiết kế nhằm hỗ trợ các doanh nhân khởi nghiệp có ý tưởng kinh doanh sáng tạo, với nhiều hình thức hỗ trợ từ cố vấn, không gian vườn ươm và giải thưởng 15.000 euro nhằm tăng tốc phát triển kinh doanh của họ.
- Quỹ Nghiên cứu khả thi cạnh tranh: hàng năm, kêu gọi ý tưởng sáng tạo từ các nhóm nghiên cứu, hỗ trợ điều tra nghiên cứu và tài trợ cho các dự án kinh doanh khả thi.
- Quỹ Khởi nghiệp cạnh tranh: đầu tư trực tiếp 50.000 euro để giúp doanh nghiệp đạt được các cột mốc kỹ thuật hoặc thương mại quan trọng như đánh giá cơ hội kinh doanh trên thị trường toàn cầu hay phát triển sản phẩm mẫu, chú trọng các ngành giáo dục, hàng không, xây dựng, y tế, dịch vụ và phần mềm.
- Quỹ HPSU đổi mới sáng tạo: đầu tư mạo hiểm (có thể lên tới 20 triệu euro) vào các doanh nghiệp khởi sự tiềm năng tăng trưởng cao để hiện thực hóa kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhận vốn đầu tư phải cam kết huy động được từ các nhà đầu tư tư nhân khác hơn 4 lần số vốn từ Enterprise Ireland.

Về hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu: hỗ trợ nghiên cứu phát triển (150.000 - 650.000 euro), hỗ trợ thành lập văn phòng đại diện ở nước ngoài (500.000 euro), tổ chức các phái đoàn xúc tiến xuất khẩu (12 đoàn/năm).

Tổng cộng các chương trình, hiện Enterprise Ireland đang đầu tư tới 87 triệu euro cho nghiên cứu khoa học, 50 triệu euro cho chuyển giao công nghệ, 50 triệu euro vào các vườn ươm doanh nghiệp, 27 triệu euro vào các chương trình quản lý doanh nghiệp, quản lý 64 triệu euro vốn quỹ đầu tư mạo hiểm, 45 triệu euro cho các quỹ vốn mồi. Theo nghiên cứu độc lập, 1 euro do Enterprise Ireland đầu tư giúp tăng 6.69 euro cho doanh thu của doanh nghiệp.

3. Phòng Hỗ trợ Doanh nghiệp Dublin: LEO Dublin có nhiệm vụ hỗ trợ tài chính cho DNNVV, tổ chức các hội thảo hình thành ý tưởng kinh doanh, các khóa học tự khởi nghiệp, các chương trình cố vấn, các khóa đào tạo phát triển kinh doanh và quản lý, hình thành mạng lưới doanh nghiệp nữ và mạng lưới phát triển kinh doanh.

Về hỗ trợ tài chính cho DNNVV, LEO Dublin có 3 loại trợ cấp chính:
- Trợ cấp nghiên cứu khả thi: cấp cho mỗi DNNVV 10.000 euro để nghiên cứu và phát triển, sản xuất sản phẩm mẫu, chi phí tư vấn và tiếp thị thử nghiệm.
- Trợ cấp vốn mồi cho doanh nghiệp: cấp tới 80.000 euro cho mỗi DNNVV thành lập dưới 18 tháng để trang trải các chi phí đầu tư ban đầu, lương nhân viên, phí tư vấn.
- Trợ cấp mở rộng doanh nghiệp: cấp hơn 80.000 euro cho mỗi doanh nghiệp thành lập hơn 18 tháng để mua sắm thiết bị mới, lương nhân sự mới, phí tư vấn.
Tuy nhiên, do văn hóa kinh doanh ở Dublin đã phát triển và nhiều doanh nhân khởi nghiệp tìm kiếm nhu cầu hỗ trợ từ LEO Dublin, cơ quan này dần chuyển từ hình thức trợ cấp sang cho vay.
* LEO Dublin cũng hướng dẫn các doanh nghiệp (dưới 10 nhân công, doanh thu dưới 2 triệu euro/năm) đăng ký các khooản vay nhỏ từ Microfinance Ireland, trị giá 2.000-25.000 euro, có thời hạn từ 3-5 năm, lãi suất cố định 8,8%/năm.

Chương trình PLATO: bắt đầu ở Dublin từ năm 1993, hiện có mặt ở 11 nước EU. Kể từ đó, hơn 2.000 doanh nghiệp đã hoàn thành và tiếp tục gặt hái thành công từ chương trình. Chương trình được dẫn dắt bởi các giám đốc doanh nghiệp lớn ở địa phương. Doanh nghiệp ‘bảo trợ’ sẽ chỉ định các giám đốc điều hành dày dạn kinh nghiệm để hỗ trợ chủ DNNVV trong 2 năm. Các chủ DNNVV gặp mặt nhóm để thảo luận các khó khăn trong việc điều hành doanh nghiệp, học tập kinh nghiệm các chủ doanh nghiệp khác, và nhận được tư vấn từ nhiều chuyên gia nổi tiếng. Có cả các cơ hội được tư vấn trực tiếp 1-1, tham gia các hội thảo phát triển, chương trình đặc biệt để tối đa hóa khả năng cạnh tranh như ISO 9000. Nghiên cứu độc lập cho thấy, các doanh nghiệp hoàn thành chương trình doanh thu tăng 31%, thêm 26% việc làm mới, 97% giới thiệu với các doanh nghiệp khác, 50% mua lại doanh nghiệp thông qua mạng lưới Plato, kỹ năng quản lý các lĩnh vực kinh doanh chính tăng hơn gấp đôi.

Chương trình ‘Phiếu hòa mạng’: hỗ trợ 3.500 euro cho việc hình thành nền tảng thương mại điện tử như lập hoặc nâng cấp website, chi phí tư vấn công nghệ thông tin, thực hiện hệ thống thanh toán hoặc đặt hàng qua mạng, mua các phần mềm liên quan đến mạng internet.

Ngoài ra, LEO Dublin còn thực hiện nhiều chương trình hỗ trợ DNNVV khác như: Khởi sự doanh nghiệp (trợ giúp lập kế hoạch kinh doanh, đào tạo khởi nghiệp, đăng ký kinh doanh, vườn ươm), Tăng tốc kinh doanh (trợ giúp tập trung sâu trong vòng 6 tháng), các chương trình đào tạo thực tiễn về marketing trên mạng, mạng xã hội v.v…

4. Hiệp hội Quỹ đầu tư mạo hiểm: IVCA có vai trò hỗ trợ tài chính và tư vấn về đổi mới sáng tạo cho các doanh nghiệp khởi sự chưa niêm yết có triển vọng ở Ireland và cả châu Âu và Mỹ, với 15 công ty đầu tư mạo hiểm thành viên.

IVCA có 5 quỹ vốn mồi (tổng số vốn 135 triệu euro), 20 quỹ đầu tư mở rộng (tổng số vốn 1,6 tỉ euro, trung bình 75 triệu euro/quỹ). Ngày 17/1/2014, IVCA thành lập Quỹ mới với số vốn 100 triệu euro, nhằm đầu tư vào các doanh nghiệp công nghệ triển vọng ở Trung Quốc.

Trong giai đoạn 2007-2012, các quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tư tổng giá trị 124 triệu euro, tập trung vào các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong các ngành chất bán dẫn, công nghệ di động, nông nghiệp, y tế, với số tiền tối đa 10 triệu euro mỗi doanh nghiệp (với điều kiện doanh nghiệp phải cam kết huy động được từ các nhà đầu tư tư nhân khác gấp 4 lần con số đó). Trong số này, 25% giao dịch là từ các tập đoàn đa quốc gia như Google. Facebook, Microsoft, Intel, v.v… do lợi nhuận không chuyển về nước, nên đầu tư trở lại chính tại Ireland. Từ năm 2008 đến nay, các DNNVV Ireland đã huy động được 1,6 tỉ euro từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, cao thứ hai sau Phần Lan.

Khi đầu tư, Quỹ hợp tác với doanh nghiệp trong 10 năm, trong đó 5 năm đầu là đầu tư, 5 năm sau có thể bắt đầu gặt hái thành công, và doanh nghiệp trả dần vốn đầu tư. Kết quả khi đầu tư vào các doanh nghiệp mới, tỉ lệ thành công-bình thường-thất bại ước tính là 1-5-4, với tư duy chấp nhận rủi ro, quản lý dòng tiền và danh mục đầu tư, lấy lợi nhuận bù thiệt hại.

Một số nguyên tắc chính trong hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo: Chính phủ Ireland cũng như các nhà đầu tư tư nhân khác, không hề có đối xử đặc biệt nào dẫn đến sự phân biệt, bất bình đẳng (quy tắc pari passu). Quan điểm đầu tư, lợi ích giữa các bên: đầu tư và nhận vốn đầu tư phải được thống nhất ngay từ đầu; nhà nước (hay quỹ hỗ trợ) chỉ đầu tư vốn và tư vấn, không nhằm mục đích kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp. Quỹ đầu tư mạo hiểm phải có số vốn lớn, nếu vốn không đủ lớn sẽ không thành công. Việc hình thành hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm phải thông qua chính sách khuyến khích, dựa trên ý tưởng thực tế và khả thi thương mại hóa, không do quyết tâm chính trị.

5. Liên đoàn Doanh nghiệp và Giới chủ: (Ibec) là liên đoàn lớn nhất ở Ireland, đại diện cho lợi ích của cộng đồng doanh nghiệp và giới chủ ở Ireland, cung cấp dịch vụ trực tiếp tới 7.500 doanh nghiệp và trên 50 hiệp hội thương mại thành viên. Các chính sách và ưu tiên chiến lược do Hội đồng quốc gia và Ban quản trị xác lập, được thực hiện bởi đội ngũ quản lý. Ban Quản trị Liên đoàn do John Kennedy, Chủ tịch Tây Âu của Tập đoàn Diageo là Chủ tịch, và CEO của Tập đoàn Dawn Farm Foods là Phó Chủ tịch. Ban Quản trị họp mặt 9 lần/năm và chịu trách nhiệm về quản trị doanh nghiệp và đường hướng chiến lược. Liên đoàn được chia thành 5 bộ phận: chính sách, khu vực tư nhân, nhân lực, truyền thông và hoạt động thường xuyên. Liên đoàn có 6 văn phòng ở Dublin, Waterford, Cork, Limerick, Galway and Donegal.

Liên đoàn thực hiện các cuộc vận động hành lang, đưa ra giải pháp thực tiễn, không vì lợi ích ngắn hạn mà vì lợi ích chung toàn nền kinh tế, nhằm tác động chính sách phục vụ lợi ích doanh nghiệp như kêu gọi giảm thuế đầu tư, thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ pháp luật, và đầu tư vào tương lai. Thành viên của Liên đoàn có thể hoán đổi vị trí với cán bộ nhà nước để làm và hiểu công việc của nhau, thêm các mối quan hệ cộng sự, thuận lợi cho việc hình thành các chính sách sát thực tiễn. Trong hai năm qua, xuất khẩu (dịch vụ) hơn 30% kim ngạch, chủ yếu từ các tập đoàn lớn như Google, Facebook, Microsoft, Intel v.v… tại Ireland. Hiện tại, mối quan tâm của Liên đoàn là dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, nội địa hóa và bảo mật dữ liệu.

Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo Phần mềm Ireland (ISIN), một thành viên của Ibec, là dịch vụ trung gian tri thức và kết nối kinh doanh miễn phí tới các doanh nghiệp phần mềm nhằm xác định và hợp tác với các viện nghiên cứu liên quan.

ISIN được tài trợ bởi Enterprise Ireland và hỗ trợ bởi EU (vốn từ Horizon 2020), do Hiệp hội phần mềm Ireland quản lý. Cán bộ của ISIN gặp trực tiếp các doanh nghiệp (trung bình 350 DN/năm) để nắm bắt nhu cầu như giải quyết khó khăn hay tìm ý tưởng công nghệ mới, xác định và giúp kết nối doanh nghiệp với các đối tác nghiên cứu tiềm năng, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ như giám sát quá trình phát triển, hướng dẫn và tư vấn huy động vốn. ISIN cũng góp phần kết nối các trường đại học, doanh nghiệp phần mềm bản địa và các tập đoàn đa quốc gia thông qua các diễn đàn (ít nhất 1 lần/tháng) để thỏa thuận về tài sản trí tuệ, miễn trừ thuế và các giải pháp tài trợ vốn.

6. Cục Thực phẩm và Đồ uống: Bord Bia có nhiệm vụ kết nối các nhà cung cấp thực phẩm, đồ uống và làm vườn Ireland với các khách hàng tiềm năng trên toàn thế giới. Bord Bia có trụ sở ở Dublin và mạng lưới văn phòng đại diện ở Amsterdam, Dusseldorf, London, Madrid, Milan, Moscow, New York, Paris, Shanghai and Stockholm...

Hiện nay, ở Ireland có 140.000 nông trại, chủ yếu thuộc sở hữu của các hộ gia đình (được truyền từ nhiều đời), tổng diện tích 4,5 triệu hecta (trên tổng 6,9 triệu hecta diện tích Ireland), chiếm 11% doanh thu xuất khẩu và sử dụng 8,6% lực lượng lao động. Ngành thực phẩm có số lượng doanh nghiệp bản địa lớn nhất, với trên 80% doanh nghiệp xuất khẩu tới 170 nước, sản xuất hơn 10% sản lượng sữa trẻ em toàn cầu qua các thương hiệu lớn như Abbot, Nestle…, xuất khẩu thịt bò lớn nhất tới Bắc bán cầu. Ireland hiện đang nhập hoa quả, gà, thủy sản.

Bord Bia hiện đang thực hiện dự án gắn thiết bị cảm ứng vào các con bò non từ khi mới sinh để có bộ dữ liệu hoàn thiện về bào thai, gen v.v… nhằm nghiên cứu tăng khả năng sinh sản. Dự án do Chính phủ tài trợ và nông dân tham gia đóng góp một phần.

Về chăn nuôi, Bộ Nông nghiệp chứng thực chất lượng cỏ (chất lượng tối thiểu do công ty thực phẩm đảm bảo), kiểm soát và quản lý chất thải động vật: nông trại phải có đủ diện tích đất, số lượng phân bò tối đa cho phép trên mỗi đơn vị diện tích.

Do đặc thù nông nghiệp là ngành rủi ro cao và ít lợi nhuận, Bord Bia có nhiều hình thức trợ giúp nông dân, ví dụ như thông qua việc áp đặt quota lượng sữa được sản xuất trên mỗi nông trại bò sữa, nhằm giới hạn mức cung, giữ giá xuất khẩu. Trước đây mức quota tính riêng trên Ireland, hiện được tính trên toàn châu Âu, Bord Bia trả tiền (trợ cấp) cho nông trại để sản xuất không nhiều, có cân bằng giữa các nước giàu, nghèo trong Liên minh.

7. Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Doanh nghiệp: Dublin BIC là tổ chức công tư (nhận tài trợ của EU và chính phủ Ireland thông qua Enterprise Ireland và các nguồn vốn tư nhân) để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi sự.

Trong 25 năm qua, các chuyên gia tư vấn của Dublin BIC đã chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lập kế hoạch kinh doanh, cung cấp dịch vụ vườn ươm doanh nghiệp (năm 2009 có 270 DN, nay là 355 DN), hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp, từ đó đóng góp vào nền kinh tế Ireland:
- Tạo ra hơn 568 doanh nghiệp mới, hiện sử dụng hơn 5.500 lao động trực tiếp,
- Thành lập Quỹ vốn mồi tư nhân đầu tiên năm 1991, huy động được 1 triệu euro trên toàn Ireland,
- Quản lý Quỹ vốn mồi của Ngân hàng AIB trị giá 53 triệu euro,
- Đầu tư trên 70 triệu euro vào 167 doanh nghiệp,
- Hình thành mạng lưới nhà đầu tư cá nhân (chính thức) đầu tiên và đầu tư hơn 30 triệu euro thay mặt cho Halo Business Angel Partnership,
- Xây dựng vườn ươm tư nhân đầu tiên của Ireland và tiếp tục mở rộng diện tích thêm 600 m2 tại Trung tâm doanh nghiệp Guinness,
- Hỗ trợ (tài chính, tư vấn, mặt bằng…) cho gần 500 doanh nghiệp tại Trung tâm doanh nghiệp Guinness,
- Hợp tác với gần 6.000 chủ sáng lập doanh nghiệp và hỗ trợ lập kế hoạch kinh doanh cho hơn 1.635 ý tưởng mới.

8. Trường Kinh doanh Smurfit: (thuộc Đại học Dublin) là trường giảng dạy kinh doanh và trung tâm nghiên cứu hàng đầu của Ireland. Trường cung cấp các chương trình thạc sĩ kinh doanh để trang bị cho sinh viên trở thành lãnh đạo doanh nghiệp tương lai. Smurfit là 1 trong 50 trường trên toàn thế giới được công nhận ở cả Mỹ, châu Âu và Vương quốc Anh.
Từ năm 2009 đến nay, Cơ quan viện trợ của Ireland (Irish Aid) đã tặng 97 suất học bổng thạc sĩ quản trị kinh doanh cho sinh viên Việt Nam và hiện có 25 sinh viên Việt Nam đang theo học tại trường theo Chương trình học bổng IDEAS. Bên cạnh nghiên cứu và giáo dục, đổi mới sáng tạo là một trong ba trụ cột của trường Smurfit, thông qua Vườn ươm Đổi mới Sáng tạo Belfield và Trung tâm doanh nghiệp NovaUCD.

Vườn ươm Đổi mới Sáng tạo Belfield: Đổi mới sáng tạo tại đây chủ yếu trong 4 lĩnh vực: truyền cảm hứng sáng tạo cho sinh viên, áp dụng kiến thức trên giảng đường vào nghiên cứu ứng dụng, hợp tác với doanh nghiệp và khu vực công, phát triển và hỗ trợ doanh nghiệp mới. Vườn ươm là hợp tác công tư, 1/3 vốn từ Enterprise Ireland và 2/3 vốn từ Đại học Dublin, có 45 văn phòng, 10 phòng thí nghiệm và 14 không gian làm việc chung. Giá thuê tại vườn ươm được tính theo thị trường, không cao nhưng cũng không phải hỗ trợ cho thuê giá rẻ, nhằm tạo môi trường thực tiễn cho doanh nghiệp, vấn đề quan trọng là quản lý được tỉ lệ hợp lý số doanh nghiệp tốt nghiệp, rời vườn ươm và số doanh nghiệp muốn vào hoạt động.

Trung tâm doanh nghiệp NovaUCD: mở rộng từ thành công của Vườn ươm Belfield, được khánh thành tháng 10/2003, rộng 4.500 m2, dành cho các doanh nghiệp thành lập lâu dài. Việc xây dựng Trung tâm có sự đóng góp của 6 nhà đầu tư tư nhân: AIB Bank, Arthur Cox, Deloitte, Ericsson, Goodbody Stockbrokers, và Xilinx (75% trong tổng số 10 triệu euro), phần còn lại do Enterprise Ireland và Đại học Dublin tài trợ. Các cơ sở ươm tạo xanh và thiết bị mới phù hợp với các doanh nghiệp khởi sự trong lĩnh vực công nghệ sinh học cũng được tài trợ 1,3 triệu euro từ Enterprise Ireland và Đại học Dublin.

NovaUCD hiện hỗ trợ hơn 45 doanh nghiệp (sử dụng trên 200 lao động), thuộc nhiều ngành, lĩnh vực gồm công nghệ thông tin, sinh học, thiết bị y tế, mạng không dây và năng lượng tái tạo.

II. Bài học kinh nghiệm
- Nhà nước xây dựng chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, chú trọng đổi mới sáng tạo và hướng xuất khẩu, với mục tiêu cao nhất là tạo việc làm, thu nhập cho người lao động.
- Xác lập được một cơ quan đầu mối hoạch định chương trình hỗ trợ theo mục tiêu và phân bổ nguồn lực thực hiện (cơ quan Enterprise Ireland). Cơ quan này trực thuộc Chính phủ để có đủ thẩm quyền và nguồn lực, điều phối các cơ quan cùng thực hiện.
- Ngân sách Nhà nước tài trợ cho các hoạt động được phân xét theo đối tượng cung cấp dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, do cơ quan doanh nghiệp (Enterprise Ireland) quyết định, sử dụng linh hoạt, hỗ trợ toàn diện các mặt hoạt động của doanh nghiệp.
- Một số tổ chức hỗ trợ là hợp tác công tư, được tiếp nhận tài trợ từ ngân sách và nguồn tư nhân (đóng góp của doanh nghiệp theo chương trình, trả tiền thuê tư vấn, mặt bằng…); vốn nhà nước cấp cho tổ chức hỗ trợ đó dưới dạng đầu tư vốn cố định ban đầu (chi phí lớn) hoặc được chuyển thẳng vào quỹ (đầu tư) phát triển doanh nghiệp của tổ chức này.
- Trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, vốn nhà nước đầu tư cho doanh nghiệp không nên chỉ đánh giá thành công - thất bại của từng doanh nghiệp đơn lẻ, cần theo dõi một nhóm doanh nghiệp (trong thời gian đủ dài, 5-7 năm), dưới hình thức như quản lý danh mục đầu tư, bảo toàn vốn cho quỹ.
- Hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp nên dưới dạng cho vay, hoặc cấp (thưởng cho ý tưởng xuất sắc) nhưng cần đặt điều kiện doanh nghiệp phải huy động được số vốn tối thiểu đáp ứng, để đảm bảo sử dụng nguồn vốn hỗ trợ một cách có trách nhiệm, hiệu quả.
- Để phát triển thị trường đầu tư mạo hiểm hoặc thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài đặt trụ sở và hoạt động tại Việt Nam, ngoài việc hình thành mạng lưới các nhà đầu tư cá nhân, cần có các điều kiện khác như: hoàn thiện chính sách pháp lý về bảo vệ sở hữu trí tuệ, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, môi trường minh bạch, hệ thống thuế, và nhất là hình thành văn hóa khởi nghiệp, có doanh nghiệp khởi sự ắt có nhà đầu tư mạo hiểm.
- Tích cực, chủ động tìm kiếm những nhà đầu tư hiểu rõ, hòa hợp môi trường văn hóa Việt Nam, nhất là các Việt kiều thành công, có ảnh hưởng ở nước ngoài, đầu tư trở lại Việt Nam, hình thành quỹ đầu tư chung để phát triển nền kinh tế trong nước.
- Cần có sự điều tiết hoạt động xuất khẩu đối với các ngành hàng chủ lực, không nên để cạnh tranh lẫn nhau về giá, xuất khẩu bằng mọi giá, gây tổn thất chung cho doanh thu toàn ngành, và cho cả nền kinh tế.
- Việt Nam chú ý xuất khẩu sang thị trường Ireland các mặt hàng có thế mạnh như hoa quả, gà, thủy sản.

Sơn Phạm