Journey in Life: 07/03/14

Thursday, July 3, 2014

Vì sao Thế chiến I không phải là cuộc chiến tranh thế giới lần đầu tiên?

Tướng Wolfe hy sinh (1771), họa phẩm của Benjamin West, về trận bình nguyên Abraham. Photo: wikipedia.

Toàn thế giới hay ít nhất các bên tham chiến từ những trận đánh đầu tiên - trong thời gian này ngày càng quan tâm tới Thế chiến I (cuộc chiến cách đây đúng 1 thế kỷ). Sự kiện khơi mào cuộc chiến, từ giữa ngày 28 tháng Sáu năm 1914, khi Đại công tước (Erzherzog, Archduke) Franz Ferdinand - người thừa kế ngai vàng nước Áo-Hung bị một phần tử dân tộc chủ nghĩa người Bosnia tên là Gavrilo Princip ám sát (tại Sarajevo) và những ngày đầu tháng Tám, khi Đức tuyên chiến với Nga và Pháp, lôi kéo đồng minh nước Anh của họ tham chiến, đã cuốn hút các nhà sử học, trong khi nỗi kinh hoàng sau đó lại cuốn hút tất cả mọi người, dù theo một cách hoàn toàn khác biệt. Tuy nhiên, liệu cuộc xung đột này có đúng với tên gọi của nó?

Hiển nhiên, đây là một cuộc chiến tranh thế giới nhưng rõ ràng không phải cuộc đầu tiên. Vinh quang (laurel) này thuộc về cuộc chiến tranh đã nổ ra cách đó 160 năm, vào năm 1754, kéo dài cho tới năm 1763. Cho dù mãi tới năm 1756, cuộc chiến mới lan tới châu Âu, và vì thế cuộc xung đột này được gọi là Chiến tranh Bảy năm, nó đã thật sự diễn ra ở quy mô toàn cầu. Trừ châu Úc, chiến tranh xảy ra trên mọi châu lục, và các cường quốc độc lập trên ba châu lục này là các bên tham chiến tích cực.

Hành động khơi mào cuộc xung đột toàn cầu đầu tiên này liên quan đến một sĩ quan trẻ với cái tên có lẽ rất quen thuộc đối với nhiều độc giả. Ngày 28 tháng Năm năm 1754, một toán binh sĩ từ thuộc địa Virginia của Anh, dưới sự chỉ huy của George Washington, đụng độ với nhóm quân đội Pháp từ Tân Pháp (New France = Canada) xâm lấn (interlope) vào lãnh thổ mà Vương quốc Anh coi là của họ. Thay vì đẩy lui họ một cách hòa bình như được hướng dẫn, Washington đã giết chết nhiều người, kể cả viên sĩ quan chỉ huy. Chiến dịch ở Bắc Mỹ này tiếp diễn sau đó, với việc cả hai bên đều liên minh với thổ dân da đỏ, cho tới hai năm sau, đồng minh Phổ của Vương quốc Anh tấn công Vương quốc Saxony của Đức, lôi kéo đồng minh Áo của Saxony, và sau đó là đồng minh Pháp của Áo (và do đó là kẻ thù của Pháp và đồng minh của Phổ, Vương quốc Anh), vào cuộc xung đột. Chính chuỗi các sự kiện giống một cách kỳ lạ như năm 1914 khi đồng minh Áo của Đức tấn công nước Serbia vùng Balkan lôi kéo đồng minh Nga của Serbia, khi đó đe dọa Đức, nước sau đó tuyên chiến với cả Nga và đồng minh Pháp của Nga. Cuộc chiến toàn cầu hóa nhanh chóng. Cả Anh và Pháp tăng cường quân đội thuộc địa của họ ở Bắc Mỹ, và bắt đầu tấn công các thuộc địa của nhau ở Tây Ấn và các trạm giao dịch ở châu Phi và Ấn Độ. Tại Ấn Độ, một số tiểu quốc (princely state) mới nổi lên sau khi đế chế Mughal lụi tàn cũng đã tham gia, và Vương quốc Anh đã tiếp quản một trong số đó, Bengal. Chiến tranh lan đến Nam Mỹ khi, gần kết thúc, Tây Ban Nha tham chiến với Pháp và tấn công một trong những thuộc địa Mỹ của Bồ Đào Nha - đồng minh của Vương quốc Anh.

Cũng như Thế chiến I, cuộc xung đột này đã làm thay đổi sâu sắc (reshape) cục diện toàn cầu sau đó. Và đó là lý do vì sao thế giới ngày nay nói tiếng Anh. Cường quốc thực dân Pháp bị đại bại, và không tiến hành bất kỳ cuộc chinh phục hải ngoại nào cho tới khi tấn công Algeria vào năm 1830. Toàn bộ Bắc Mỹ phía đông dòng sông Mississippi đã thuộc về Vương quốc Anh, ngoại trừ thành phố New Orleans, thuộc về Tây Ban Nha. Và các nền móng cai trị của Anh ở Ấn Độ cũng đã được hình thành. Đối với George Washington, ông sau này lãnh đạo quân đội nổi dậy gồm các thuộc địa không còn bị Pháp bao vây (encirclement) nhưng không muốn góp phần trả tiền cho cuộc chiến đã mang lại tự do cho họ, và thất vọng với sự bảo hộ của Anh đối với các vùng đất người da đỏ khỏi sự xâm lấn (encroachment) từ những kẻ đầu cơ bất động sản thuộc địa (bao gồm cả chính Washington), đã quyết định rằng họ muốn có độc lập cho riêng mình (rather go it alone).

Sơn Phạm
The Economist

Công viên Rizal

Muốn biết đến José Rizal, các bạn đọc qua lịch sử thời kỳ Philippines là thuộc địa của Tây Ban Nha :)
-----
Năm 1521, nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Ferdinand Magellan đến Philippines và tuyên bố chủ quyền của Tây Ban Nha đối với quần đảo. Quá trình thuộc địa hóa bắt đầu khi nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Miguel López de Legazpi đến từ Mexico vào năm 1565 và thành lập các khu định cư đầu tiên của người Âu tại Cebu. Người Tây Ban Nha thiết lập Manila làm thủ đô của Đông Ấn Tây Ban Nha vào năm 1571 sau khi đàn áp sự kháng cự của người bản địa và đánh bại hải tặc người Trung Quốc Lâm A Phượng (Limahong).

Sự thống trị của người Tây Ban Nha đóng góp đáng kể vào việc thống nhất chính trị tại quần đảo. Từ năm 1565 đến năm 1821, Philippines được quản lý với địa vị là một lãnh thổ của Phó vương quốc Tân Tây Ban Nha và sau Chiến tranh độc lập Mexico thì được quản lý trực tiếp từ Madrid. Thuyền buồm Manila cùng hạm đội hải quân lớn của nó kết nối Manila với Acapulco, qua lại một hoặc hai lần mỗi năm từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Hoạt động mậu dịch đưa đến Philippines các loại lương thực có xuất xứ từ châu Mỹ như ngô, cà chua, khoai tây, ớt. Các nhà truyền giáo của Công giáo La Mã cải đạo hết hết các cư dân vùng thấp sang Thiên Chúa giáo và lập nên các trường học, một đại học, và các bệnh viện. Một sắc lệnh của Tây Ban Nha quyết định tiến hành giáo dục công miễn phí vào năm 1863, song các nỗ lực nhằm thực hiện giáo dục đại chúng chủ yếu được thực hiện dưới thời Mỹ thuộc.

Trong thời kỳ cai trị Philippines, người Tây Ban Nha phải chiến đấu chống lại các cuộc nổi dậy của người bản địa và một vài thách thức đến từ hải tặc Trung Quốc, người Hà Lan, và người Bồ Đào Nha. Trong khuôn khổ Chiến tranh Bảy năm, quân đội Anh chiếm Manila từ năm 1762 đến năm 1764. Quyền cai trị của người Tây Ban Nha được khôi phục sau Hiệp định Paris 1763. Đến thế kỷ 19, các cảng của Philippines mở cửa cho mậu dịch toàn cầu và xã hội thuộc địa bắt đầu xuất hiện các thay đổi. Nhiều người Tây Ban Nha sinh ra tại Philippines (criollos) và những người hỗn chủng (mestizos) trở nên thịnh vượng, nhiều người nắm giữ các chức vụ trong chính quyền vốn có truyền thống do những người Tây Ban Nha sinh tại bán đảo Iberia nắm giữ. Những tư tưởng cách mạng cũng bắt đầu được truyền bá trên khắp quần đảo. Việc người Criollo bất mãn dẫn đến Binh biến Cavite vào năm 1872, được xem là điềm báo trước cho Cách mạng Philippines.

Tình cảm cách mạng bùng lên vào năm 1872 sau khi ba linh mục là Mariano Gómez, José Burgos, và Jacinto Zamora (gọi chung là Gomburza) bị nhà cầm quyền thuộc địa buộc tội xúi giục nổi loạn và hành quyết. Sự việc này truyền cảm hứng cho một phong trào tuyên truyền tại Tây Ban Nha do Marcelo H. del Pilar, José Rizal, và Mariano Ponce tổ chức, nhằm vận động hành lang cho các cải cách chính trị tại Philippines. Rizal cuối cùng bị hành quyết vào ngày 30 tháng 12 năm 1896 với tội danh nổi loạn. Do các nỗ lực nhằm cải cách gặp phải cản trở, Andrés Bonifacio vào năm 1892 thành lập một đoàn thể bí mật gọi là Katipunan nhằm giành độc lập từ Tây Ban Nha thông qua hoạt động vũ trang. Bonifacio cùng Katipunan bắt đầu cuộc Cách mạng Philippines vào năm 1896. Magdalo là một phái của Katipunan tại tỉnh Cavite, cuối cùng họ thách thức vị trí lãnh đạo của Bonifacio và người này bị Emilio Aguinaldo thay thế. Năm 1898, Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ bắt đầu từ Cuba và lan đến Philippines. Aguinaldo tuyên bố Philippines độc lập từ Tây Ban Nha tại Kawit, Cavite vào ngày 12 tháng 6 năm 1898, và Đệ nhất Cộng hòa Philippines được thành lập tại Nhà thờ Barasoain vào năm sau.

Trên đường từ Nhà thờ lớn Manila tới công viên


Vườn Nhật Bản








Malaya = Freedom, 12/6 là ngày độc lập của Philippines
-----
đoạn này langdu kể sơ qua từ wikipedia english :)

Rizal Park (hay công viên Luneta, Liwasang Rizal), trước đây (từ những năm 1820) là một đầm lầy cạnh biển, là công viên đô thị mang tính lịch sử nằm dọc theo Đại lộ Roxas, thành phố Manila, Philippines, giáp với Intramuros. Kể từ thời kỳ thuộc địa Tây Ban Nha, công viên đã là một điểm giải trí yêu thích, và được mọi người thường xuyên ghé thăm vào ngày Chủ nhật và các ngày lễ quốc gia. Đây là một trong những điểm thu hút du lịch chính của thành phố Manila.

Nằm gần vịnh Manila, Luneta cũng là địa điểm quan trọng trong lịch sử Philippines. Việc hành quyết anh hùng dân tộc José Rizal ngày 30 Tháng 12 năm 1896, dẫn đến Cách mạng Philippines năm 1898 chống lại Vương quốc Tây Ban Nha. Khu vực này đã chính thức được đổi tên thành Công viên Rizal để vinh danh ông, và đài tưởng niệm gìn giữ hài cốt của ông là tâm điểm mang tính biểu tượng của công viên. Tuyên ngôn độc lập của Philippines từ sự chiếm đóng của Mỹ đã được tổ chức ở đây ngày 04 tháng 7 năm 1946, và sau đó các cuộc biểu tình chính trị phản đối Tổng thống độc tài Ferdinand Marcos và Corazon Aquino năm 1986 dẫn đến đỉnh điểm là cuộc Cách mạng EDSA (cách mạng quyền lực nhân dân).







Ảnh chụp 12:50 chiều 9/6/2014.


-----
bonus ảnh vợ chồng langdu đi honeymoon Giáng sinh năm 2010 ;)



Ảnh chụp 10:40 sáng 25/12/2010.


Nhà thờ lớn Manila
Pháo đài Fort Santiago - điểm du lịch không thể bỏ qua khi đến Manila, Philippines

"Turn one’s stomach" nghĩa là gì?

Mới có thai chiều nay, vẫn ăn pizza như thường. Photo courtesy Cody Long.

'Turn one’s stomach' có nghĩa là làm cho ai chán ghét, ghê tởm, hay làm cho khó chịu, buồn nôn.

Ví dụ
When the boss promoted (thăng chức) his son to be the new president, many of us at the company were disgusted (cảm thấy chán ghét). It turned our stomachs (ghê tởm) because he has no experience at all.

I usually love to eat pizza. But when I was pregnant (có thai), it turned my stomach. The cheese and tomato sauce made me feel sick.

Huyền Trang
VOA

Người mẫu Trung Hoa đeo khẩu trang trên sàn catwalk

người dân Trung Hoa không còn phải lựa chọn hoặc thời trang, hoặc bảo vệ sức khỏe (phổi) nữa, vì tuần tới, nhà thiết kế Nina Griffee ở Bắc Kinh, chủ công ty nghệ thuật cơ thể và vẽ mặt Face Slap sẽ giới thiệu những bộ thời trang mới có cả... khẩu trang đeo mặt, khẩu trang có cả phéc mơ tuya để kéo ra khi ăn, mà trông vẫn stylish :)

Đọc thêm ở đây, với 3 ảnh đẹp.
-----
Fashionistas no longer have to choose between looking stylish and protecting their lungs.

Photo credit: Face Slap.
Next week, Beijing- and Hong Kong-based designer Nina Griffee, owner of face-painting and body art company Face Slap, will introduce a new line of outfits that incorporate face masks on the runway as part of a collection at Hong Kong Fashion Week.

Even the designer, who was born in England, admits that the eight outfits she’s created to launch the line – which look something like burkas (áo choàng phụ nữ Hồi giáo) for the space age – might not be everyone’s cup of tea (hành động yêu thích). “There’s a fine line between fashion and costume,” she says. “I’m not entirely sure we made it completely into the fashion category.”

Though it isn’t the first time models will have appeared on stage wearing masks, it appears to be the first time the effect is so deliberate.

The outfits incorporate Vogmask pollution masks—already a choice among many of the pollution cognoscenti as the most stylish face coverings—attached by a zipper to shawls (khăn choàng), dresses and ponchos (áo choàng Nam Mỹ). The zipper allows the wearer to remove the mask to dine, for instance, while retaining the high-fashion look.