Journey in Life: CUỘC ĐÀO THOÁT VĨ ĐẠI

Tuesday, October 25, 2016

CUỘC ĐÀO THOÁT VĨ ĐẠI

“Cuộc đào thoát vĩ đại”: Đâu là cái gốc của đói nghèo?
bài giới thiệu sách của Nguyễn Đức Thành, shared via Tia Sáng,

Dù ở cấp độ tư duy cá nhân hay cấp độ chính sách xã hội, trong môn kinh tế học nói riêng hay khoa học xã hội nói chung, chúng ta thường mắc kẹt vào những câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng có ý nghĩa lớn lao: mối quan hệ giữa sự thịnh vượng và bất bình đẳng, giữa thu nhập và sức khỏe, giữa sự thành công và lối sống (của cá nhân hay cả một dân tộc) v.v…
Angus Stewart Deaton, nhà kinh tế đoạt giải Nobel năm 2015.

Trong tác phẩm "Cuộc đào thoát vĩ đại1" mang tính đúc kết sự nghiệp nghiên cứu uyên thâm bền bỉ của mình, nhà kinh tế đoạt giải Nobel (2015), Ngài Angus Stewart Deaton lần đầu tiên cung cấp một phân tích sáng rõ về các mối liên hệ nhằng nhịt giữa các vấn đề này.

Angus Deaton là nhà kinh tế gốc Scotland, mang cả quốc tịch Anh và Mỹ, dành phần lớn thời gian trong sự nghiệp học thuật của mình tại Đại học Princeton, Mỹ. Ông khởi đầu sự nghiệp với mối quan tâm sâu về kinh tế vi mô, nghiên cứu hành vi của đường cầu, và dành nhiều công sức cho việc thiết kế và phân tích các cuộc điều tra hộ gia đình.

Những khám phá về các hành vi của con người trong thực tiễn đã thúc đẩy ông đi tới các vấn đề phát triển căn bản như đói nghèo, ý tế, sức khỏe, bất bình đẳng, tăng trưởng kinh tế, v.v…. Đúng như kinh tế gia bậc thầy Robert Lucas (nhận giải Nobel Kinh tế năm 1995) từng nói, khi anh bắt đầu nghiên cứu về kinh tế phát triển, anh chẳng muốn tìm hiểu về cái gì khác nữa.

Trong cuộc phiêu lưu truy tầm câu trả lời cho những vấn đề phát triển căn bản nhất, như nguồn gốc của sự tăng trưởng, nguồn gốc của bất bình đẳng giữa các cá nhân và xã hội, Deaton đã dấn thân vào cuộc hành trình đi ngược lại toàn bộ quá trình phát triển của loài người, xuyên qua các nền văn minh và thời đại, sử dụng kiến thức liên ngành của nhiều môn khoa học.

Vì thế, tác phẩm này có hàm lượng tri thức được kết tinh và cô đọng cao độ, khiến người đọc, nhất là những người không chuyên, có thể thấy đôi chỗ mệt mỏi và choáng ngợp. Nhưng nỗ lực của bạn đọc sẽ được đền đáp xứng đáng, như bất kỳ một cuộc leo núi nào, khi bạn đứng trên đỉnh núi do mình tự chinh phục và hưởng làn gió mát trong lành tinh khiết chỉ có trên tầng cao khí quyển.

Sự vô nghĩa của thịnh vượng
Ý tưởng chính trong tác phẩm này, như Deaton chỉ ra, là nếp suy nghĩ rằng có thu nhập cao hơn sẽ mang tới sức khỏe tốt hơn, rằng xã hội thịnh vượng, giàu có hơn sẽ tự động mang lại tiến bộ nhân văn tốt hơn, chẳng hạn như một xã hội bình đẳng hơn, biết chia sẻ hơn, là một nếp suy nghĩ còn quá thô sơ.

Lối suy nghĩ này đã đưa tới một loạt chính sách phát triển gây lãng phí, và nhiều khi làm tổn thương con người và xã hội.Theo tác giả, chính tình trạng sức khỏe là yếu tố đầu tiên tạo ra sự khác biệt giữa các cá nhân về tuổi thọ, trí tuệ và khả năng làm việc, và dẫn tới sự thành công khác nhau ở mỗi cá nhân. Có rất nhiều nguyên nhân chi phối sức khỏe cá nhân, như nguồn gốc gia đình, thu nhập, tri thức, yếu tố bẩm sinh, và môi trường xã hội (yếu tố thể chế).

Điều này dẫn tới sự khác nhau (bất bình đẳng) ngày càng xa giữa con người. Sự thiết lập xã hội (thể chế) có thể nhằm duy trì sự bất bình đẳng tiếp diễn và liên tục được tái tạo, hoặc làm mềm khuynh hướng này, và qua đó tác động đến sức khỏe của mỗi cá nhân trong cộng đồng đó. Đến lượt nó, bất lợi sức khỏe của cá nhân sẽ giam hãm những người thiệt thòi hơn, kém dinh dưỡng hơn, ít tri thức hơn, trong một địa vị thấp kém hơn, được hưởng ít quyền lợi kinh tế- xã hội hơn và có một cuộc sống ngắn ngủi hơn.

Còn những người có lợi thế và may mắn hơn, tiếp tục được duy trì các đặc quyền trên tầng lớp cao hơn của xã hội. Một xã hội giàu có hơn, như Deaton chỉ ra, không nhất thiết mang lại phúc lợi đồng đều cho các thành viên của mình, và do đó, hố sâu ngăn cách giữa họ sẽ tăng lên nhanh chóng, và kết cục là xét về tổng thể, không nhất định bảo đảm sức khỏe bình quân của toàn xã hội được cải thiện.

Vì vậy, tăng trưởng kinh tế về lâu dài có thể không được duy trì. Chính những phát minh và khám phá mới trong khoa học và y tế đã giúp lan tỏa hiểu biết của con người về dinh dưỡng và điều trị bệnh tật, giúp thúc đẩy các xã hội tiên tiến cải thiện sức khỏe cho người dân của mình, và từ đó lan tỏa ra toàn nhân loại. Đây chính là cuộc Đào thoát Vĩ đại mà con người đã làm được trong hơn hai thế kỷ quá: thoát khỏi bệnh tật, yếu ớt, chết sớm và nhờ đó thoát khỏi đói nghèo.

Mỗi chương của cuốn sách này tập trung vào một chủ đề tương đối độc lập, và đem lại cho độc giả nhiều tri thức mới, đầy thú vị, qua mỗi trang sách. Chúng dẫn ta trở về thời nguyên thủy khi loài người còn săn bắt hái lượm. Vì khả năng bảo quản thức ăn kém nên con người phải chia sẻ toàn bộ thức ăn cho nhau, do dó họ có một xã hội khá quân bình và sức khỏe đồng đều. Rồi tác giả dẫn chúng ta tới xã hội nông nghiệp, một phát kiến lớn lao của nhân loại, nhưng cùng với nó là khả năng tích trữ lương thảo, vở bi kịch đầu tiên về sự bất bình đẳng giữa con người được trình diễn trên một sân khấu vĩ đại.

Tác giả cũng dẫn chúng ta hành trình qua đất nước Ấn Độ nghèo đói, đất nước Trung Quốc đang nỗ lực vươn lên, và nước Mỹ giàu có nhưng hố ngăn cách giàu nghèo ngày càng mở rộng.

Một ví dụ sinh động và gây ấn tượng mạnh, về cách mà bất bình đẳng có thể kìm hãm tăng trưởng như thế nào, được tác giả phân tích trong trường hợp Ấn Độ. Đó là sự bất bình đẳng nam nữ ở phía Bắc Ấn Độ đã kìm hãm chiều cao của người phụ nữ, do họ được đầu tư về dinh dưỡng kém hơn nhiều so nam giới. Nhưng chính những người phụ nữ đó lại trở thành những người mẹ trong tương lai, sinh ra cả bé trai lẫn gái. Vì thế, các thế hệ tiếp theo, bất kể nam hay nữ, ở Bắc Ấn Độ có thân hình ngày càng nhỏ hơn so với người Nam Ấn Độ, nơi nam-nữ bình đẳng hơn nhiều, và chiều cao của họ cùng được cải thiện theo thời gian.

Viện trợ cũng có thể "giết chết" các nước nghèo
Bởi vì mối quan hệ giữa sự thịnh vượng và bất bình đẳng kết nối với nhau qua mối liên hệ chí tử là tương quan sức khỏe của các cá nhân trong cộng đồng, thể chế trở nên một nhân tố đặc biệt quan trọng. Độc giả sẽ tìm thấy cây cầu thú vị nối cuốn sách này với tác phẩm “Vì sao các quốc gia thất bại” của hai kinh tế gia hàng đầu Daron Acemoglu và James Robinson .

Một lần nữa, thể chế giải thích vì sao, một quốc gia lại như chính nó đang là: hoặc là cùng một lúc đạt được thịnh vượng và công bằng dưới nền dân chủ, hoặc là cùng một lúc cùng quẫn trong đói nghèo và chật vật trong hố sâu phân biệt giàu-nghèo, dưới một chính quyền độc tài tham lam.

Từ đây, tác giả đi tới chương cuối cùng liên quan đến chủ đề viện trợ kinh tế. Ông cho rằng các khoản viện trợ từ các nước giàu có thực ra đa phần làm các nước nghèo tiếp tục bị giam cầm trong cùng quẫn.

Lý do là vì các nước nghèo vốn đã có một thể chế kém, một sự phân phối bất minh và lệch lạc về nguồn lực giữa các thành viên xã hội, nên khi có thêm các khoản viện trợ, các chính phủ cai trị có thêm nguồn lực để duy trì tình trạng hiện thời. Nếu không có các khoản viện trợ này, thì chính phủ phải thỏa hiệp nhiều hơn với người dân để có nguồn lực, và do đó, sẽ phải chấp nhận nhiều cải cách thể chế có lợi hơn cho người dân.

Tuy nhiên, Deaton không phủ nhận toàn bộ các nỗ lực viện trợ từ các nước giàu đến các nước nghèo. Ông cho rằng, nếu các nước giàu hỗ trợ trực tiếp để cải thiện sức khỏe người dân, đặc biệt ở những tầng lớp yếu đuối, thiệt thòi nhất, sẽ giúp giảm bất bình đẳng xã hội, giúp đất nước đó có tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội tốt hơn.

Hình ảnh quan trọng mà Deaton sử dụng trong suốt cuốn sách, về sự Đào thoát khỏi ngục tù của đói nghèo và yếu ớt, một lần nữa được lặp lại. Đó là những người đã thoát khỏi nhà ngục, luôn muốn quay lại cứu những người còn đang bị giam cầm. Nhưng cuộc Đào thoát chỉ có thể thực hiện được khi chính kẻ bị giam cầm mong muốn được thoát ra. Người đã tư do có thể tuồn cho tù nhân một miếng bánh, nhưng là để ăn mà lấy sức trèo tường ra, chứ không phải là ngồi ăn cho qua cơn đói mỗi ngày và thỏa mãn với miếng bánh miễn phí từ người bạn tốt bụng.

Tiếc thay, trong nhiều thập niên, rất ít quốc gia có thể dùng miếng bánh cứu trợ để lấy sức thoát ra khỏi đói nghèo.

60 comments:

  1. các bạn đặt mua sách ở link này nhé: https://goo.gl/SJpAF1, love you all :)

    ReplyDelete
  2. Sếp Sơn cho em đăng ký 5 quyển có chữ ký nhá

    ReplyDelete
    Replies
    1. Tuyet voi, thanks Kien nhieu nhe...(/^o^)/

      Delete
  3. Có vẻ hay đấy, em sẽ mua 1 quyển

    ReplyDelete
  4. Bích Thủy NguyễnSaturday, October 29, 2016

    Ôi, chúc mừng a Sơn Phạm.

    ReplyDelete
  5. Khánh Toàn Phan mày biết rồi đấy ��

    ReplyDelete
    Replies
    1. Ban cung doan duoc la gi... (/^o^)/

      Delete
    2. Sách của bạn Sơn Phạm mình sẽ cố gắng mua và đọc hết

      Delete
    3. Mua thi khong can co gang (dai gia ma), chi co doc moi can co gang thoi, cau van can tach bach, ro nghia de ban doc hieu (/^o^)/, oi chep, ngua nghe... (/^o^)/

      Delete
  6. Tang ban di :D

    ReplyDelete
  7. Mẹ, mua đê, mất tiền mới đọc, tặng lại éo đọc đâu mà

    ReplyDelete
    Replies
    1. Mua eo co chu ky cua tac gia, eo thich.

      Delete
    2. Đơn giản mà Sơn Phạm, giá gấp đôi, việc gì cũng có phương án xử lý hết

      Delete
    3. @Son: May co shipping dc ko. Chuyen cho tao 2 cuon, thoi khac quyet dinh va Cuoc dao thoat vi dai. Moi cai 5 quyen, co chu ky cua tac gia :D. Tao may lan dinh mua nhung cu doi may tang :D.

      Delete
    4. Quan trọng là giá bao nhiêu Tú ơi, trả giá đúng để tao làm việc đó cho

      Delete
    5. Anh chuyen di, e gui $ :D. E cam on

      Delete
    6. Okie sir mỗi đầu sách 5 quyển và có chữ ký tác giá, giá gấp đôi giá bìa, chốt nhé, làm giàu không khó thật

      Delete
    7. Chot luon :D

      Delete
    8. thanks bạn Khánh Toàn Phan, nhưng không phức tạp thế đâu, làm giá (trên... đôi tay bạn nhanh quá :), Tu le Thanh đăng ký link online, dịch giả ký tặng trực tiếp, và có team ship tận nơi nhé... Omega Books giờ chuyên nghiệp rồi :D Omega Sách

      Delete
    9. Thoi may shipping di tao tim cai link de dang ky den met :D. Qui la quy duoc tac gia ky va shipping chu :D

      Delete
    10. bạn ký một buổi cả trăm quyển luôn, có người đi ship chứ, lại còn phục vụ nữa, độc giả gì mà cao sang thế...

      Delete
    11. the con cuon kia dau, decision points

      Delete
    12. cuốn kia phải check trong kho còn không đã mà, nếu có sẽ gửi đi kèm đơn hàng (sẽ dặn: chú ý riêng độc giả này, học cùng dịch giả có mấy năm thôi nhưng cành cao lắm :D...

      Delete
    13. Tao doc sach ken chon lam. May dc tao doc 2 cuon lien la vinh du roi :D

      Delete
  8. Sách hay, dịch giả có ship luôn không ��

    ReplyDelete
  9. Phạm Lan PhươngSaturday, October 29, 2016

    Cho chị đăng ký 2 cuốn Sơn nhé

    ReplyDelete
  10. Làm bữa kỷ niệm sự kiện này đi Sơn Phạm!

    ReplyDelete
  11. Ô hoá ra sếp Sơn dịch cuốn này cùng sếp Linh Hoang Vu ạ?

    ReplyDelete
    Replies
    1. Vay la lay sach tu ai nao (/^o^)/

      Delete
    2. Anh y dich xong cuon nay la anh y di Tay Tang luon de cho moi nguoi thay ro "nguon goc bat binh dang" (/^o^)/

      Delete
  12. Chúc mừng bác nhé...

    ReplyDelete
  13. Bán ở đâu đấy bạn

    ReplyDelete
    Replies
    1. Alpha Books, 176 Thai Ha ban Ha nhe, ma sau 30/10...

      Delete
  14. Chúc mừng Sơn nhé!

    ReplyDelete
  15. Phân phối anh 1 cuốn đê.

    ReplyDelete
  16. Em đăng kí 1 quyển với a Sơn :)

    ReplyDelete
    Replies
    1. Ko ra Alpha đc. Anh đừng chỉ ra đó nhé

      Delete
    2. anh điền thông tin cho em vào link online, có các bạn ship, sẽ có chữ ký và đề tặng riêng nhé...

      Delete
    3. done rồi, chúc mừng em Trang, bà mẹ 2 con... :)

      Delete
    4. Vâng a. Nhưng ship về đâu a?

      Delete
    5. Kí tặng ngày 27 nha a

      Delete
    6. cho anh địa chỉ shipping, anh sửa lại khi các bạn giao thực tế cũng ok mà, hiện điền là ở hoàng diệu (đồng nghiệp nhận giúp cũng ok, địa chỉ đó nhiều fan mà... ;) (yêu lắm ;) anh nhớ 27/10 rồi...

      Delete
  17. Mua ở nhà sách nào Sơn ơi?

    ReplyDelete
    Replies
    1. Alpha Books, 176 Thai Ha ban Tung nhe, ma sau 30/10...

      Delete
    2. Chỗ đó còn quyển decision points của bush không?

      Delete
    3. tốt nhất là đăng ký online, có shipping, có autograph... :D

      Delete
    4. chắc còn mà, nếu hết đã có kế hoạch tái bản... :)

      Delete
    5. Nhưng link đó cho quyển #2 thôi, bạn muốn mua cả quyển 1

      Delete
    6. cậu ghi chỗ địa chỉ shipping ý, gạch ngang - bạn Sơn Phạm, để bạn biết, ký lời riêng, và nhắc thêm quyển đó cho cậu

      Delete
    7. Ặc vừa đặt mất rồi, he he. Có nhắc thêm quyển 1. Thấy đơn nào như thế thì là của tôi nhé (địa chỉ là 8 Tôn Thất Thuyết)

      Delete
    8. Haizz, hôm nay nhận được sách mà cả 2 cuốn đều không có chữ ký dịch giả! Chắc dịch giả đòi phải mời cafe mới cho chữ ký chăng :p

      Delete
    9. Em nghĩ chữ ký dịch giả không quan trọng đâu, đọc dịch thấy hay, anh xin chưa muộn mà :D em cũng chưa đọc

      Delete
    10. Em có đọc đâu, chỉ muốn xin chữ ký để đem khoe quen với người nổi tiếng thôi mà :D

      Delete
    11. Thái Chanh hình như cũng quen Thái Bá Tân anh ạ, toàn dịch giả, chuyên ngữ :D

      Delete
    12. ah, hello bạn Tùng, chưa kịp về ký thì sách đã phát hết rồi, đợt 1 mà, nên nhanh quá, hẹn hôm nào gặp vậy...

      Delete
    13. @Quang Anh Pham: bạn học chuyên Toán mà... ;)

      Delete
    14. Bạn Sơn hôm nào làm bữa beer giới thiệu sách cho ae đi

      Delete
  18. Anh Tuấn NguyễnFriday, November 11, 2016

    Những ai quan tâm tới vấn đề chính trị-kinh tế-xã hội ở tầm vĩ mô, toàn cầu, muốn thấy bức tranh tương đối toàn cảnh về đời sống nhân loại với những cơ chế, tác động, ảnh hưởng và bản chất thực bị che lấp rất khó nhận diện, đã được Deaton vạch ra, chứng tỏ và phân tích một cách sáng sủa, thì hãy đọc. Đọc xong sẽ hiểu sâu hơn, rõ hơn vào bên trong lòng nhiều hoạt động về các vấn đề toàn cầu, như viện trợ nhân đạo, các chương trình giáo dục, môi trường, sức khỏe, v.v... Và qua đấy cũng thấy được bản chất của sự bất bình đẳng, sự phân hóa xã hội trên thế giới cũng như trong nước mình. Tuy nhiên cũng đòi hỏi cần có một trí tưởng tượng nhất định và một chút kiến thức xã hội chung.

    ReplyDelete
  19. Nguyễn Cảnh BìnhFriday, November 11, 2016

    Gánh nợ vĩ đại, gánh nợ công quốc gia vĩ đại, Cuộc đào thoát vĩ đại và niềm vui bé nhỏ sắp trở nên vĩ đại.

    Năm ngoái, giải Nobel Kinh tế được trao cho Angus Daeton, tác giả công trình nghiên cứu "Viện trợ nước ngoài có hại nhiều hơn lợi", và ông cũng là tác giả cuốn sách "Cuộc đào thoát Vĩ đại" mà chúng tôi vừa in xong và bắt đầu lên kệ ở các nhà sách trên khắp cả nước.

    Tôi vui mừng khi thấy Gánh nợ công của chúng ta đã trở nên vĩ đại, và nhờ sự vĩ đại này mà chúng ta khó lòng vay thêm, và vui mừng hơn thế khi áp lực cải cách bắt đầu xuất hiện le lói, ít ra là các tập đoàn vĩ đại không có cơ hội mở rộng và nâng cao thêm khối nợ khổng lồ của mình. Nhờ Gánh nợ Vĩ đại, người dân hiểu thêm về bức tranh tuyệt đẹp của nền kinh tế, và gây sức ép thêm cho việc phản đối nx khoản đầu tư lãng phí vĩ đại, và biết đâu, nhờ vậy, những tượng đài vĩ đại trên mảnh đất này không có điều kiện được mọc thêm lên, :))

    Nhưng niềm vui nhỏ bé sẽ trở nên vĩ đại nếu các bạn, giúp chúng tôi mở rộng thêm, quảng bá thêm tư tưởng của nhà kinh tế học được giải Nobel 2015 này bằng việc chi một ít xu lẻ mua cuốn sách vô cùng nhỏ bé này. :)) Và nếu không có thời gian hay điều kiện để đọc thì có thể gửi tặng những người quen của mình cũng được..

    Viết trong lúc vừa ra ngân hàng TP Bank ký hợp đồng vay thêm một khoản tiền vĩ đại để tiếp tục sự nghiệp xuất bản sách vô cùng nhỏ bé, :)

    Một kẻ bán sách bé nhỏ và tầm thường.

    ReplyDelete
  20. Cuộc đào thoát vĩ đại là một quyển sách mới nhất của Angus Deaton- nhà kinh tế đạt giải Nobel năm 2015. Quyển sách nói về hai chủ đề chính là sự thịnh vượng và sức khỏe toàn cầu. Cuộc đào thoát vĩ đại là hình ảnh tác giả sử dụng để mô tả cuộc đào thoát thần kì của loài người chúng ta ra khỏi tăm tối và đói nghèo, và bệnh tật.

    Mặc dù là một kinh tế gia, tác giả thể hiện sự uyên thâm của mình trong việc sử dụng rất nhiều tài liệu tham khảo ngoài ngành kinh tế, từ y tế công cộng, đến lịch sử, nhân chủng học...

    Quyển sách có rất nhiều chương rất thú vị, tuy nhiên hai chương em thích nhất là về bất bình đẳng thu nhập ngày càng tăng ở nước Mỹ và sự thất bại nặng nề của viện trợ ODA trong cuộc chiến chống đói nghèo toàn cầu. Deaton hoàn toàn đồng quan điểm với Robert Reich (các anh chị có thể xem phim inequality for all) rằng bất bình đẳng thu nhập ở Mỹ thật sự làm nguy hại đến nền dân chủ. Và nước mỹ, không ngạc nhiên, là quốc gia có chênh lệch giàu nghèo và bất bình đẳng khủng khiếp nhất trong các nước thuộc khối nhà giàu :). Bàn về hiệu quả của ODA, ông chứng minh rằng ODA chỉ làm hại các nước được nhận mà thôi, thậm chí làm nguy hại đến thể chế tại nước sở tại, nên từ đó đặt ra câu hỏi việc viện trợ này là vì người cho muốn được thỏa mãn cái sự cho của mình hay thực sự vì quốc gia đón nhận.

    Mặc dù quyển sách bàn về những vấn đề đao to búa lớn và viện dẫn rất nhiều tài liệu học thuật, tác giả sử dụng ngôn ngữ rất giản dị và dễ hiểu dành cho người đọc là công chúng không học kinh tế. Vì vậy, rất nhiều khái niệm phức tạp như PPP, chuẩn nghèo, phúc lợi, hạnh phúc được tác giả giải thích vô cùng dễ hiểu và vui nhộn :).

    Có một lời khuyên nữa dành cho ai đọc sách là nên đọc bản tiếng Anh sẽ hay hơn :). Bản tiếng Việt dịch rất hay nhưng lại không học được nguyên vẹn những từ mà Deaton đã dùng. Em mua quyển sách này bằng tiếng Việt vì dịch giả là một người bạn nổi tiếng :P mà em rất ngưỡng mộ.

    ReplyDelete