Journey in Life: 07/20/16

Wednesday, July 20, 2016

Biển động

'Vạc dầu châu Á' của Robert D. Kaplan

bài bình của Ian Morris,
ngày 17 tháng 4 năm 2014.

Đây là cuốn mới nhất trong bộ sách sâu sắc, gồm "Sự báo thù của Địa
lý" và "Tình trạng hỗn loạn vô chính phủ sắp tới", của tác giả Robert D. Kaplan, nhà phân tích địa chính trị nổi tiếng tại công ty tình báo toàn cầu Stratfor, trong đó ông cố gắng giải thích cách địa lý quyết định định mệnh — và những việc chúng ta cần làm để đối phó với vấn đề này. "Vạc dầu châu Á" là cuốn sách ngắn có chủ đề mạnh mẽ mà với sự rõ ràng và thú vị, nó nổi bật so với đại đa số các tác phẩm của phương Tây viết về những gì các chính trị gia Trung Hoa đã thực hiện để nói rằng Trung Hoa đang "trỗi dậy hòa bình." Nếu bạn đang làm ăn kinh doanh tại Trung Hoa, du lịch ở Đông Nam Á hay đơn thuần chỉ là say mê địa chính trị, bạn chắc chắn sẽ muốn đọc cuốn sách này.

Tác giả Kaplan bắt đầu bằng một vài vấn đề kinh tế học cơ bản. Hơn một nửa khối lượng hàng hóa hàng năm của thế giới (bao gồm bốn phần năm lượng dầu tiêu thụ ở Trung Hoa) đi qua Biển Đông. Kaplan cho rằng sự giao thương ấy đã biến tuyến đường biển này thành "yết hầu của Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương — nơi hội tụ của phần lớn các mô tế bào, liên kết các tuyến đường biển quốc tế thành một khối," bao quanh bằng những eo biển, bãi cát ngầm và các đảo có ý nghĩa chiến lược vô cùng quan trọng. Trọng tâm cuốn sách của Kaplan là sự tương đồng nổi bật, đáng lưu tâm nhằm giải thích ý nghĩa của điều này trong thế kỷ XXI: "Vị trí của Trung Hoa trong tương quan với Biển Đông", ông gợi ý, "giống như vị trí của Mỹ trong tương quan với biển Caribe trong thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX".

Sự tương đồng song song mà Kaplan rút ra đó rất rõ ràng và thuyết phục. Trong giai đoạn 1898 - 1914, Mỹ đã đánh bại Tây Ban Nha và tiến hành đào kênh đào Panama. Điều này cho phép người Mỹ liên kết và thống trị thương mại trên Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của địa lý. "Chính sự thống trị vùng Đại Lòng chảo Caribe đã giúp Mỹ kiểm soát hiệu quả Tây bán cầu, và từ đó cho phép Mỹ ảnh hưởng đến sự cân bằng quyền lực ở Đông bán cầu," Kaplan kết luận. Và ông cho rằng, Biển Đông giờ đây liên kết thương mại trên Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương theo cách tương tự; do đó, "Nếu Trung Hoa có thể thay thế Hải quân Mỹ như một quyền lực thống trị ở Biển Đông — hoặc thậm chí vươn tới vị thế sánh ngang với Mỹ — điều này sẽ