Journey in Life: 07/09/14

Search This Blog

Wednesday, July 9, 2014

So sánh các hệ thống y tế trên thế giới như nào?

Save our NHS, public health not private wealth. Photo courtesy 38 Degrees.

Trong đợt xếp hạng hệ thống y tế tại 11 nước giàu trên thế giới gần đây, Quỹ Thịnh vượng chung trụ sở ở Washington đã đánh giá Dịch vụ Y tế quốc gia Anh là hệ thống chăm sóc y tế tốt nhất thế giới. Quỹ này thường có đánh giá tích cực (give the NHS a pretty clean bill of health) đối với Dịch vụ Y tế quốc gia Anh (và cũng cho điểm cao đối với hệ thống ở các nước Thụy Sỹ, Thụy Điển và Úc). Tuy nhiên, các xếp hạng khác lại không dẫn tới kết quả tương tự. Vậy làm thế nào để so sánh các hệ thống y tế quốc gia vốn rất phức tạp với nhau?

Quỹ Thịnh vượng chung coi chất lượng, khả năng tiếp cận, giá trị tiền bỏ ra và mức độ bình đẳng là các tiêu chí hàng đầu để đánh giá hệ thống y tế ở các quốc gia. Do xếp hạng của Quỹ Thịnh vượng chung thường chú trọng đến khả năng tiếp cận và chi phí bình quân đầu người nên nước Mỹ, dù đang cố gắng mở rộng phạm vi bảo hiểm và cam kết chi một khoản tiền lớn cho dịch vụ y tế, vẫn thường đứng vị trí bét bảng xếp hạng. Tuy nhiên, xếp hạng này đã không xét đến các mặt tốt của y tế Mỹ: như các biện pháp y tế dự phòng hiệu quả hay cách tiếp cận chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm (patient-centred care) và đổi mới sáng tạo. Với môi trường ‘gần như vô hại’ (‘near zero harm') tại bệnh viện Virginia Mason ở thành phố Seattle, Mỹ xếp hạng đầu trong việc hạn chế các mối nguy hại đối với bệnh nhân – điều mà nhiều hệ thống y tế, gồm cả ở Anh đang cố gắng học tập (emulate).

Dịch vụ Y tế quốc gia Anh đạt điểm tốt ở chăm sóc y tế hiệu quả chi phí. Hàng năm, chi phí y tế bình quân đầu người của Anh là 3.405 USD, thấp hơn một nửa so với mức 8.508 USD của Mỹ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hệ thống này an toàn về tài chính: dự kiến cơ quan này sẽ thiếu 2 tỷ bảng Anh (3,4 tỷ USD) vào năm 2015 và Dịch vụ Y tế quốc gia Anh đang cố gắng bổ sung 20 tỷ bảng Anh từ nguồn tiết kiệm. Ngoài ra, một vài kết quả đối với các điều kiện hệ trọng đã không ủng hộ mô hình y tế Anh, khi hệ thống này kém hơn Canada, Australia và Thụy Điển trong việc điều trị ung thư, theo dữ liệu từ Trung tâm tư vấn y tế King Fund tại London. Tỷ lệ phụ nữ tử vong do ung thư vú ở Mỹ thấp hơn so với ở Anh. Tỷ lệ tử vong do đột quỵ cũng dẫn tới kết quả yếu kém cho hệ thống y tế Anh.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với các tiêu chí đánh giá cũng như trọng số của các tiêu chí này trong xếp hạng mà Quỹ Thịnh vượng chung đưa ra. Điều tra gần đây về hiệu quả y tế của tạp chí Bloomberg đã đánh giá Hong Kong, Singapore và Nhật Bản là các nước hiệu quả nhất. Và nếu tăng trọng số cho lựa chọn của bệnh nhân (patient choice) thì kết quả xếp hạng (ranking) lại có thể xáo trộn (reshuffle). Quỹ Thịnh vượng chung chú trọng đến khả năng tiếp cận và mức độ công bằng, vì vậy sẽ đánh giá cao những hệ thống y tế làm tốt hai mặt này. Tuy nhiên, nếu thay đổi trọng số của mỗi tiêu chí thì kết quả xếp hạng cũng nhanh chóng thay đổi theo. Trong việc đánh giá các hệ thống y tế trên thế giới, kết quả luôn phụ thuộc vào các ưu tiên, tiêu chuẩn, và cả dữ liệu thô nữa.

Phương Thùy
The Economist


Sức mạnh của sự thấu cảm

“The truth is, rarely can a response make something better — what makes something better is connection.”

Vì sao an ninh sân bay bị thắt chặt đến vậy?

Sure we can. Photo courtesy Kurush Pawar.

Những ngày thanh bình (halcyon day) khi hành khách có thể mang theo kim đan (knitting needle) và dao xếp đa năng (= dao quân đội Thụy Sĩ, Swiss Army knive) lên các chuyến bay đã qua lâu rồi, và việc tiến hành thủ tục an ninh một cách nhanh chóng ở bất kỳ sân bay lớn nào cũng chỉ còn là ký ức xa vời (distant memory). Ngày 06 tháng Bảy, danh sách các vật dụng bị cấm mang lên máy bay lại được kéo dài thêm: các thiết bị cầm tay như điện thoại di động và máy tính xách tay hết pin (run out of charge). 'Trong quá trình kiểm tra, nhân viên an ninh có thể yêu cầu hành khách phải bật (power up) một số thiết bị, kể cả điện thoại di động,' Cục Quản lý An ninh Vận tải Mỹ (America’s Transport Security Administration - TSA) thông báo trên trang web của mình. 'Các thiết bị hết pin sẽ không được phép mang lên máy bay.' Điều tồi tệ gì liên quan đến một chiếc pin rỗng vậy?

Đây là biện pháp cụ thể đầu tiên khi Bộ trưởng An ninh nội địa Mỹ Jeh Johnson cảnh báo ngày 02 tháng Bảy rằng nhiều biện pháp tăng cường an ninh khác sẽ được tiến hành tại các sân bay nước ngoài có các chuyến bay trực tiếp đến Mỹ. Tiếp sau (in the wake of) thông báo này, báo chí Anh đưa tin các hàng đợi an ninh chỉ nhích từng bước đúng lúc kỳ nghỉ hè bắt đầu (get underway). Một vài hành khách phải qua máy quét tới hai lần và bị kiểm tra (pat down) kỹ lưỡng. Nhân viên tại sân bay Manchester đã bắt đầu lau (swab) hành lý xách tay.

Các quan chức tình báo Mỹ được cho là tin rằng lực lượng al-Qaeda ở Yemen đang cộng tác với lực lượng vũ trang xưng danh thánh chiến (jihadist) ở Syria, hoặc theo chỉ đạo của Ibrahim Hassan al-Asiri hoặc áp dụng các kỹ thuật do hắn phát triển, nhằm nổ tung (bring down) một máy bay chở khách. Một người đàn ông Saudi 32 tuổi bị cáo buộc đã tạo ra các thiết bị được dùng trong một số cuộc tấn công của al-Qaeda tại bán đảo Ả Rập, trong đó có hai vụ năm 2009. Vụ đầu tiên trong hai vụ này đã giết chết em trai của hắn, khi có lẽ đã giấu một quả bom trong trực tràng (rectum). Vụ thứ hai, cũng không làm ai bị thương ngoại trừ chính kẻ ôm bom, được cho là giấu một thiết bị trong quần lót. Tên Asiri cũng được cho là đã tham gia vào một loạt các âm mưu cất giấu bom trong hộp mực máy in năm 2010.

Mặc dù rất ít chi tiết được đưa ra liên quan chính xác đến những gì các quan chức tình báo lo sợ, vụ việc liên quan đến tên Asiri và các biện pháp an ninh mới cho thấy các nhóm khủng bố đang tìm cách sản xuất một thiết bị không thể phát hiện có thể đeo hoặc cấy dưới da, hoặc giả vờ như thiết bị máy tính, hoặc là kết hợp cả ba cách này. Tuy nhiên, cái hay (beauty) của một điện thoại di động hay máy tính xách tay là nó có chứa nhiều linh kiện điện tử; chứng tỏ nó hoạt động bình thường là cách duy nhất làm yên lòng (still) những lo ngại rằng nó được tạo ra cho mục đích nào khác. Những hành khách di chuyển dài nên chắc chắn sạc các thiết bị cầm tay trước khi bắt đầu lên đường (set out) hoặc thậm chí, nếu sợ chậm trễ, nên mang toàn bộ các bộ sạc trong hành lý xách tay của mình.

Sơn Phạm
The Economist

"Dutch courage" nghĩa là gì?

shared via fb Dollars and Sense.
The Empress, Romsey Town, Cambridge, UK. 'We Got Müller'd'. Photo courtesy Duncan Hull.

Sau khi Hà Lan thắng Costa Rica bằng loạt đấu luân lưu 11m, báo chí lại được dịp dùng cụm từ Dutch courage, nhất là với quyết định táo bạo của HLV Van Gaal cho thủ môn dự bị Tim Krul vào sân để bắt phạt đền.

Từ đầu giải, có vẻ như báo chí khoái dùng Dutch courage với nghĩa đen để tinh thần thi đấu của đội Hà Lan và các quyết định dũng cảm của Van Gaal, ví như "Dutch courage for champions Spain", "Dutch courage sees Holland top group", "Dutch courage overshadowed by Robben dive".

Thế nhưng nghĩa bóng của Dutch courage chẳng hề có ý ca ngợi lòng quả cảm của người Hà Lan, mà lại hàm ý nói kháy. Nếu ta sợ/ngại làm gì, và phải có tí tửu cho nóng máu mới đủ can đảm làm, thì đó chính là Dutch courage (courage or confidence inspired by drunkenness or drinking liquor), còn có từ đồng nghĩa là potvaliancy / potvalor / potvalency.

Hiệu ứng 'tinh tướng'

Photo credit: The Guardian.

Gọi đây là the asshole effect = hiệu ứng tinh tướng / bố đời, thuật ngữ do nhà tâm lý học người Mỹ Paul Piff đặt ra sau khi nghiên cứu ảnh hưởng của sự giàu có và bất bình đẳng lên thái độ con người.

Khi trở nên giàu hơn, người ta càng có xu hướng cảm thấy có đủ tư cách, lợi dụng người khác, và lừa dối.

Thử nghiệm, những người lái xe sang, đắt tiền cư xử tồi tệ hơn những người đi xe Toyota Corollas cũ kỹ, có xu hướng vượt, chèn các xe thấp kém cao gấp 4 lần, và không nhường đường cho người đi bộ.

Người giàu cũng dành cho từ thiện ít hơn so với người nghèo, những người giàu ở nhóm 20% người có thu nhập cao nhất chỉ dành 1,3% thu nhập của mình cho từ thiện, trong khi người nghèo ở nhóm 20% thu nhập thấp nhất dành tới 3,2%. Người nghèo dành từ thiện cho những nhu cầu cơ bản hơn, còn người giàu cho tiền các tổ chức đã nổi tiếng như phòng triển lãm tranh, bảo tàng, trường đại học, trong khi đó Feeding America (tổ chức từ thiện cho những người nghèo nhất nước Mỹ) không được đồng nào...

Xem thêm ở đây, hat tip to Lửa Hạ.

-----
Call it the asshole effect. That is the term coined by US psychologist Paul Piff after he did some stunning new research into the effects of wealth and inequality on people’s attitudes.

As people get richer, they are more likely to feel entitled, to exploit others, and to cheat. That extends to politics too.

...Drivers of expensive, high-status vehicles behave worse than those sputtering along in battered Toyota Corollas. They were four times more likely to cut off drivers with lower status vehicles. As a pedestrian looking carefully left and right before using a crossing, you should pay attention to the kind of car bearing down on you. Drivers of high-status vehicles were three times as likely to fail to yield at pedestrian crossings. In contrast, all the drivers of the least expensive type of car gave way to pedestrians.

...The rich donated a smaller percentage of their wealth than poorer people. In 2011, the wealthiest Americans, those with earnings in the top 20%, contributed 1.3% of their income to charity, while those in the bottom 20% donated 3.2% of their income. The trend to meanness was worst in plush suburbs where everyone had a high income, and never laid eyes on a poor person. Insulation from people in need, Piff concluded, dampened charitable impulses.

Poorer people were also more likely to give to those charities servicing the genuinely needy. The rich gave to high-status institutions such as already well-endowed art galleries, museums and universities, while Feeding America, which deals with the nation’s poorest, got nothing.

Popular Now