Journey in Life: 12/26/16

Monday, December 26, 2016

Mức tiêu thụ năng lượng của Ấn Độ và Trung Quốc sẽ ra sao?

Tốt hơn phân bò. Photo credit: The Economist.

Làm theo cách của mình: Mô hình tiêu thụ ở châu Á sẽ không lặp lại giống phương Tây.

Hydrocacbon vẫn có thể khiến tim đập nhanh -- nhất là khi bạn thiếu chúng. Điều này càng rõ ràng dưới ánh nắng trưa oi ả ở ngoại ô thành phố Noida, một thành phố cảng của Ấn Độ gần New Delhi, nơi hàng trăm phụ nữ nghèo, mặc sari sáng màu, vừa tập trung cho một lễ kỷ niệm. Họ đang đánh dấu niềm hy vọng của chính quyền Narendra Modi rằng đây sẽ là khởi đầu nhằm kết thúc cái bẫy nghèo đói bao năm nay: kiếm củi và phân bò để nấu ăn.

Phụ nữ ở đây cho hay họ, và thường cả con cái họ, bỏ ra hàng giờ mỗi ngày kiếm củi đốt. Họ có nguy cơ gặp phải rắn rết hoặc những gã côn đồ và bỏ qua cơ hội làm những việc có năng suất hơn. Chính phủ đã dẫn ra một vài nghiên cứu cho thấy nửa triệu phụ nữ Ấn Độ tử vong mỗi năm do các bệnh về đường hô hấp do hít phải khói độc hại. Vậy nên công chúng nhiệt tình hưởng ứng chiến dịch năm nay về việc sử dụng 1,3 tỷ USD, đến từ vận may bất ngờ do giá dầu sụt giảm (Ấn Độ nhập khẩu 81% nhu cầu dầu mỏ quốc gia), để mang tới trợ cấp cho khí hóa lỏng (LPG) sạch hơn.

Bộ trưởng dầu mỏ Dharmendra Pradhan cho biết hơn 10 triệu người dân tầng lớp trung lưu Ấn Độ đã đáp lại chiến dịch "GiveItUp" và tình nguyện chuyển khoản trợ cấp LPG nhỏ bé của mình tới những người mẹ đang sống dưới mức nghèo khổ. Trong thời hạn ba năm, bộ trưởng hướng tới cung cấp khí hóa lỏng LPG cho 50 triệu hộ nghèo. Ông gọi đó là "công lý năng lượng", và có vẻ sẽ thắng được nhiều phiếu bầu, mặc dù thực sự cung cấp được khí hóa lỏng LPG trên toàn vùng đất đai rộng lớn của Ấn Độ là rất khó khăn.

Ngành công nghiệp dầu sẽ tin vào câu chuyện trên. Suy cho cùng, Cơ quan Năng lượng quốc tế cho biết rằng Ấn Độ, hiện có mức tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người thấp hơn so với châu Phi, sẽ trở thành động lực tăng cho trưởng toàn cầu về nhu cầu dầu mỏ vào khoảng giữa những năm 2020 khi kinh tế Ấn Độ phát triển và dân số nước này trở nên đông nhất thế giới.

Trung Quốc cũng sẽ góp phần khiến các giàn khoan dầu vẫn tiếp tục khai thác trên toàn thế giới. Trong thập kỷ vừa qua, nước này chiếm tới 60% tăng trưởng của thế giới về tiêu thụ dầu, giúp đẩy giá dầu lên cho đến khi giá dầu sụt giảm vào năm 2014. Mặc dù tăng trưởng của Trung Quốc sẽ chậm lại và nhu cầu dầu mỏ của hai nền kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ sẽ giảm, Cơ quan Năng lượng quốc tế dự báo rằng mục tiêu nóng lên toàn cầu 2ºC sẽ không thực hiện được và ước tính năm 2040 Trung Quốc sẽ tiêu thụ nhiều hơn 4,1 triệu thùng dầu một ngày so với hiện nay, và Ấn Độ sẽ là 6 triệu thùng dầu một ngày.

Các thị trường đang phát triển khác cũng được dự kiến sẽ tiêu thụ nhiều dầu hơn do tăng trưởng kinh tế làm tăng nhu cầu đối với việc đi lại và hóa dầu. Có nhiều cơ hội giảm nghèo năng lượng [energy poverty: tình trạng thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ năng lượng hiện đại - ND] Công ty nghiên cứu Bernstein cho biết các nước giàu trung bình tiêu thụ 10-25 thùng dầu mỗi người mỗi năm, so với mức 1-3 thùng mỗi người ở các nước nghèo. Công ty này dự đoán số lượng phương tiện toàn cầu sẽ tăng gấp đôi từ 1 tỷ lên đến 2 tỷ trong vòng 25 năm tới, chủ yếu do thu nhập bình quân đầu người tăng lên ở các nước đang phát triển, dự kiến sẽ bù vào mức sụt giảm trong nhu cầu đối với xăng dầu ở phương Tây. Nhu cầu đối với dầu diesel để chạy xe tải ở các thị trường đang phát triển sẽ tiếp tục tăng. Nhu cầu dầu lửa dùng cho máy bay cũng sẽ tăng lên: ở cả Trung Quốc và Ấn Độ số lượng các chuyến bay đều đang tăng cao.

Tuy nhiên, triển vọng của ngành công nghiệp dầu mỏ ở các nước đang phát triển có thể không phải toàn màu hồng như bề ngoài. Phát triển ban đầu của Ấn Độ là dựa trên các tuyến đường sắt. Số lượng xe ô tô của Ấn Độ ở mức ít hơn 20 chiếc xe trên 1.000 dân, hoàn toàn không đáng kể -- gần bằng số lượng xe ở Mỹ vào thời điểm Thế chiến I. Khi được hỏi liệu mức tiêu thụ năng lượng của Ấn Độ có đi theo cùng một khuôn mẫu như ở các nước giàu hay không, ông Pradhan cho hay: "Tại sao chúng tôi cứ phải làm theo các nước khác? Tại sao chúng ta cứ nghĩ rằng xe ôtô là hình thức giao thông duy nhất? Chúng tôi muốn phát triển mô hình của riêng mình."

Ở cả Ấn Độ và Trung Quốc, tình trạng ô nhiễm không khí và ùn tắc tại các thành phố lớn đang rất kinh khủng, do đó sẽ hạn chế cơ hội nhóm dân giàu mua thêm xe. Hơn nữa, các cam kết về biến đổi khí hậu Trung Quốc đặt ra trước hội nghị thượng đỉnh tại Paris năm ngoái cho thấy mong muốn đi đầu của Trung Quốc trong các nỗ lực nhằm giảm sự nóng lên toàn cầu. Ấn Độ ít nhất cũng đưa ra tín hiệu họ sẽ tham gia dù vẫn còn ngập ngừng.

Cánh tay dài của Vua Than
Ấn Độ vẫn dựa vào than đá cho 58% nhu cầu năng lượng cơ bản. Nước này hy vọng sẽ giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ (28% tổng các nguồn năng lượng) xuống 10% vào năm 2022, và dự kiến sẽ tăng gấp đôi phần khí đốt tự nhiên từ 7% lên 15%. Ấn Độ dự định sẽ ngày càng dựa vào khí hóa lỏng (LNG) thay vì dầu. Trong vòng sáu năm, Ấn Độ nhắm mục đích tăng hơn gấp đôi năng lực chuyển khí hóa lỏng (LNG) thành khí gas, và có kế hoạch lắp đặt 15.000 km đường ống dẫn khí mới. Công chức trong Bộ dầu khí (một trong số các Bộ về nhiên liệu) đang bàn bạc vấn đề đưa Ấn Độ trở thành một nền kinh tế dựa trên khí gas. Nhưng điều đó vẫn là trong tương lai, bởi giá than đá rẻ là nền tảng cho ngành điện ở Ấn Độ, và nhu cầu sử dụng than được dự kiến sẽ tiếp tục tăng.

Chính phủ hy vọng triển khai khí gas để thay thế cho các sản phẩm gốc dầu trong giao thông vận tải cũng như để phát điện, mặc dù kế hoạch này có thể gặp khó khăn nếu giá gas tăng, mà chắc chắn sớm muộn cũng sẽ tăng. Việc thay đổi định hướng đã trông thấy được ngay trên đường phố New Delhi. Tất cả các phương tiện giao thông công cộng, taxi, xe kéo và nhiều xe tư nhân đã chuyển đổi sang sử dụng khí nén thiên nhiên (CNG), rẻ hơn và sạch hơn so với động cơ diesel hoặc xăng. Mặt không thuận tiện là phải xếp hàng dài tại các trạm xăng, bởi vì đổ đầy bình khí nén thiên nhiên CNG mất thời gian hơn và số lượng máy bơm thì không nhiều.

Chính phủ cũng đang phát triển khí hóa lỏng (LNG) để thay thế cho động cơ diesel trong vận tải đường bộ đường trường, và đang hợp tác với Tata, tập đoàn lớn nhất của nước này, ông Pradhan cho hay. Trong khi đó, Ấn Độ vẫn có kế hoạch sử dụng tre và các sản phẩm tự nhiên khác để sản xuất nhiên liệu sinh học như ethanol để pha trộn với xăng. Trong những năm gần đây, nước này đã loại bỏ trợ cấp đối với xăng và dầu diesel, và đến năm 2020 hy vọng sẽ thắt chặt các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu đối với xe hơi trong nước. Sẽ khó thực hiện tất cả những điều kể trên, nhưng nó cho thấy nhu cầu dầu của Ấn Độ có lẽ hạn chế hơn so với những gì ngành công nghiệp dầu mỏ hy vọng.

Trên xe đạp điện
Câu chuyện ở Trung Quốc cũng tương tự. Mặc dù doanh số bán xe ôtô tăng vọt lên 24 triệu xe vào năm 2015, mật độ xe khoảng 120 xe trên 1.000 người, vẫn chỉ ngang mật độ ở Mỹ vào những năm 1920. Vì vậy, nhu cầu về dầu nhất định sẽ tăng lên, nhưng các hình thức tiêu dùng sẽ thay đổi. Wang Tao, thuộc Trung tâm Carnegie-Tsinghua về Chính sách toàn cầu tại Bắc Kinh, cho biết doanh số bán xăng sẽ tăng lên cho dù xe mới đang dần trở nên tiết kiệm xăng hơn, tiêu chuẩn khí thải xe ngày càng cao, và một số thành phố đang áp đặt quy định chặt chẽ hơn về việc mua xe mới để giảm ô nhiễm và tắc nghẽn. Đồng thời dầu diesel, được sử dụng trong công nghiệp và hàng hóa đường bộ, đang giảm xuống khi nền kinh tế chuyển động theo hướng dịch vụ và công nghiệp nhẹ.

Giống như Ấn Độ, Trung Quốc đang xúc tiến khí hóa lỏng (LNG) cho xe buýt và xe tải đường dài và khí nén thiên nhiên (CNG) cho xe hạng nhẹ. Tăng trưởng trong việc sử dụng cả hai loại nhiên liệu bị suy giảm mạnh trong năm ngoái do giá dầu giảm, nhưng dự kiến sẽ lại hồi phục. Ông Wang cho hay vấn đề lớn nhất trong việc phát triển thị trường khí đốt ở Trung Quốc là các đường ống đang thuộc sở hữu của công ty độc quyền nhà nước, do đó ngăn cản các công ty tư nhân tham gia và đưa ra mức giá cạnh tranh hơn.

Trên đường phố tại các thành phố lớn của Trung Quốc, sự phát triển thấy rõ nhất là số lượng xe đạp điện tăng lên, ít gây tắc nghẽn hơn xe ôtô và hầu như không gây ô nhiễm, mặc dù ý thức giao thông của người điều khiển xe đạp vẫn nghèo nàn như bất kỳ người lái xe ôtô nào. (Delhi, không chịu thua kém, đã có một lượng mới xe kéo chạy điện). Cơ quan Năng lượng quốc tế đưa ra con số xe đạp điện ở Trung Quốc là khoảng 200 triệu xe, gần gấp đôi số lượng xe ôtô. Xe đạp điện phục vụ cho người lao động không có đủ khả năng mua xe ôtô và khắc phục một vấn đề mà nhiều người sử dụng phương tiện công cộng ở các thành phố lớn phải đối mặt: quãng đường di chuyển dài tới nhà ga.

Ông Wang cho biết một trong những điểm đáng chú ý của xe đạp điện khác với xe ôtô điện đó là chính phủ không hề tiến hành xúc tiến quảng bá. Xe đạp điện đại diện cho một cách tiếp cận thị trường tự do sáng tạo đối với vấn đề của giới công nhân lao động bình dân. Thế bất lợi của xe đạp điện là ở chỗ chính quyền thành phố Bắc Kinh và nhiều nơi khác đang muốn hạn chế và thậm chí xem xét lệnh cấm đối với xe đạp điện, vì họ coi xe đạp điện là mối phiền toái cho xe ôtô và người đi bộ.

Quỳnh Anh
The Economist

"Stick it up your ass" nghĩa là gì?

Photo courtesy i threw a guitar at him.

'Stick it up your ass' là một lời chửi thô tục, thể hiện sự khinh miệt, bực tức đối với ai đó về điều gì (a rude, vulgar invective expressing disdain, contempt, disgust, or anger to someone (about something)).

Ví dụ
Texas congressman to Trump: Shove border wall 'up your ass'.

'If you touch my arm once more I will break your arm and stick it up your ass' - Eamonn Holmes reveals face-off with Rihanna's bodyguard.

Roosters are not allowed as residential pets in Renton. The city only allows three hens per 6,000 square feet of lot size. The first complaint about Le's house in the 1700 block of South 27th Street came Oct. 2, according to Renton police reports. An animal control officer arrived and issued a verbal warning. Le reportedly said he would remove the roosters. Complaints continued to stream in about the house, resulting in written warnings and several infractions. At one point, Le allegedly told an animal control officer to "Stick it up your ass, mother f**ker," reports say.

Phạm Hạnh

Cú đánh vớt vát: Các sân gôn ở Nhật Bản đang tìm động lực mới

Photo courtesy yo &.

Các gôn thủ trên 60 tuổi đang chiếm một nửa trong tổng số 9 triệu gôn thủ của Nhật Bản.

Chiếc gậy đánh gôn mạ vàng trị giá 4.700 USD mà Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe tặng Tổng thống đắc cử Donald Trump trong cuộc gặp đầu tiên của họ vào tháng trước có lẽ là một hành động ngoại giao đầy tinh tế. Nhưng điều đó cũng không thể giúp Nhật Bản hồi sinh Honma - một thương hiệu hào nhoáng từng xưng danh là "tầng lớp quý tộc của gôn", có lẽ là vì công ty này chế tác ra những cây gậy đánh gôn đắt nhất thế giới. Công ty này đã phá sản khi bong bóng kinh tế của Nhật Bản lan tới các sân gôn mới. Bảy năm trước, một doanh nhân Trung Quốc đã mua lại công ty với hy vọng có thể khôi phục nó.

Gôn, từ lâu gắn với sự xa hoa lãng phí ở Nhật Bản, đang giảm sút. Các câu lạc bộ đã phải giảm lệ phí do trào lưu chơi gôn của người Nhật đã giảm hơn 40% so với những năm đầu thập niên 1990. Như những nơi khác, các sân gôn luôn ở trong tình trạng cung vượt cầu: Nhật Bản có đến hơn 2.300 sân gôn - chiếm một nửa trong tổng số sân gôn của châu Á.

Tính từ năm 2010 đến nay, đã có hơn 120 sân gôn tuyên bố đóng cửa. Khoảng 70 sân gôn đã chuyển đổi thành nhà máy năng lượng mặt trời do kể từ sau sự cố vào tháng 3 năm 2011 tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Dai-ichi, nhà nước tuyên bố sẽ trợ cấp cho việc sản xuất năng lượng thay thế. Một vài sân gôn khác trở lại làm đất nông nghiệp. Ông Junichi Oishi thuộc Hiệp hội chủ sân gôn Nhật Bản tại Tokyo cho rằng: trong vòng một thập kỷ nữa, có ít nhất 500 sân gôn buộc phải đóng cửa.

Theo ông Yuki Morita thuộc Hiệp hội gôn Nhật Bản, tổ chức hỗ trợ các gôn thủ và câu lạc bộ: Từ lâu, sức khỏe của ngành công nghiệp gôn chính là tấm gương phản chiếu cho nền kinh tế của đất nước này. Đó là do tầm quan trọng của gôn settai – chơi gôn để mời mọc làm ăn. Trong những năm cuối thập niên 1980, thẻ hội viên tại các sân gôn có giá trị đến mức chúng được đem ra để kinh doanh giống như cổ phiếu qua tay các nhà môi giới, loại thẻ đặc biệt nhất có giá lên đến 2 triệu USD. Những nhân viên mới được tuyển dụng đều sẽ phải biết chơi môn thể thao này.

Rất nhiều gôn thủ trong thời kỳ bong bóng kinh tế đó giờ đã là những người đang hoặc sắp nghỉ hưu. Nhưng dù ít hay nhiều thì hiện tượng dân số già của Nhật Bản vẫn sẽ đem lại một nguồn lợi ích cho nền công nghiệp gôn của đất nước này, nhu cầu chơi của các bậc hưu trí với thời gian rảnh rang trong tay ngày càng gia tăng (họ dành đến hàng giờ đồng hồ để đi tàu từ Tokyo đến các sân gôn, và phong cách chơi thường rất chậm rãi, kể cả so với tiêu chuẩn quốc tế dành cho môn thể thao này, thậm chí còn thời gian nghỉ ăn trưa, uống bia và tắm thư giãn tại các suối nước nóng.) Các tay gôn ở độ tuổi 60 và 70 đang chiếm một nửa trong tổng số các gôn thủ của Nhật Bản. Gôn kiểu Ohitorisama, tức là ‘đi một mình, chơi theo cặp’ đang rất được ưa chuộng: những người lớn tuổi thường đến các sân gôn một mình, sau đó tìm kiếm một người đơn độc khác để chơi cùng.

Nhưng điều này không bù đắp được nguồn cầu từ các công ty đã suy giảm còn thế hệ trẻ thì không hứng thú. Seishiro Eto, một nghị sĩ và là chủ tịch một câu lạc bộ gôn trong Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền cho biết: các gôn thủ trẻ không có đủ khả năng trả lệ phí có giá khoảng 20.000 yên (tương đương 180 USD) cho một vòng chơi 18 lỗ. Điều gây cản trở ở đây chính là khoản thuế giải trí, thứ mà ông Eto muốn bãi bỏ (các tay gôn thủ trên 70 tuổi sẽ không phải trả khoản phí này). Đến năm 1989, loại thuế trên đã được hủy bỏ đối với đa số các hình thức vui chơi, bao gồm bida, mạc chược, ngoại trừ gôn - môn được cho là thú vui xa xỉ của doanh nghiệp.

Sự tăng trưởng kinh tế chậm cũng đã vắt kiệt nguồn ngân sách dành cho giải trí của các doanh nghiệp. Tại câu lạc bộ thể thao ngoài trời Kanuma ở quận Tochigi, phía bắc Tokyo, chỉ một phần mười trong số các sân gôn đã được đưa vào sử dụng thuộc kiểu gôn settai, giảm từ mức hơn một nửa so với những năm 2000. Vào thời điểm đó, nhiều công ty không tiếc tiền mua những bữa trưa đắt tiền và quà lưu niệm cho các khách hàng của mình. Theo trưởng phòng PR của một tập đoàn công nghệ lớn, thậm chí tới ngày nay, các giao dịch lớn giữa các giám đốc điều hành cũng thường chỉ diễn ra sau khi họ đã chơi một hiệp với nhau. Nhưng hiện giờ, các mối quan hệ trong kinh doanh được tạo dựng dễ dàng hơn và các nhân viên trẻ có xu hướng tránh các ngày thứ bảy phải dành thời gian để tám chuyện tại các sân gôn.

Satoshi Tomita, từng là nhân viên ngân hàng, hiện giờ đang tư vấn khởi nghiệp cho biết: phong trào gôn kiểu settai sớm nổi lên ngay sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Khi các ngân hàng khó khăn phải tung ra những chiếc thẻ hội viên gôn hào nhoáng, các công ty khác đồng loạt làm theo. (Tại nước láng giềng Hàn Quốc, nơi công việc kinh doanh và thú chơi gôn đi liền với nhau, một bộ luật chống tham nhũng được ban hành gần đây đã đặt mức giới hạn giá trị quà tặng, đồng nghĩa với sự suy giảm của các bộ đồ chơi gôn xa xỉ.)

Một số câu lạc bộ đang cố gắng quảng bá hình ảnh đông đúc. Chỉ 6% nam giới Nhật Bản ở độ tuổi 20 có thú chơi gôn, nữ giới thì chưa đến 1%. Năm ngoái tập đoàn thương mại điện tử khổng lồ Rakuten, đã khởi xướng giải đấu Rakugolf nhằm khuấy động thị trường. Trang web này đã cung cấp các đợt giảm giá, các bài hướng dẫn, chương trình cho thuê sân miễn phí và các lượt chơi thử cũng như các khóa học ngắn hạn cho các gôn thủ ở độ tuổi 20 thuộc các đơn vị là đối tác của họ. Một khu nghỉ mát ở quận Chiba, phía đông nam Tokyo, vào tháng 5 và tháng 6 vừa qua đã thử nghiệm một loại máy vận chuyển tự động có thể mang bóng và thức ăn nhẹ cho các gôn thủ đang ở trên sân, do tập đoàn Rakuten sáng tạo. Câu lạc bộ thể thao ngoài trời Kanuma lại muốn thu hút các thanh niên địa phương với bộ truyện tranh và phim hoạt hình mang tên "Vùng đất của gió" kể về một gôn thủ trẻ đã giành chức vô địch ở câu lạc bộ này.

Một vài nơi khác đang nới lỏng những quy tắc trang phục cứng nhắc (ví dụ, ở Chiba họ cấm người chơi mang những đôi giày có hơn ba màu.) Một khu nghỉ mát ở tỉnh Okinawa còn cho phép các gôn thủ mặc đồ bơi trong lúc chơi. Nhưng một số người vẫn giữ phong cách xưa cũ của mình. Rất nhiều các phiên bản khác của gôn đã được ra đời, chẳng hạn như hệ thống "pay-by-hole” (chơi theo từng lỗ), và thậm chí là một biến thể mới phổ biến trên khắp thế giới: footgolf (đá gôn), với một quả bóng đá và các lỗ rất lớn. Những người chuộng cách chơi gôn truyền thống ở khắp mọi nơi sẽ rùng mình. Nhưng môn thể thao này đang yếu dần.

Lưu Thúy
The Economist

Nhiệm vụ khó khăn: Làm thế nào để đối phó với những lo ngại về tài sản bị mắc kẹt

Photo courtesy Mike Mozart.

Các công ty dầu mỏ cần chú ý đến mối lo ngại của nhà đầu tư.

Tháng 9 năm 2015, tại một bữa tối sang trọng tại thị trường bảo hiểm Lloyd’s ở London, Mark Carney, thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh, đã đặt ra vấn đề của ngành bảo hiểm với biến đổi khí hậu. Ông cảnh báo trước rằng đây không phải chuyện đùa. Sau đó ông đưa ra tuyên bố gây xôn xao ngành công nghiệp dầu mỏ.

Thông điệp của ông gồm hai điểm chính. Đầu tiên, nếu thế giới có ý định nghiêm túc nhằm hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 2ºC, hầu hết các mỏ than, dầu và khí đốt ở mặt đất sẽ bị "mắc kẹt", hoặc không thể khai thác. "Rủi ro quá độ" ấy có thể gây nguy hiểm cho ổn định tài chính, ông lập luận. Thứ hai, một nhóm công tác sẽ được thiết lập để thúc đẩy các công ty công khai kế hoạch quản lý rủi ro và cách thức chuẩn bị cho mục tiêu 2ºC của thế giới, tương tự như đơn vị từng được thành lập trước đây để cải thiện việc công khai rủi ro của các ngân hàng sau cuộc khủng hoảng tài chính.

Kể từ bài phát biểu ấy, các công ty dầu mỏ đã nổi giận bởi ý tưởng rằng họ có thể trở thành một Lehman Brothers tiếp theo. Ben van Beurden, tổng giám đốc điều hành của Royal Dutch Shell, cho rằng các nhà quản lý tài chính đang cố gắng "dùng thị trường tài chính làm vũ khí nhằm chống lại dầu và khí đốt". Patrick Pouyanné, ông chủ của Total, thúc giục ông Carney hãy "đi mà lo cho đồng bảng Anh chứ không phải ngành công nghiệp dầu khí".

Nhưng những nhận xét của ông Carney báo trước thay đổi trong thái độ đối với các công ty dầu của chính phủ, các nhà quản lý tài chính và các nhà đầu tư đã trở nên rõ ràng hơn kể từ thỏa thuận biến đổi khí hậu Paris hồi cuối tháng 12. Ủy ban chứng khoán, có nhiệm vụ quản lý thị trường chứng khoán Mỹ, đang điều tra xem liệu Exxon Mobil, tập đoàn dầu khí lớn nhất đất nước, có định giá những mỏ dầu chưa được khai thác một cách thích hợp trong tình hình giá dầu gần đây giảm còn một nửa và khả năng có các biện pháp điều chỉnh đối với vấn đề biến đổi khí hậu. Hồi tháng 10, tập đoàn này đã nói có thể sẽ bút toán giảm khoảng một phần năm giá trị các mỏ dự trữ dầu của họ. Tập đoàn này đã phải đối mặt với vài cuộc điều tra của tổng chưởng lý New York, ông Eric Schneiderman.

Các cổ đông chủ động (activist shareholder) đã nhận được hỗ trợ chưa từng có từ các nhà đầu tư chủ đạo cho những nỗ lực của họ nhằm buộc các tập đoàn dầu mỏ giải thích hoạt động kinh doanh của họ sẽ thay đổi như thế nào nếu hoàn toàn loại bỏ các-bon. Total, Shell và BHP Billiton, tập đoàn than và dầu mỏ, đã đi trước trong vấn đề này, và cho phát hành báo cáo về hoạt động trong 12 tháng vừa qua trong đó vạch ra kế hoạch nhằm thực hiện mục tiêu ấm lên 2ºC.

Các tập đoàn dầu khí Mỹ vẫn bướng bỉnh không chịu thay đổi ý kiến, cho rằng các nhân tố thị trường làm giảm lượng khí thải tốt hơn nhiều so với các "hiệp định quốc tế hoặc các sáng kiến của chính phủ". Họ nhấn mạnh rằng nhờ có cuộc cách mạng đá phiến-khí đốt ở Mỹ mà lượng khí thải năm ngoái thấp hơn so với một thập kỷ trước đó là 12%. Thái độ như vậy có nguy cơ gây ra nhiều phản ứng dữ dội đối với các công ty cứng đầu nhất. BlackRock, tập đoàn quản lý tài sản cỡ lớn, ước tính có hơn 500 doanh nghiệp đầu tư với tài sản vào khoảng 3,4 nghìn tỷ USD do tập đoàn này quản lý, đã cam kết sẽ thoái vốn đối với các công ty nhiên liệu hóa thạch. Họ cho hay khi các quỹ ủy thác tài chính quyết định đầu tư vào đâu, giờ đây họ nên xem xét cả các tác động từ biến đổi khí hậu cũng như lợi nhuận dự kiến.

Bevis Longstreth, cựu ủy viên SEC (và là nhà hoạt động môi trường), cho biết những lời hô hào ấy có thể có tác động lan tỏa khắp cộng đồng đầu tư. Các chính quyền địa phương đang bắt đầu giảm bớt hoạt động đầu tư vào dầu khí. Điều này nhắc ông nhớ hồi các công ty lớn có giao dịch ở Nam Phi dưới chế độ phân biệt chủng tộc trong những năm 1980 đua nhau rút đầu tư. "Giống như chạy ra khỏi nhà hát khi bạn ngửi thấy mùi khói."

Mắc kẹt vì do các phỏng đoán
Tuy vậy, phản ứng giận dữ của ngành công nghiệp dầu mỏ đối với vấn đề về giá trị các mỏ dầu dự trữ cũng có phần hợp lý. Cuộc điều tra ExxonMobil của ông Schneiderman đã gặp nhiều khó khăn, giống như một kẻ đầu cơ liều lĩnh đang tuyệt vọng đi tìm dầu mỏ. Bởi vì giá dầu lên và xuống liên tục, việc ước tính và xác định giá trị các mỏ dầu là rất khó khăn. Việc dự đoán các nhà quản lý sẽ làm gì để đối phó với biến đổi khí hậu thậm chí còn khó hơn.

Đối với lo lắng của ông Carney về tài sản bị mắc kẹt, ngành dầu khí cho rằng còn quá sớm để phải lo lắng. Các quốc gia như Ả Rập Saudi có trữ lượng ước tính có thể kéo dài tới 70 năm, nhưng trữ lượng hiện có của các công ty dầu mỏ ít hơn nhiều, thường chỉ kéo dài được khoảng 10-15 năm. Công ty nghiên cứu IHS ước tính rằng khoảng 80% giá trị của hầu hết các công ty dầu khí có niêm yết dựa vào trữ lượng dầu dự trữ đã biết hiện nay sẽ dùng hết trong khoảng thời gian đó. Daniel Yergin, phó Chủ tịch của IHS, cũng chỉ ra rằng gần đây giá dầu suy giảm không đe dọa đến sự ổn định của hệ thống tài chính, mặc dù cú sốc này đột ngột hơn hậu quả biến đổi khí hậu có thể gây ra. Ông cho rằng ông Carney đã đi quá xa vấn đề.

Nhưng cũng không khác gì, ngành công nghiệp có thể vẫn phải chịu nhiều áp lực nữa. Dưới sự bảo trợ của Ủy ban ổn định tài chính (FSB), cơ quan do nhóm G20 quản lý nhằm giám sát hệ thống tài chính toàn cầu (và ông Carney là chủ tịch), Nhóm công tác về Minh bạch thông tin tài chính liên quan đến khí hậu đang phác thảo bản hướng dẫn toàn cầu, sẽ được trình lên Ủy ban ổn định tài chính trong tháng 12, cho việc tự nguyện minh bạch về cách thức quản lý rủi ro từ biến đổi khí hậu. Các thành viên của nhóm công tác thừa nhận rằng những rủi ro này khó có thể được thể hiện trên bảng cân đối tài chính, nhất là khi không rõ sắp tới chính phủ sẽ áp đặt những quy định gì. Công ty nghiên cứu IHS cho rằng những quy định như vậy có thể gây tổn hại cho các công ty nhiên liệu hóa thạch vì không hấp dẫn các nhà cho vay và tạo ra lợi thế cho các công ty nhà nước đối thủ vốn không phải đối mặt với những áp lực tương tự từ các nhà đầu tư.

Một trong những cố vấn cho nhóm công tác, Mark Lewis của tập đoàn Barclays, cho biết nếu các biện pháp ngăn chặn sự nóng lên toàn cầu được thực hiện đầy đủ, doanh thu của các công ty dầu mỏ có thể giảm hơn 22 nghìn tỷ USD trong vòng 25 năm tới, hơn gấp đôi so với mức giảm dự đoán đối với cả ngành công nghiệp khí đốt và than. Ông Lewis rút ra lời cảnh báo từ những khó khăn của ngành điện châu Âu, do phải chịu biện pháp trừng phạt của chính phủ đối với điện than và điện hạt nhân. Họ phải chịu mức suy giảm nặng nề của giá cổ phiếu trong những năm gần đây và một vài tập đoàn lớn nhất, bao gồm cả E.ON của Đức, đã bị buộc phải tách rời việc kinh doanh nhiên liệu hóa thạch. Nếu các công ty dầu mỏ lớn được khuyến khích thảo luận cởi mở về rủi ro từ biến đổi khí hậu, họ sẽ có cơ hội tốt hơn để tránh khỏi một kết cục như vậy.

Quỳnh Anh
The Economist