Journey in Life: January 2014

Search This Blog

Friday, January 31, 2014

"Keep under one’s hat" nghĩa là gì?

"I'm asleep, but keep it under your hat". Photo courtesy Newtown grafitt.

'Keep under one’s hat' có một từ mới là hat nghĩa là cái mũ, cái nón. Keep under one's hat nghĩa là giữ một cái gì ở dưới nón, tức là giữ bí mật một điều gì.

Ví dụ
Nobody in the family knows that my sister is going to have a baby except (ngoại trừ) me. She told me not to tell anyone. For now, I’m keeping it under my hat. It will be our secret (chuyện bí mật) until she has a chance to make the announcement.

Linda, our accountant, is a very honest (lương thiện) employee. So when she realized that the boss had been embezzling (biển thủ) some of the company’s assets, she felt she had to inform (báo) the president right away. It wasn’t the sort of thing she was going to keep under her hat.

Huyền Trang
VOA


12 câu nói hay nhất cho năm 2014

This set of inspirational thoughts will help you stay motivated throughout the new year.

by Geoffrey James via Inc.

"A gem cannot be polished without friction, nor a man perfected without trials."
Seneca
(viên ngọc phải mài mới bóng, con người phải qua thử thách mới hoàn thiện)

"Don't go around saying the world owes you a living. The world owes you nothing. It was here first."
Mark Twain
(đừng nói thế giới nợ bạn, thế giới chẳng nợ bạn điều gì cả, nó xuất hiện trên trái đất này trước cả bạn)

"Enthusiasm, backed up by horse sense and persistence, is the quality that most frequently makes for success."
Dale Carnegie

"It doesn't matter whether the Dow is 5000 or 50,000. If you're an entrepreneur, there is no bad time to start a company."
Guy Kawasaki
(không cần biết chỉ số Dow Jones là 5.000 hay 50.000 điểm, nếu bạn là doanh nhân khởi nghiệp, không có lúc nào là thời điểm tồi tệ để bắt đầu mở công ty)

"Opportunities to find deeper powers within ourselves come when life seems most challenging."
Joseph Campbell
Photo courtesy Next TwentyEight.

"The problem with competition is that it takes away the requirement to set your own path, to invent your own method, to find a new way."
Seth Godin
(vấn đề với cạnh tranh là nó lấy đi những yêu cầu khiến bạn tự tạo nên con đường của riêng mình, phát minh ra cách mới của riêng mình)

"You are your greatest asset. Put your time, effort and money into training, grooming, and encouraging your greatest asset."
Tom Hopkins
(chính bạn là tài sản lớn nhất, hãy đầu tư thời gian, công sức và tiền bạc vào đào tạo, và phát triển tài sản lớn nhất này)

"It is only necessary to have courage, for strength without self-confidence is useless."
Casanova

"If money is your hope for independence you will never have it. The only real security that a man will have in this world is a reserve of knowledge, experience, and ability."
Henry Ford
(nếu hi vọng của bạn để có độc lập là tiền bạc thì bạn sẽ không bao giờ có. An toàn thực tế duy nhất của con người trên thế giới này đó là kiến thức, kinh nghiệm và khả năng)

"People who are unable to motivate themselves must be content with mediocrity, no matter how impressive their other talents."
Andrew Carnegie
(người không có khả năng tự thúc đẩy bản thân sẽ tự hài lòng với điều xoàng xĩnh, dù các tài năng khác có ấn tượng đến thế nào đi nữa)

"If you have no confidence in self, you are twice defeated in the race of life. With confidence, you have won even before you have started."
Cicero
(nếu bạn không tự tin vào bản thân, bạn đã bị thua cuộc hai lần trong cuộc đua trên đường đời. Với sự tự tin, bạn đã chiến thắng ngay cả khi chưa bắt đầu)

"It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent that survives. It is the one that is the most adaptable to change."
Charles Darwin
(không phải loài khỏe nhất, cũng không phải loài thông minh nhất sống sót, mà đó là loài thích ứng nhất với sự thay đổi)

Previous post: The book of your life

14 câu nói hay cho năm 2014
How bad do you want it?
What's my sentence?

Thursday, January 30, 2014

"Great white hope" nghĩa là gì?

We all scream for ice cream. Photo courtesy St0rmz.

'Great white hope' có hai từ mới là hope nghĩa là hy vọng, và white nghĩa là màu trắng. Thành ngữ này dùng để chỉ một người hay một vật được trù liệu sẽ thành công lớn. Nó xuất xứ từ đầu thế kỷ 19, khi một vô địch võ sĩ quyền Anh người da đen tên Jack Johnson dường như không thể bị đánh bại được. Great white hope được dùng để chỉ bất cứ đối thủ da trắng nào có thể thắng được anh Johnson. Ngày nay nó chỉ có nghĩa là bất cứ người hay vật gì có thể thành công lớn.

Ví dụ
We need a candidate who can appeal to middle-class (trung lưu) voters like our opponent. It has to be someone that represents our traditional values, has strong leadership skills (tài lãnh đạo) and communicates (truyền đạt tư tưởng) effectively. Every possibility we’ve looked at lacks what our party requires to win the next election. Where is our great white hope?

With another ice cream shop down the street from mine, I’ve had to find ways to be unique (độc đáo). My plan is to introduce some super premium flavors (mùi vị thật đặc biệt) using the finest ingredients. The dark chocolate with bite-sized pieces is my great white hope. I believe it will bring in lots of customers.

Huyền Trang
VOA

Monday, January 27, 2014

Áo ngực thông minh chỉ mở khi chủ nhân muốn "yêu"



Công ty sản xuất đồ lót Ravijour (Nhật Bản) vừa ra mắt một chiếc áo ngực "True Love Tester" có thể bảo vệ các nữ chủ nhân của mình bằng một loại khóa thông minh tích hợp: sẽ chỉ mở khóa khi thực sự cảm nhận được ham muốn "yêu" bằng cách tích hợp cảm biến đo nhịp tim trên áo ngực và số liệu phân tích được từ ứng dụng đi kèm ở điện thoại, chiếc áo ngực thông minh này sẽ cho phép mở chiếc khóa đặt phía trước hay không.

Việc này sẽ giúp các phụ nữ tránh những sam sỡ không đáng có ngoài ý muốn từ phía các "yêu râu xanh" (No longer will women have to worry about standing shirtless around scuzzy men who are forcibly trying to tear your bra off), hoặc tế nhị loại những anh chàng thứ 2, 3, 4 ra khỏi danh sách theo đuổi ;)

p/s: bán ở Việt Nam, có khi áo cứ tự động mở liên tục ý chứ :D

Bài trước: Bí quyết giúp các chàng trai cao lớn?

Quần áo trở nên trong suốt khi bạn... hứng tình
Tất chống... hiếp dâm ở Trung Hoa

Bí quyết giúp các chàng trai cao lớn?


không rõ cách này có đúng không? 2 bức ảnh có liên quan gì đến nhau không? :)))

Bài trước: Ông ơi, đừng vội

Friday, January 24, 2014

Gặp mặt Toán Ams 2014

Vuvuzela.

Relax Bar, 26C Trần Hưng Đạo.  

Bài trước: Bún ngan đầu năm 2014

Vuvuzela 2A Trần Thánh Tông
Hai mùa mưa
Thi học sinh giỏi Toán Ams

"Wait on someone hand and foot" nghĩa là gì?

Phục dịch từ chân* đến... Photo courtesy pop culture geek.

'Wait on someone hand and foot' có nghĩa là phục dịch một người nào bằng cách chăm sóc đáp ứng tất cả các yêu cầu của người đó, hầu hạ từ đầu đến chân.

Ví dụ
Albert has gotten quite a gift for his birthday. For the entire day, his wife is waiting on him hand and foot. Whatever he wants, she takes care of, from bringing him breakfast in bed to drawing his bath (pha nước tắm) to running errands (chạy lo việc vặt) for him. He’s being treated like a king!

When I met Bill Gates at a software convention, I was surprised. As the world’s richest person, I thought he’d have assistants attending to his every need. But he wasn’t self-important (không tự cho mình là quan trọng) at all, and didn’t expect to be waited on hand and foot.

Huyền Trang
VOA

* Chun-Li from Street Fighter poses with fans at the Capcom booth.

Thursday, January 23, 2014

"Play a waiting game" nghĩa là gì?

Chess is a Waiting Game. Photo courtesy Garry Knight.

'Play a waiting game' có hai từ mới. Một là động từ to play, nghĩa là chơi, và hai là game nghĩa là trò chơi. Vì thế, play a waiting game có nghĩa là cố ý hoãn đưa ra một quyết định hay một hành động để sau đó có thể đạt được nhiều hiệu quả hơn.

Ví dụ
Nicole saved a lot of money on her new car. Because she knew the car dealer (người bán xe) was anxious (mong mỏi) to make the sale, she made him a modest (khiêm nhường) offer. A few hours later, the dealer agreed to Nicole’s asking price. By playing a waiting game (chơi trò chờ đợi), she got her vehicle for a lot less.

Most scientists (nhà khoa học) agree that global warming is a real concern (mối lo ngại). That’s why they encourage us to take action now so we can reduce the threat of dramatic changes in our climate (khí hậu). We can no longer afford to play a waiting game. We have all the information we need today in order to decide what to do.

Huyền Trang
VOA


Wednesday, January 22, 2014

Nhà hàng bia tươi Pilsner Original Hoa Viên - 10 Nguyễn Biểu

Lườn ngỗng hun khói + Bò nướng bia đen :D

điện thoại: 04.3972.5565.

"Wise old owl" nghĩa là gì?

Một con cú tai dài. Photo courtesy Johnathan Nightingale.

Khi bạn nói ai đó là 'a wise old owl' (con cú già thông minh), ý bạn nói họ rất từng trải trong cuộc sống (lõi đời).

Ví du
My English teacher was a wise old owl. He told me that I shouldn't give up on things when they don't work the first time.
Mary saved 20% of her salary for her retirement. She was a wise old owl.

Xin lưu ý
Xin đừng nhầm với 'a night owl' (con cú đêm) nghĩa là ai đó thức rất khuya vào buổi đêm.

Bob is a night owl. He never goes to bed before 3am.

Thực tế thú vị:
Cú tai dài sống phần lớn trong năm như một loài đơn độc. Nhưng vào mùa đông, chúng quây quần với nhau thành các nhóm lên tới 200 con. Các bộ phận có thể nhìn thấy ở tai của chúng chỉ đơn thuần để trang trí, chứ không có mục đích gì.

BBC


Tuesday, January 21, 2014

"Water under the bridge" nghĩa là gì?

Water Under the Rainbow Bridge. Photo courtesy Christopher.

'Water under the bridge' có một từ mới là bridge nghĩa là cái cầu. Vì thế, water under the bridge là nước chảy qua cầu, tức là một chuyện gì không tốt đã trôi qua, không nên lo nghĩ hay nhắc lại nữa.

Ví dụ
Back when they were political rivals (đối thủ chính trị), Bill Clinton and George Bush Sr. had little nice to say about one another. But that’s all water under the bridge. These days, the former presidents enjoy a friendly relationship as they travel together to respond to global crisis (khủng hoảng trên thế giới).

As I listened to Bill and Anita at the party, I found it hard to believe that they had gone through a bitter divorce (ly dị cay đắng) a year ago. They must have decided that their differences (bất đồng ý kiến) were water under the bridge because they were laughing and joking (cười đùa) as if they were a couple again.

Huyền Trang
VOA


Monday, January 20, 2014

Shinzo Abe - Ngựa Chiến Giáp Ngọ

bài của Võ Thành Văn - copy từ blog dainamaxtribune.
-----
Tam Hoá Liên Châu Của Một Con Ngựa Chiến
* Thủ tướng Shinzo Abe của Nhật Bản *

Hình như là quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản lại hơi kỵ tuổi Giáp Ngọ. Vào năm Giáp Ngọ 1894, Trung Quốc bị Nhật đánh cho đại bại và mất ảnh hưởng trên bán đảo Triều Tiên. Năm Giáp Ngọ lần này có thể lại là một năm thư hùng giữa hai nước, với một Thủ tướng Nhật tuổi Giáp Ngọ....

Nói về hệ thống quyền lực chính trị Trung Quốc, người ta cứ nhắc tới loại lãnh tụ xuất thân con ông cháu cha mà họ gọi là "Thái tử đảng". Lãnh tụ số một của Trung Quốc hiện nay thuộc vào phái đó vì Tập Cận Bình là con trai của Tập Trọng Huân, Ủy viên Bộ Chính trị và Phó Thủ tướng thời Mao Trạch Đông và Đặng Tiểu Bình. Cũng theo lý luận ấy, người ta có thể nghĩ Thủ tướng Shinzo Abe là lãnh tụ thuộc loại "Thái tử đảng" của Nhật Bản.

Nhưng nghĩ vậy là sai!

Thái tử đảng của Bắc Kinh chỉ là lớp "Thái tử đỏ" mới xuất hiện sau khi quyền lực được tập trung vào một đảng độc tài từ năm 1949. Ông Shinzo Abe có xuất xứ truyền thống hơn nhiều.

Về ngôn từ, do cách đọc của Nhật, họ Abe đọc là Abê. Nếu viết theo từ Hán-Việt thì đấy là họ An Bội, còn tên Shinzo thì dịch là Tấn Tam, nhưng xin cứ dùng tên theo cách phiên âm của dân Nhật. Sinh vào năm Giáp Ngọ, Tháng Chín 1954, Shinzo Abe thuộc loại ba đời chính khách, lại sinh ra từ ba dòng họ nổi tiếng trong hơn trăm năm qua, là các dòng họ Abe, Sato và Kishi.

Xuất phát từ tỉnh Yamaguchi, một khu vực được canh tân và kỹ nghệ hóa sớm nhất thời Minh Trị, ba gia đình này còn kết thông gia hoặc nhận con nuôi của nhau, cho nên Shinzo Abe là loại tinh hoa gần như chỉ thấy dưới thời các Tướng quân Shogun chia nhau cai trị nước Nhật cho đến cuối thế kỷ 19.

Nói về huyết thống, họ Abe có truyền thống kinh doanh về rượu, đến thế kỷ 20 thì nổi danh về chính trị. Shinzo là cháu nội của lãnh tụ chính trị Kan Abe thời Tiền chiến, con trai của Shintaro Abe là Ngoại trưởng lâu đời nhất của Nhật thời Hậu chiến. Thân mẫu của ông lại là con gái nhà Kishi nên ông là cháu ngoại của Thủ tướng Nobosuke Kishi thời Hậu chiến. Hãy có vài hàng về ông Kishi này.

Về sự nghiệp, ông Kishi từng là Bộ trưởng trong Nội các Chiến tranh và đang bị Hoa Kỳ cầm tù thì được trả tự do từ năm 1948 vì lập trường chống cộng, rồi hai lần làm Thủ tướng và sáng lập ra đảng Tự Do Dân Chủ đang cầm quyền ngày nay (đảng LDP hay Tự Dân đảng). Ông Kishi mở ra kỷ nguyên hợp tác Mỹ-Nhật thời Chiến tranh lạnh và có ảnh hưởng lớn với các nước Đông Nam Á.
Thủ tướng Nhật Nobosuke Kishi giữa Tổng thống Eisenhower và Ngoại trưởng Foster Dulles của Mỹ.

Về huyết thống, Kishi thực ra là con trai của gia đình Sato, được cho làm con nuôi của gia đình Kishi và còn có người em ruột là Eisaku Sato, cũng từng là Thủ tướng và đoạt Giải Nobel Hoà Bình năm 1974. Shinzo Abe gọi Thủ tướng Sato này là ông chú. Ngày nay, em trai của ông cũng lại được cho gia đình Kishi làm con nuôi, là Nobuo Kishi, một chính khách tại Yamaguchi.

Shinzo Abe còn là cháu họ xa của Ngoại trưởng Yōsuke Matsuoka thời chiến, chết trong tù năm 1946, nhưng từ năm 1979, linh vị được thờ trong đền Tĩnh Quốc Thần Xã (Yasukuni Jinja) cùng 13 nhân vật của Chiến trường Thái Bình Dương, những tội phạm hạng nặng vào thời chiến được coi là liệt sĩ đã hy sinh cho Thiên Hoàng. Thời ấy, một người vận động việc khôi phục thanh danh cho các nhân vật đã lãnh đạo cuộc chiến chính là Thủ tướng Kishi. Chúng ta nên chú ý đến ngôi đền Yasukuni, thiêng liêng về tinh thần mà tai tiếng về ngoại giao, vì anh hùng của dân Nhật có thể là tội phạm chiến tranh ở xứ khác. Hôm 26 Tháng 12 2013, ông Shinzo Abe đã mặc lễ phục đến ngôi đền Yasukuni, lần này với tư cách Thủ tướng, để viếng các tử sĩ Nhật Bản và lập tức bị Trung Quốc la ó!

Với huyết thống gia đình, Shinzo Abe thuộc loại quý tộc chính trị xuất thân từ đất Yamaguchi, nhưng đưa tên tuổi lên hạng toàn quốc và sẽ là toàn cầu.

Ra đời từ Yamaguchi, Shinzo Abe sống và đi học tại Thủ đô Tokyo, tốt nghiệp Chính trị học tại Đại học Seikei, một trường đại học tư thục ra đời từ năm 1906 và đào tạo ra nhiều nhân tài thuộc tầng lớp doanh gia và quý tộc. Sau đó, ông du học Hoa Kỳ về Chánh sách Công quyền tại Đại học USC ở miền Nam California. Về nước, ông làm việc trong tổ hợp thép Kobe Steel rồi mới bước vào chính trường từ năm 1982.

Shinzo Abe lần lượt làm bí thư cho thân phụ là Ngoại trưởng Shintaro Abe và cho Tổng thư ký đảng Tự Do Dân Chủ, đến năm 1993 thì ra tranh cử ghế dân biểu tại Yamaguchi. Khi đó, Nhật Bản đang trải qua cuộc khủng hoảng kinh tế khiến đảng Tự Dân LDP lần đầu tiên kể từ 1955 đến 1993 bị mất đa số.

Qua 20 năm, việc cải cách quốc gia và chấn chỉnh nội bộ đảng Tự Dân là những chuyển động lớn trên chính trường Nhật, với các Thủ tướng lên xuống như đèn kéo quân. Duy nhất có ông Junichiro Koizumi làm Thủ tướng được một nhiệm kỳ năm năm với nhiều cố gắng đáng kể, mà chưa đủ.

Từ quỹ đạo của Koizumi bước ra, Shinzo Abe lên kế vị vào năm 2006 ở tuổi 52, Thủ tướng trẻ nhất kể từ năm 1941. Việc cải cách cũng không thành, chính trường lại khủng hoảng nên đúng một năm sau thì Shinzo Abe bất ngờ từ chức, trở về nghiền ngẫm sự thất bại.

Trong sự đình trệ kinh tế của khối công nghiệp hóa là Hoa Kỳ, Âu Châu và Nhật Bản, nước Nhật thêm suy yếu trên bình diện quốc tế trước sự lớn mạnh của Trung Quốc. Năm 2010, kinh tế Trung Quốc vượt Nhật Bản lên hàng thứ nhì toàn cầu sau nước Mỹ và Bắc Kinh càng có thái độ hung hăng ngang ngược, với vụ tranh chấp chủ quyền trên quần đảo Senkaku mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư. Qua năm sau thì trận động đất và sóng thần tại khu vực Đông Bắc Tohoku vào Tháng Ba còn làm tê liệt hệ thống năng lượng nguyên tử của Nhật, một quốc gia không có tài nguyên về dầu khí.

Kể từ khi lãnh bom nguyên tử của Mỹ và bị giải giới, có lẽ chưa khi nào dân Nhật lại thấy mình rơi vào cảnh "mã cùng đồ" như vậy.

Đấy là lúc con ngựa chiến Shinzo Abe chuẩn bị trở về....

Ông Shinzo Abe mở ra cuộc vận động từ bên trong để lên lãnh đạo đảng Tự Dân vào Tháng Chín năm 2012, với một chương trình hành động mới về cả an ninh lẫn kinh tế. Chủ trương cải cách kinh tế táo bạo đến độ liều lĩnh và lập trường quốc gia triệt để của ông được đa số ủng hộ nên đảng Tự Dân đại thắng ở Hạ viện và cuối năm 2012, Shinzo Abe trở về làm Thủ tướng, lần thứ nhì. Giữa năm 2013, đảng Tự Dân lại thắng lớn trong cuộc bầu cử Thượng viện và có đủ vốn liếng chính trị cho một cuộc phục hưng, ít ra cho đến kỳ bầu cử tới, vào năm 2016.

Gần như cùng lúc đó, Đại hội khóa 18 của đảng Cộng sản Trung Hoa cũng đưa lên một lớp lãnh đạo mới. Tập Cận Bình lên làm Tổng bí thư rồi Chủ tịch Nhà nước và đang thâu tóm lại quyền lực để cũng lại cải cách vì kinh tế có triệu chứng sa sút chẳng khác gì Nhật Bản hơn 20 năm trước. Nghĩa là cuối năm 2013, lãnh đạo hai cường quốc Á Châu gặp cùng một cảnh ngộ là phải chuyển hướng để tránh khủng hoảng ở bên trong. Việc chuyển hướng đó dẫn tới những mâu thuẫn và có khi xung đột ở bên ngoài. Với nhau.

Vì vậy, năm Giáp Ngọ sẽ là năm thư hùng giữa Trung Quốc và Nhật Bản, với một Thủ tướng Nhật sinh năm Giáp Ngọ.

Khi lên lãnh đạo, Shinzo Abe nói đến ba mũi tên của việc cải cách kinh tế. Thật ra, toàn bộ chiến lược hành động của ông cũng có thể được gọi là ba mũi chuyển hóa nhắm vào ba hướng. "Tam hóa liên châu" là như vậy.

Trước hết, về kinh tế, ông Abe đề nghị kế hoạch kích thích và chỉnh đốn bất thường, được các thị trường tài chánh quốc tế gọi là "Abenomics". Ông tiến hành việc đó qua ba bước là kích thích tiền tệ, cải tổ thuế khóa và nhất là giải tỏa cơ chế kinh tế để tăng cường sức cạnh tranh của Nhật. Xuất phát từ kế hoạch này, năm Giáp Ngọ sẽ chứng kiến nhiều biến động kinh tế bên trong và bên ngoài nước Nhật khi ông Abe giải toả cơ chế và đánh bung các thế lực kinh tế và chính trị đã thống lĩnh xã hội Nhật từ thời Hậu chiến.

Thứ hai, về đối ngoại, ông Abe chủ trương tăng cường khả năng bảo vệ quyền lợi và uy tín Nhật Bản. Bị Mỹ giải giới với điều chín của Hiến pháp không cho phép có quân đội, Nhật chỉ có lực lượng tự vệ. Qua sáu thập niên, Nhật góp sức và chung tiền cùng các nước ổn định tình hình thế giới mà không được có quân đội. Shinzo Abe sẽ vận động để tu chỉnh điều chín, có khi chỉ bằng đa số tương đối tại Quốc hội. Đấy chỉ là phần ôn nhu để hợp thức hóa một yêu cầu tất yếu về võ lực dù sẽ gây tranh luận trong năm Giáp Ngọ.

Phần võ, mũi tên thứ ba, là về an ninh. Shinzo Abe lập ra Hội đồng An ninh Quốc gia, tương tự Hoa Kỳ, để thống nhất hành động về an ninh, quân sự và cả kinh tế nhằm tái cân bằng tương quan lực lượng tại Đông Á. Tương quan đó dĩ nhiên là tương quan Nhật-Hoa, trước sự chứng kiến, ủng hộ hay lo ngại, của các nước lân bang, từ Đông Bắc Á xuống Đông Nam Á qua tới Ấn Độ dương và Úc Đại Lợi.

Đằng sau và ở xa thì có Hoa Kỳ, đứng ngoài giám trận nhưng với lực lượng rất gần là Đệ thất Hạm đội, tiếng là Hạm đội Thái Bình dương mà thật ra có trách nhiệm mở rộng đến Ấn Độ dương, qua vùng biển Đông Nam Á.

Khi ấy, chúng ta mới chú ý đến vài sự kiện trong năm 2013.
Mẫu hạm Nhật Bản, như một tầu dầu....

Chủ thuyết Monroe kiểu Nhật

Loại sự kiện thứ nhất, cũng về văn, Tháng Chín năm 2013, Thủ tướng Shinzo Abe là nhân vật duy nhất ngoài nước Mỹ được Viện Hudson trao giải Herman Kahn tại thủ đô Hoa Kỳ. Herman Kahn là nhà vị lai học (futurologist) đã tiên đoán sức bật của Nhật từ hơn nửa thế kỷ trước và đề cao thế liên kết Mỹ-Nhật từ các năm 1970, chẳng khác gì Thủ tướng Nobosuke Kishi.

Việc Thủ tướng Abe lãnh giải Herman Kahn còn khiến các sử gia nhớ đến chủ trương của Tổng thống Theodore Roosevelt trăm năm về trước, còn trước Thế chiến II và cuộc chiến Mỹ-Nhật trên biển Thái Bình. Đó là sự lớn mạnh của Nhật Bản tại Đông Á phù hợp với quyền lợi của Hoa Kỳ. Đấy là chủ thuyết Monroe được hiện đại hóa. (Xin đọc lại bài về Chiến tranh Hoa-Nhật năm Giáp Ngọ 1894).

Cần nhắc lại rằng vào đầu Thế kỷ 19, Hoa Kỳ có "Chủ thuyết Monroe": Tây bán cầu – khu vực Trung Nam Mỹ - là đất cấm của Mỹ chứ không thể là vùng tự do bành trướng của Âu Châu. Trăm năm sau, cường quốc hải dương Nhật Bản cũng có "Chủ thuyết Đại Đông Á" nhằm mở rộng quỹ đạo bằng quân sự. Kết quả thì bị Hoa Kỳ giải giới và phải mở rộng ảnh hưởng bằng kinh tế trong mấy chục năm liền, cho đến khi tranh chấp với cường quốc mới nổi là Trung Quốc.

Sau Hoa Kỳ và Nhật Bản, lãnh đạo Bắc Kinh muốn tinh vi hóa chủ thuyết Đại Đông Á với màu sắc Trung Hoa của mình: Châu Á là của người Á, không của Hoa Kỳ, và việc Mỹ đòi "chuyển trục" là không chấp nhận được. Nhưng chưa chắc là "người Á" theo định nghĩa của Bắc Kinh lại chịu thần phục Trung Quốc. Trong năm Ngọ, thế giới sẽ chứng kiến nhiều chuyện lạ tại Đông Á với "Chủ thuyết Monroe" được hiện đại hóa - đúng hơn, Nhật Bản hóa - nhờ lực đẩy của Shinzo Abe.

Loại sự kiện thứ hai, thuộc về võ, là Nhật Bản dưới thời Shinzo Abe đã khai triển sức mạnh kinh tế và thực lực kỹ thuật của mình qua lãnh vực quân sự.

Sau khi là cường quốc hải dương bị Hoa Kỳ tước võ khí, Nhật trở thành cường quốc kinh tế có tiến bộ vượt bậc về kỹ nghệ, kể cả hàng hải, cơ khí và điện tử. Nhật đã từng dẫn đầu thế giới về kỹ nghệ hàng hải với loại tầu dầu vĩ đại trước khi nhường lãnh vực đó cho Đại Hàn.

Đến khi hữu sự là trong năm qua, người ta mới thấy nhiều loại mẫu hạm tân kỳ của Nhật lại có cái dạng của... tầu dầu. Mặt phẳng ở trên là nơi trực thăng hạ cánh, ruột gan ở dưới là kho quân vận. Không chỉ có vậy, từ chiến đấu cơ đến kỹ nghệ không gian và tiềm thủy đĩnh hay hoả tiễn, nhiều loại chiến cụ cho thời hiện đại đều nằm sẵn trong bộ nhớ lẫn bộ máy sản xuất của Nhật. Cho nên, năm Giáp Ngọ là khi ta thấy Shinzo Abe nói và làm.

Mà hơi khác với Tập Cận Bình, sẽ làm được những điều đã nói.

Lúc đó, người ta mới để ý tới bóng hồng ở đằng sau Thủ tướng Nhật, Đệ nhất Phu nhân Akie Abe, nhũ danh Akie Matsuzaki. Phía bên kia là một bà tướng.

Hai bà đệ nhất, Akie Abe và Bành Lệ Viên

Sinh năm 1962, học trường đạo Thánh Tâm từ bé đến lớn, bà Akie Abe là khuôn mặt phụ nữ độc lập, giỏi võ, có cá tánh riêng và làm việc trong một công ty quảng cáo. Rồi trở thành người dẫn nhạc, "disk jockey", rất nổi tiếng trên đài phát thanh. Nổi tiếng nhất, nàng "Akkie" của giới trẻ Nhật Bản lại là người thân thiết với văn hóa và dân chúng Đại Hàn. Nàng hâm mộ các nghệ sĩ trẻ của Nam Hàn và là nhịp cầu Hàn-Nhật trong giới thanh niên. Ở nhà, đấy là một phụ nữ hiền thục nhưng dám nói không với ông chồng khi có bất đồng quan điểm!
Nàng Akie Abe giỏi đánh thương, có đường thủ rất kín.

Khi Nhật chuẩn bị tái võ trang, Đại Hàn Dân quốc ở bên kia biển Nhật Bản bỗng giật mình nhớ lại chuyện xưa.

Bán đảo Triều Tiên bị quân Nhật tấn công năm 1910 là bàn đạp tiến vào Mãn Châu rồi từ đó đi vào Hoa lục từ năm 1937. Sau Thế chiến II, Nhật bị khuất phục, nhưng Đại Hàn bị chiến tranh và chia hai. Bắc Hàn học theo Liên Xô và Trung Quốc, Nam Hàn học theo Nhật Bản và Hoa Kỳ, với kết quả ngày nay đã rõ....

Ngày nay, khi con ngựa chiến Shinzo Abe xuất chiêu, Nam Hàn tất nhiên là e ngại. Nhưng có người đã rỉ tai nữ Tổng thống Nam Hàn Phác Cận Huệ, rằng cái nghề DJ của dick jockey Akie Abe cũng được gọi là 'kỵ sư", chuyên về cưỡi ngựa. Nam Hàn sẽ được trấn an rằng con ngựa chiến Abe đã có người đẹp lèo lái!

Chẳng hóa là ngoài những chiến cụ tinh vi của Nhật, Thủ tướng Shinzo Abe còn có một võ khí hạng nặng về giao tế, chính là Đệ nhất Phu nhân Akie Abe. Khi so sánh với người đẹp của Chủ tịch Tập Cận Bình là nàng Bành Lệ Viên, người ta cũng thấy vài điểm khác giữa hai "Đệ nhất Phu nhân" Hoa Nhật.
Thiếu tướng Bành Lệ Viên của Tập Cận Bình.

Cũng sinh năm 1962 như Akie Abe, nàng họ Bành là ca sĩ loại nhạc phổ thông, đăng lính và là binh nhì ở tuổi 18, nàng nổi tiếng từ khi ca hát cho quân đội sau vụ tấn công Việt Nam vào năm 1979. Mười năm sau, nàng còn nổi tiếng hơn nữa khi cổ động các đơn vị đã ra tay trong vụ thảm sát Thiên An Môn 1989. Với chiến công đó, nàng được lên lon và ngày nay đeo quân hàm Thiếu Tướng!

Báo chí khắp nơi đã từng một thời tiên đoán Bành Lệ Viên sẽ trở thành tay trợ lực đáng nể cho Tập Cận Bình, nhưng khi họ Tập đến Mỹ hội đàm tay đôi với Barack Obama thì cũng chẳng thấy Đệ nhất Phu nhân Mỹ gặp bà Bành. Có khi nàng chỉ là sản phẩm cho thị trường nội địa. Riêng trong thế trận Á Châu, rõ ràng là Akie Abe đã tới rất nhiều nơi mà Bành Lệ Viên còn vướng và chưa thể tới được, từ Việt Nam, Thái Lan, Indonesia tới Cam Bốt. Hình ảnh bình dị của Akie khi đi tranh cử cho chồng, ngồi giữa các phu nhân ASEAN như một nữ sinh, hoặc uý lạo các tiểu ni cô trong một ngôi chùa Miên là những ấn tượng khó phai trong khung cảnh Giáp Ngọ....

Ngôi Đền Tĩnh Quốc Thần Xã

bài của bác Nguyễn Xuân Nghĩa tại trang dainamaxtribune.
-----
Từ tội phạm chiến tranh đến anh hùng liệt sĩ Nhật Bản....
* Hai chàng BC của hài kịch Đông Á - BC là động từ *

Ngày 26 Tháng 12 vừa qua, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe lại gây tranh luận khi chính thức thăm viếng ngôi đền Tĩnh Quốc Thần Xã Yasukuni với tư cách Thủ tướng. Trong năm 2013, ông đã viếng ngôi đền khi chưa nhậm chức Thủ tướng nên chỉ gây chú ý mà thôi. Lần này thì khác.

Ngay lập tức, các chính quyền Trung Quốc và Nam Hàn đã phản đối hành động này. Sau đó tới lượt Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, rằng đó là một việc đáng tiếc. Phản ứng của Hoa Kỳ mới là việc đáng khen, về tài tráo trở.

Cách tường thuật và bình luận của truyền thông quốc tế là điều đáng cười khác, về sự ngớ ngẩn....

***
Tranh mộc bản của Nhật năm 1895: thăm ngôi đền thiêng.

Theo tín ngưỡng Thần Đạo, người Nhật đã dựng lên cả chục vạn ngôi đền lớn nhỏ để thờ phụng thần linh và anh hùng liệt sĩ của họ. Nổi tiếng nhất, đền Yasukuni là do Thiên hoàng Minh Trị lập ra từ năm 1869 để ghi ơn liệt sĩ, đầu tiên là từ cuộc Nội chiến Mậu Thìn năm 1868-1869 khi Thiên hoàng mở ra thời tập quyền để canh tân xứ sở (chuyện Minh Trị Duy Tân) sau nhiều thế kỷ phân tranh giữa các Tướng quân hay Lãnh chúa.

Dân tộc nào cũng có nơi ghi nhận công lao những người đã xả thân bảo vệ Tổ quốc. Chính đáng hay không là ở định nghĩa của chữ "bảo vệ", theo thế thủ hay thế công, giữ nước, dựng nước, hay thậm chí cướp nước của người khác!

Định nghĩa cho chính đáng thì có chính nghĩa. Đó là cái thuật của chính trị hay cái tài của sử gia.

Trải qua 110 năm sau đó, chẳng mấy ai dị nghị về ngôi đền Tĩnh Quốc dù Nhật Bản nhiều lần ra quân tấn công các nước, nào Trung Quốc, Triều Tiên, Đại Nga, và Hoa Kỳ trong các cuộc chiến 1894, 1904, 1910, 1937, 1941.... Nhưng sự việc chỉ trở thành vấn đề từ năm 1978, khi đến Thần Xã được phép đón nhận linh vị của 14 nhân vật quân chính từng bị Toà án Tội ác Chiến tranh tại Đông Kinh truy tố và xử tử về trách nhiệm trong Đệ nhị Thế chiến.

Toà án này là cho Hoa Kỳ lập ra ngay sau khi đánh bại nước Nhật và có 126 "chánh phạm" (Class-A) bị ra toà về Tội ác chống Hoà bình. Sau đó chỉ vài tháng, cũng vì lý do chính trị trong Bộ Tư lệnh của Tướng Douglas MacArthur (giữa các nhân vật thiên tả ngả theo xã hội chủ nghĩa và cánh hữu chống cộng trước mối nguy cộng sản sau Thế chiến II), số chánh phạm được giảm xuống còn 14 người.

Tức là có 112 nhân vật cao cấp có thế lực của Thiên hoàng bại trận được Hoa Kỳ mặc nhiên ân xá. Trước tiên là Thiên hoàng Hirohito (Chiêu Hoà), tiếp tục làm vua cho đến khi tạ thế năm 1919. Khét tiếng trong số những chánh phạn khác thì có Kodama Yoshio, ông trùm của tổ chức tội ác nhưng có biệt tài truy lùng cộng sản. Hay Shoriki Matsutaro, tài phiệt ngành truyền thông và thể thao, chủ nhân nhật báo số một của Nhật là Yomiuri Shimbun và sáng lập viên hệ thống Nippon Television Network. Hay Sasakawa Ryoichi, một tài phiệt và lãnh tụ cực hữu có thể làm các đại gia Trung Quốc bị mặc cảm về tài nghệ đầu tư và ảnh hưởng chính trị tại các nước Á Phi sau này...

Nhưng lẫy lừng nhất trong số người thoát nạn, có Nobusuke Kishi, về sau là kiến trúc sư của chiến lược hợp tác Nhật-Mỹ để bảo vệ Đông Á trước đà bành trướng của Liên Xô và Trung Cộng. Sau hai lần làm Thủ tướng Nhật từ 1957 đến 1960 với ảnh hưởng toả rộng tại Đông Nam Á, ông Kishi là người nghiên cứu dự án đưa linh vị 14 "chánh phạm" vào ngôi đền Yasukuni từ năm 1978, được hợp thức hoá vào năm 1979. Ngoài ra, Kishi còn là anh ruột của Thủ tướng Eisaku Sato, người đã đoạt Giải Nobel Hoà Bình năm 1974, và là ông ngoại của đương kim Thủ tướng Shinzo Abe.

***

Thật ra, sự co giãn của nền công lý hậu chiến hay Tòa án về Tội ác Chiến tranh của Nhật là một công trình hỗn hợp Mỹ-Nhật. Về phía Hoa Kỳ, vì nhu cầu của nước Mỹ, đây là một nỗ lực lưỡng đảng, của cả Tổng thống lẫn Quốc hội Dân Chủ và Cộng Hoà.

Nhưng quan trọng hơn vậy, về phía Nhật Bản, vì nhu cầu hòa giải thì ngay từ năm 1952, với đa số áp đảo, kể cả từ đảng Xã Hội - trừ đảng Cộng Sản, dĩ nhiên - Quốc hội Nhật đã biểu quyết nhiều đạo luật ân xá tội phạm thời chiến. Qua năm 1958, và với sự đồng ý của các đồng minh, tức là của Hoa Kỳ, mọi tội phạm kể cả loại B (Tội ác trong Chiến tranh), hay C (Tội ác chống Nhân loại) đều được các Tòa án địa phương giảm án.

Chẳng những vậy, từ năm 1959, tên tuổi của họ cũng được đưa vào đền thần xã ở mọi nơi mà không ai thấy phiền hà.

Suy ngẫm theo dòng thời gian và từ dưới lên thì sáu năm sau khi bại trận bằng hai quả bom nguyên tử và bị một nước chiến trắng cai trị bằng Hiến pháp và luật pháp, từ năm 1952, dân Nhật đã tự hoà giải. Họ lặng lẽ giảm án các tội phạm loại thấp (B và C) do toà án của họ lập ra theo chỉ thị của nước chiến thắng. Trong số này, có những kẻ thừa hành, có người bị tố oan, tố lầm mà cũng có loại gian ác đã ngược đãi tù binh, v.v....

Nhưng qua thể thức dân chủ, mọi người đều đánh chữ đại xá để xây dựng lại tương lai.

Câu chuyện chỉ đáng bàn là ở cấp trọng phạm, loại A, do ảnh hưởng của quốc tế trong Toà án Trung ương tại thủ đô Tokyo. Quốc tế khi đó là Hoa Kỳ.

Trước đà bành trướng của Cộng sản, Hoa Kỳ đã sớm nghĩ đến chuyện đại xá ngay từ năm 1948. Sau đó 30 năm, người Nhật mới nói đến việc ghi ơn các liệt sĩ khi đưa linh vị 14 chánh phạm vào đền Tĩnh Quốc. Nhưng ngôi đền không chỉ có 14 tội phạm đã bị xử tử mà còn có linh vị của hai triệu rưởi người đã hy sinh cho Tổ quốc của họ.

***

Thiên hoàng Hirohito của Nhật đã từng thăm viếng đền Tĩnh Quốc nhưng sau 1978 thì thôi. Tới nay thì bốn Thủ tướng Nhật đã cúi lạy trước đền là Yasuhoro Nakasone (Thủ tướng từ 1982 đến 1987), Ryutaro Hashimoto (từ 1996 đến 1998), Junichiro Koizumi (từ 2001 đến 2006) và Shinzo Abe (Thủ tướng trẻ nhất vào năm 2006 và tái đắc cử từ năm 2013). Mỗi người có thể vì một lý do tâm linh hay chính trị của riêng họ.

Nhưng khi các nhà bình luận Mỹ nói tới khuynh hướng ngày càng cực hữu của Thủ tướng Shinzo Abe, họ không hiểu gì về vai trò ngày xưa của Hoa Kỳ. Hay cố tình lờ đi phần đóng góp đáng kể của Trung Quốc ngày nay.


Nhật-Hoa Trong Năm Giáp Ngọ

bác Nguyễn Xuân Nghĩa chủ trang Dainamax Tribune có loạt bài về Nhật Hoa trong năm Giáp Ngọ hay quá, xin phép bác lưu lại đây.
-----
Trung Quốc mộng lại gặp khắc tinh Giáp Ngọ!
* Ê chề: Trận chiến Nhật-Hoa năm Giáp Ngọ 1894 *

Từ quốc hiệu, Trung Quốc vẫn tự xưng là trung tâm thế giới với giấc mơ làm bá chủ thiên hạ. Chủ tịch mới lên của Trung Quốc là Tập Cận Bình đang hâm nóng giấc mơ đó, gọi là "Trung Quốc mộng".

Người tỉnh táo thường biết mộng hay đi với mị, mà "mị" cũng có nghĩa là phỉnh phờ, phỉnh gạt người dân được gọi là "mị dân". Nhưng, mị còn có nghĩa là... ma quỷ. Chả vậy mà sức mê hoặc của ma quỷ mới được gọi là "mị lực'"! Những gì đang xảy ra cho thấy lãnh đạo Trung Quốc cố dùng mị lực để trước thì lấy lòng người dân, sau thì phỉnh gạt thiên hạ và gồm thâu Đông Á về một mối.

Khốn nỗi, vừa ra tới ngõ Điếu Ngư đã thấy tấm bảng Tiêm Các của Nhật, gọi là Senkaku...

Nhật Bản thì khác.

Nằm ngoài rìa của cõi thiên hạ, ở vùng cực Đông của biển Đông, Nhật chỉ có thể kiêu hãnh là thấy mặt trời mọc trước thiên hạ. Họ tự xưng là con cháu Thái Dương Thần Nữ. Nhìn lá quốc kỳ có một vầng dương đỏ ối thì ai cũng hiểu chuyện ấy.

Nhưng người Trung Quốc giàu trí nhớ lại khó quên cái thời mà vầng ô lại toả ra 16 tia sáng. Đó quốc kỳ Nhật Bản thời Đế quốc. Lá cờ ghê rợn trong tâm tư của nhiều người hiện vẫn hiên ngang phất phới. Đó là quân kỳ của nước Nhật kể từ năm 1954. Hải quân Nhật vẫn giữ đủ 16 tia, một lá cờ "toàn phương vị". Lục quân thì chỉ cần bát phương tám hướng mà thôi!

Nhưng vì sao đầu Xuân lại nói chuyện cờ quạt lùng tùng xoè như vậy?

Chỉ vì năm nay là năm Giáp Ngọ!

Đúng 120 năm trước, cũng vào một năm Giáp Ngọ, Nhật cho các đấng con trời phủ phục xuống đất trong trận chiến Nhật-Hoa năm 1894. Ngẫu nhiên sao, Thủ tướng Nhật ngày nay là một tay Giáp Ngọ, sinh vào năm 1954 khi lá quốc kỳ tỏa sáng từ thời Minh Trị đến 1945 lại được hồi phục - trở thành quân kỳ của Nhật Bản cũng kể từ năm 1954.

Lịch sử tái diễn chăng? Nghi quá....

***
Chiến hạm Nhật thời nay với lá cờ thời xưa

Khác với người Hoa hay người Mỹ, từ trong tiềm thức, dân Nhật vẫn tin vào cái phận bi hùng của mình.

Bi thảm vì họ sống trên một quần đảo hẻo lánh ngoài cõi hoang của Châu Á, lãnh thổ có bốn đảo lớn, và 6.800 đảo nhỏ, bốn bề là biển cả với sóng thần lâu lâu lại đổ lên đầu. Bên trong là núi lửa và những mạch địa chất của động đất. Địa chấn và sóng thần thường phối hợp tàn phá, lần mới nhất là vụ thiên tai Tohoku ở vùng Đông Bắc vào Tháng Ba năm 2011. Trước đó có trận động đất Kobe 1996....

Trên lãnh thổ ấy, diện tích có thể canh tác chỉ được 12%, tại ba bình nguyên lớn, lại chia cắt bởi núi rừng và nhiều con sông ngắn, ít thuận lợi cho vận chuyển. Là một quần đảo, nước Nhật thật ra chỉ có một số ốc đảo khả dĩ sống được giữa núi và nước. Mà sống khá chật vật vì thiếu tài nguyên thiên nhiên. Giữa các ốc đảo và biển cả, dân Nhật phải dùng thuyền bè và tự nhiên phải giỏi về nghề nước.

Được trời cho mảnh đất hẩm hiu này, họ tin rằng phải là siêu nhân thì mới tồn tại được. Dân Tầu có thể cho rằng mình là cái rốn của vũ trụ, là trung tâm văn hóa của thế giới. Hay dân Mỹ thường nghĩ là ai ai cũng muốn thành người Mỹ. Dân Nhật lại nói ngược: phải anh hùng lắm thì mới là người Nhật được.

Vì vậy, rau cháo có nhau, họ chia sẻ tinh thần liên đới hợp quần trong một xã hội khá thuần chủng và cho rằng việc bảo vệ lãnh thổ thống nhất là ưu tiên sinh tử. Đấy là chuyện bên trong.

***
Nhìn ra ngoài, nước Nhật nằm khá xa ngoài biển lạnh.

Nơi gần với Á Châu nhất là 190 cây số ở phía Nam của lãnh thổ, giữa đảo Kyushu và mỏm cực Nam của bán đảo Triều Tiên. Trung Quốc thì ở xa hơn, cách đó 800 cây số ngoài biển, với nhiều đảo nhỏ như mấy tảng đá trên mặt nước, có thể bước qua. Một trong các hòn đảo ấy là Đài Loan. Tạiùng cực Bắc của Nhật, đảo Hokkaido thì gần với đảo Sakhalin của Nga, cách nhau là biển Okhotsk. Mà lãnh thổ Nga trên cõi hoang vu không người của Tây Ba Lợi Á cũng chẳng thể là bàn đạp cho dân Nga La Tư đi vào Nhật được.

Từ chuyện cờ quạt sang địa dư và tâm lý, dân Nhật chú ý đến, theo thứ tự ưu tiên, bán đảo Triều Tiên, Đài Loan, chuỗi quần đảo Kurils ở cực Bắc bị Liên Xô chiếm đóng khi Nhật vừa bị bom nguyên tử của Mỹ vào năm 1945, mà ngày nay Liên bang Nga chưa chịu trả. Muốn bảo vệ lãnh thổ thì phải kiểm soát được các hành lang này ở ngoài biển. Là phải làm chủ được vùng biển, ở phía Tây Thái Bình Dương.

Trong lịch sử, Nhật Bản đã hai lần bị tấn công, vào các năm 1274 và 1281 thời Nguyên Mông, từ bán đảo Triều Tiên và qua biển. Nhưng Trung Quốc đại bại và chỉ để lại ý nghĩa quyết tử trong chữ Thần Phong, kamikaze! (Nước Đại Việt thì chẳng có thần phong bảo vệ nhưng đã ba lần dập tắt ảo vọng bách chiến bách thắng của quân Mông Cổ, đấy là chuyện đáng nhớ khác).

Sống trên hải đảo, người Nhật có hai khuynh hướng trái ngược, nhưng đổi ý mà ít khi báo trước: báu gươm rút ra hay tra vào thì cũng đột ngột như tiếng sét. Hay một trận động đất!

Khuynh hướng thứ nhất là đóng cửa với bên ngoài để bảo vệ bản sắc bên trong, như từ thế kỷ thứ chín đến thể kỷ 12, hoặc từ đầu thế kỷ 17 đến giữa thế kỷ 19 khi bị Phó Đề đốc Matthew Perry của Hải quân Mỹ gõ cửa bằng đại bác làm rung chuyển Mạc phủ Đức Xuyên (dòng Tokugawa).

Khuynh hướng thứ hai là bung ra ngoài để học hỏi và bắt chước mọi tinh hoa thế giới, là chuyện xảy ra giữa thế kỷ thứ sáu để du nhập Phật giáo và Khổng giáo từ Trung Hoa, hay trong thế kỷ 16 để học hỏi kỹ thuật của Hoà Lan và Bồ Đào Nha. Lần mở cửa dữ dội nhất chính là sau năm năm 1853, khi bị pháo hạm Mỹ uy hiếp.

Thời ấy Trung Quốc đang bị liệt cường sâu xé, Nhật cũng bế quan toả cảng để thủ thân. Nhưng Hoa Kỳ đòi mở cửa buôn bán nên nước Nhật phải chọn: có đóng cửa như nhà Đại Thanh thì vẫn là thuộc địa, chi bằng mở ra để canh tân đất nước. Cuộc Cách mạng thời Minh Trị từ năm 1868 không chỉ là việc duy tân mà còn là chọn lựa mới, từ hướng nội sang hướng ngoại.

Con cháu Thái Dương Thần nữ bèn bước ra ngoài, nhưng dụng võ hơn dụng văn. Trong cõi bi hùng hai ngả, họ lấy hùng hơn là bi.

***
Samurai Nhật và võ sĩ Đại Thanh, trong tranh hý họa của tờ Punch thời Giáp Ngọ 1894.

Chuyện Giáp Ngọ là khi người Nhật rút gươm khỏi vỏ thì thế giới rùng mình.

Từ thời Minh Trị, Nhật Bản cho sứ giả và sinh viên đi học khắp nơi. Hàng hải của Anh, khoa học của Đức, hay kinh doanh và chính trị của Mỹ, v.v... họ đều học và hành rất nhanh. Nhưng họ canh tân không với ý chí là để khỏi bị thống trị mà để tranh đua với Tây phương. Những gì các nước Tây phương làm được, tại Ấn Độ hay Trung Quốc, Đông Dương, Nam Dương, thì Nhật cũng sẽ làm. Trước hết là ở các khu vực ngoại vi của lãnh thổ.

Vì vậy, Đài Loan được chiếu cố vào năm 1874 để mở rộng vùng trái độn cho quần đảo Ruykyu, (chư đảo Lưu Cầu), bên trong có cả mấy hòn đảo Senkaku bé xíu ngày nay. Sau đó, đến lượt Triều Tiên được chiếu cố: triều đình Cao Ly phải mở cửa làm ăn với Nhật! Trong gần hai chục năm, mâu thuẫn cứ tích lũy dần trên bán đảo, cho đến khi Cao Ly có loạn giữa hai ngả úp mở và hai phe thân Tầu và thân Nhật, thì Nhật Bản rút gươm.

Vì Cao Ly được Mãn Thanh coi là chư hầu và gửi quân vào dẹp loạn, nên trận chiến Nhật-Hoa chính thức bùng nổ, vào ngày một Tháng Tám năm 1894, là mùng một Tháng Bảy Giáp Ngọ!
Trận Xích Bích mới: Trung Quốc tự đánh chìm nhiều chiến hạm của mình để chặn đường tiến của Hải quân Nhật vào sông Trường Giang (Dương Tử).

Hải quân Trung Quốc vào thời Đại Thanh không thể là đối thủ của Nhật, Lục quân cũng vậy. Quân Nhật thừa thắng, từ Triều Tiên vượt sông Áp Lục đánh tới Mãn Châu, đất thang mộc của nhà Mãn Thanh. Ở ngoài biển thì chiếm luôn quần đảo Bành Hồ nằm giữa Đài Loan và Trung Quốc và vượt sóng Trường Giang tiến sâu vào Hoa lục.

Ngày 17 Tháng Tư năm 1895, Trung Quốc đầu hàng qua "Hòa ước" Shimonoseki, xin công nhận nền độc lập của Cao Ly, nhượng cho Nhật nào Bán đảo Liêu Đông, nào Đài Loan và các đảo Bành Hồ, lẫn quyền buôn bán trên sông Dương Tử và tại nhiều thương cảng, kèm theo tiền... bồi thường chiến tranh. Sau này, tính tổng cộng thì trị giá 36 triệu lượng bạc, tương đương với 13 ngàn 600 tấn.

Dù Thanh triều phải ký hòa ước xin hàng, nhiều quan chức vẫn còn tử thủ tại Đài Loan và tuyên bố thành lập Đài Loan Dân Chủ Quốc (Republic of Formose). Chiến sự chỉ kết thúc váo Tháng Mười khi Đô đốc Monotori Kabayama đưa quân vào dẹp. "Tổng thống" Đài Loan phải giả làm cu li trốn vào một tầu buôn của Anh để bỏ chạy vào lục địa.

Chi tiết lý thú – mà đau lòng – là ông Tổng thống này chính là Lưu Vĩnh Phúc. Đấy là viên thủ lãnh Giặc cờ đen năm xưa đã được triều Tự Đức mời vào chống Pháp và đạt thành tích giết chết hai tư lệnh viễn chinh của Tây tại Ô Cầu Giấy của Hà Nội, là Đại úy Hải quân Francis Garnier năm 1873 và Đại tá Hải quân Henri Rivière vào năm 1883. Chi tiết ấy khiến ta nghĩ đến chuyện duy tân hụt, và nỗi buồn của những người xin triều đình cải cách, như Nguyễn Trường Tộ hay Nguyễn Lộ trạch....

Lưu Vĩnh Phúc, thủ lãnh giặc Cờ Đen tại Việt Nam thời 1873-83, Tổng thống thứ hai của "Đài Loan Dân Quốc" thời 1895. Bị quân Nhật rượt đuổi trong trận Chiến tranh Hoa Nhật mà thoát chết khi giả làm cu li trốn trong một thương thuyền của Anh. Thương thuyền bị Hải quân Nhật Bản chặn lại khám xét mà nhờ nằm dưới đáy tầu, họ Lưu vẫn thoát vì người Nhật không biết mặt! Về sau, Lưu chết già bên Tầu, nhưng vẫn có tượng có tên ở thành phố cổ Đài Nam của "Republic of Formosa" trước khi Đài Loan rơi vào tay Nhật Bản từ 1895 đến 1945....

***

Khốn nỗi, có một xứ ở xa đã nhân cuộc chiến Nhật-Hoa năm Ngọ mà nhảy vào ăn có. Đó là nước Nga.

Cùng Pháp và Đức, Nga gây áp lực để Nhật lấy thêm tiền bồi thường nhưng trả lại Bán đảo Liêu Đông (miền Nam tỉnh Liêu Ninh ngày nay) hầu Nhật không kiểm soát được hải cảng Lữ Thuận Khẩu (Port Arthur). Đế quốc Nga cũng muốn dây máu ăn phần tại Triều Tiên và Trung Quốc, đòi thuê Bán đảo Liêu Đông và mở mang cảng Lữ Thuận.

Họ gây hiềm khích với xứ Phù Tang mà chưa biết sợ.

Nhật Bản ghim lấy trong lòng, ký hiệp ước với Đế quốc Anh để bớt một đối thủ trên biển Thái Bình. Rồi 10 năm sau trận chiến Giáp Ngọ với nhà Mãn Thanh, nước Nhật lại rút gươm lần nữa, vào năm Giáp Thìn 1904. Lưỡi gươm sắc như nước chém Đế quốc Nga tựa ánh chớp. Chiến tranh Nhật-Nga bùng nổ.

Quân Nga đại bại, hai phần ba hạm đội viễn chinh phơi lườn tại eo Tsushima nằm giữa Nhật Bản và Triều Tiên. Sau này, giới quân sử đánh giá trận hải chiến Tsushima là quan trọng và có ảnh hưởng nhất sau trận Trafalgar tại Âu Châu trước đó 100 năm, khi Hải quân Anh đánh bại Liên quân Pháp và Tây Ban Nha dưới sự lãnh đạo của Napoléon.

Ngẫu nhiên sao, Tsushima có nghĩa là Đối Mã. Cũng lại chuyện.... ngựa!

May ra chỉ còn người Nga là nhớ, rằng trong trận chiến Nhật-Nga, duy nhất có một chiến hạm Nga thoát tay Thủy thần là nhờ trốn vào vịnh Cam Ranh của Việt Nam. Mối duyên tri ngộ của Liên Xô với Cam Ranh bắt đầu từ đó! Cũng từ đó, Nhật Bản rất thuộc địa hình địa vật của Cam Ranh, trước khi Hoa Kỳ biết tới cảng sâu này.
Chiến hạm Nga bốc cháy tại Eo biển Đối Mã.

Kết cuộc cùng thì ngày năm Tháng Chín 1905, Nga ký hòa ước Portsmouth với Nhật, xin rút khỏi Mãn Châu và công nhận Triều Tiên là thuộc quỹ đạo Nhật Bản. Nhưng Portsmouth là một hải cảng.... Hoa Kỳ tại New Hampshire – vì sao lạ vậy?
Hoà ước Portsmouth giữa Nga và Nhật qua trung gian của Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt.

Chỉ vì Tổng thống Theodore Roosevelt của Mỹ đứng ra dàn xếp đôi bên, và lãnh Giải Nobel Hoà Bình.

Người ta kể lại rằng trong vụ này, ông Roosevelt gửi một phái đoàn gồm có con gái là Alice Roosevelt và Tổng trưởng Chiến tranh (sau là Tổng thống William Howard Taft) qua thăm Nhật Bản trong một con thuyền du lịch có cái tên cũng khá tiền định là Manchuria. Mãn Châu!

Dường như đấy là dịp Roosevelt hiện đại hóa "Chủ thuyết Monroe" của trăm năm về trước cho trăm năm về sau: y như Tây Bán cầu, Thái Bình dương cũng là vùng ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Và Nhật Bản có vóc dáng lãnh đạo tương tự nước Mỹ, nhưng sự lớn mạnh của Nhật lại có ích cho quyền lợi Hoa Kỳ! Chẳng biết rằng giả thuyết này đúng hay sai, mà rất hiện đại...

Vẫn chưa hết, vóc dáng lãnh đạo, hay Đế quốc, của Nhật Bản được minh chứng thêm một lần nữa, trên đầu Trung Quốc. Sau chiến tranh Nhật-Hoa năm 1894 rồi Nhật-Nga năm 1904, Nhật kiểm soát bán đảo Triều Tiên kể từ 1910 và từ đó vào chiếm Mãn Châu năm 1937. Nhật-Hoa Chiến tranh bùng nổ lần thứ nhì, lần này là giữa Nhật Bản với Trung Hoa Dân Quốc, và kéo dài đến 1941.

Được sự hỗ trợ của Đức, Liên Xô và cả Hoa Kỳ, Trung Quốc vẫn không thắng nổi, cho đến khi một Tổng thống Roosevelt khác của Mỹ đề ra một chánh sách khác: phong toả dầu khí nếu Nhật không rút khỏi các vùng chiếm đóng. Tối hậu thư của Hoa Kỳ là án tử hình kinh tế vì khi đó Mỹ cung cấp đến 80% nhu cầu dầu hỏa cho Nhật.

Kết quả là vụ Trân Châu cảng Pearl Harbor. Ngày bảy Tháng 12 năm 1941, Hải quân Nhật bất thần tấn công căn cứ Thái Bình dương của Mỹ. Từ đó, Chiến tranh Hoa-Nhật đổi ra Nhật-Mỹ chiến tranh, hòa chung vào Đệ nhị Thế chiến và chỉ kết thúc khi Nhật lãnh hai trái bom nguyên tử của Mỹ vào năm 1945. Chẳng lỡ cơ hội, Nhật Bản vừa đầu hàng Hoa Kỳ thì Liên Xô chiếm luôn bốn hòn đảo cực Bắc của Nhật.

Rồi bán đảo Triều Tiên lại là thời sự khi Liên Xô và Trung Quốc, lần này dưới chế độ Cộng sản, theo nhau yểm trợ Bắc Hàn Cộng sản tấn công Nam Hàn làm Chiến tranh Cao Ly bùng nổ năm 1950. Đến 1953 thì đôi bên mới tạm ngưng bắn ở vĩ tuyến 38. Bị Hoa Kỳ và Nam Hàn chặn đường tại bán đảo Triều Tiên, Trung Quốc mới dồn lực lượng xuống yểm trợ Cộng sản Bắc Việt, với kết quả là vụ Điện Biên Phủ 1954 và Hiệp định Genève năm Giáp Ngọ!....
Chiến hạm và tầu vận tải Nhật Bản bị Hoa Kỳ đánh đắm trên sông Sàigòn vào đầu năm 1945.

***

Khi nhớ lại mọi chuyện từ Giáp Ngọ 1894 đến Giáp Ngọ 1954, người ta thấy là trong nửa thế kỷ Nhật Bản lần lượt đụng độ với Triều Tiên, Trung Quốc, Nga, Hoa Kỳ và cả Pháp ở tại Việt Nam, chưa kể các nước gọi là nhược tiểu trong vùng Đông Nam Á. Trong cái chất bi hùng thì quả là có cả tính hung!

Đến khi bị Hoa Kỳ khuất phục năm 1945, Nhật mới từ võ mà đổi qua văn, cũng là một kiểu Võ Thành Văn!

Mọi nền văn hoá đều phát triển qua học hỏi và bắt chước rồi tiêu hóa những gì học được của người. Nhưng khi du nhập tư tưởng và kỹ thuật ngoại lai thì ai cũng sợ bị đồng hóa. Nhờ địa dư cách trở, khi mở ra để học thiên hạ, dân Nhật không có nỗi sợ đó. Họ đã học thật nhanh từ Anh, Pháp, Đức, Mỹ để Nhật hóa kiến thức của các nền văn minh tiên tiến hơn và trực tiếp cạnh tranh với Tây phương.

Nhưng nhu cầu sinh tử là có đủ tài nguyên cho phát triển khiến chế độ lãnh đạo cuộc canh tân của Nhật lại ngả theo phương thức quân sự, dùng võ hơn văn.

Bước đầu là thống nhất chính quyền bên trong rồi thì kiểm soát mọi ngả tiến vào lãnh thổ, từ Triều Tiên, Đài Loan đến đảo Sakhalin hay quần đảo Kurils ở vùng cực Bắc. Kế tiếp là chiếm đóng nhằm bảo đảm nguồn cung cấp tài nguyên, hàng hóa và nhân công ở vòng ngoài, từ Tây Bá Lợi Á đến Mãn Châu, Trung Quốc và Đông Nam Á. Chủ thuyết Đại Đông Á của chế độ quân phiệt có hình thức là Á châu xây dựng thịnh vượng cho người Á mà khỏi cần đến Tây phương. Nhưng nội dung là bành trướng sự lãnh đạo của Nhật trên toàn vùng Đông Á.

Thế rồi, khi đã bị Hoa Kỳ khuất phục và giải giới vào năm 1946, Nhật Bản cũng lại xoay rất nhanh, từ trọng võ sang trọng thương. Chủ thuyết Yoshida, tên của Thủ tướng Shigeru Yoshida lên cầm quyền từ năm 1946, đề xướng việc phát triển trong hòa bình, với sự bảo vệ an ninh và yểm trợ kinh tế của Hoa Kỳ.

Khi đó, vào thời Chiến tranh lạnh giữa hai khối - và Chiến tranh nóng trên bán đảo Triều Tiên - Hoa Kỳ muốn có một nước Nhật phú cường và dân chủ tại Đông Á trước mối nguy của nước Nga và Trung Hoa theo cộng sản.

Nhờ vậy, Nhật Bản tái thiết nhanh và tăng trưởng mạnh, trong có 10 năm từ 1960 đến 1970 đã nhân sản lượng gấp đôi, y như Trung Quốc sau này, nhưng từ một cấp cao hơn. Nước Nhật thực hiện được những gì đã từng mong muốn và đòi chinh phục bằng quân sự. Thay vì đổ quân, họ đổ tiền đầu tư vào Nam Hàn, Đài Loan, Hong Kong, Đông Nam Á và cả Trung Quốc sau khi Đặng Tiểu Bình cải cách và bang giao với Hoa Kỳ. Nhật trở thành chủ đầu tư và chủ nợ số một của Đông Á và thành công đến độ cạnh tranh với Hoa Kỳ, làm người Mỹ lo sợ ngày bị vượt mặt!

Nhưng sự đời oái oăm.

Khi Liên Xô bắt đầu tan rã và Chiến tranh lạnh tàn lụi thì cũng là lúc Nhật bị khủng hoảng. Điểm lật là từ năm Canh Ngọ 1990, là lúc bong bóng đầu tư tan vỡ, mở đầu cho 10 năm khốn khó. Hoa Kỳ hết cần Nhật Bản và có đòi hỏi cao hơn về ngoại thương và hối đoái, trong khi nhu cầu về an ninh cũng được duyệt lại. Nhật Bản phải lo lấy thân, về cả an ninh lẫn kinh tế, vì đấy cũng là lúc Trung Quốc vươn lên.

Chúng ta trở lại chuyện ngày nay, cũng vào một năm Giáp Ngọ...

***

Nhật Bản mất một thập niên khủng hoảng cho đến năm 2000, tiếp theo là một thập niên suy thoái, khi dân số lại lão hóa quá nhanh. Việc cải cách cứ bị đình trệ trì hoãn mãi, cho đến năm nay mới có dấu hiệu chuyển biến.

Nhìn ra ngoài, mối lo ngàn đời của Nhật là bán đảo Triều Tiên lại trở thành hiện đại, với Bắc Hàn cứ tung hứng hỏa tiễn qua lãnh thổ Nhật Bản. Mối nguy từ Liên Xô nay đã tụ vào Bắc Hàn. Đằng sau là Trung Quốc đã tưởng mình hùng cường, đòi kiểm soát luồng giao lưu ngoài biển và còn tranh chấp về chủ quyền trên biển đảo. Rồi muốn khống chế các hành lang cung cấp đến 90% nguyên nhiên vật liệu cho kinh tế Nhật....

Nhưng nếu nhớ lại kinh nghiệm lịch sử và kiến thức khoa học của dân Nhật, sự thể có khi lại khác.
Chiến hạm Nhật Bản vào thời hiện đại; tầu dầu hay hàng không mẫu hạm đây?

Bị Hoa Kỳ giải giới từ năm 1945, Nhật không được phép có quân đội mà chỉ có lực lượng phòng thủ gọi là Self Defense Force để bảo vệ trật tự bên trong. Lá quốc kỳ oai hùng năm xưa bị thu về làm quân kỳ cho lực lượng này. Đến khi Chiến tranh lạnh chấm dứt từ năm 1991, lực lượng phòng vệ đó lặng lẽ thoát xác thành lực lượng quân sự. Và dù cho kinh tế suy thoái, Nhật Bản vẫn có ngân sách quốc phòng đứng hạng thứ ba thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Quốc phòng của Nhật không chỉ có lượng mà là phẩm, với kinh nghiệm tác chiến rất dày và trình độ kỹ thuật rất cao, kể cả về hải quân lẫn không quân và khoa học không gian hay hỏa tiễn. Bắc Hàn càng hung hăng, Nhật Bản càng có lý do cải tiến về quân sự, biến văn thành võ. Mối quan hệ lâu đời với hệ thống quân sự Hoa Kỳ là một lợi thế, sức mạnh kỹ thuật dân sự trong thời bình là một ưu thế khác cho thời chiến. Thương thuyền hay tầu dầu có thể sớm thành chiến hạm, vệ tinh không gian thì cải tiến thành trạm thám báo, siêu kỹ thuật điện tử được đưa vào không quân, với đủ loại võ khí "không người lái".

Y như kinh nghiệm lịch sử, chuyện Triều Tiên chỉ là duyên cớ, cái nhân sâu xa chính là Trung Quốc, với tham vọng hải dương của Bắc Kinh, nay muốn là đại cường hải dương. Quan trọng nhất, sự bành trướng của Trung Quốc đã chạm vào cái nọc bi hùng của dân Nhật, và khơi dậy chủ nghĩa ái quốc. Đã có một thời, chủ nghĩa đó nhắm vào mục tiêu dân giàu. Ngày nay, mục tiêu sẽ là nước mạnh. Sau trận thiên tai năm 2011, 90% dân Nhật đã coi quân đội là định chế đáng tin cậy nhất và lần đầu tiên từ Thế chiến II, thanh niên Nhật đã gọi nhau tòng quân nhập ngũ rất đông, với sự ủng hộ của xã hội.

Nhật Bản đã có một quân đội đúng nghĩa, từng gửi chiến hạm và binh lính đi ngăn ngừa hải tặc từ Ấn Độ dương qua tới Đông Phi, hoặc yểm trợ xứ khác diệt trừ khủng bố, hay cứu giúp nạn nhân thiên tai bão lụt. Việc tu chỉnh hiến pháp để hợp thức hóa quân đội này chỉ là thủ tục hình thức. Chứ nội dung thì đã được bình thường hóa vì thái độ hung hăng của Trung Quốc.
Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe với các lãnh tụ ASEAN tại Thượng đỉnh ASEAN năm 2013, kỷ niệm 40 năm hợp tác với Nhật Bản.

Nếu có lân bang thấy vậy mà lo, như trường hợp Nam Hàn, thì cũng có nhiều láng giềng lại lấy đó làm mừng, như trường hợp Đài Loan, Phi Luật Tân, Nam Dương hay cả Việt Nam. Những nỗ lực đầu tư và hợp tác của Nhật Bản từ 40 năm nay với Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á đang được hâm nóng: người dân Á Châu tự hỏi mối nguy về an ninh sẽ là Trung Quốc hay Nhật Bản? Họ sẽ có câu trả lời trong năm Giáp Ngọ này.

Và nhớ lại những năm Giáp Ngọ về trước, "Trung Quốc mộng" của Tập Cận Bình quả là mộng mị!
Hình ảnh kỷ niệm 40 năm hợp tác giữa Nhật Bản và Hiệp hội ASEAN, cô bé Việt Nam vẫn cài trâm trên tóc như đôi đũa.

Bài trước: Mười năm con Rắn

Popular Now