Journey in Life: 03/24/15

Tuesday, March 24, 2015

"Go swimmingly" nghĩa là gì?

Con đường làm huấn luyện viên MU sẽ không dễ dàng với Ryan Giggs. Photo courtesy edwin.11.

'To go swimmingly' nghĩa là thành công dễ dàng (without difficulty; with great ease and success).

Ví dụ
Are you considering taking the plunge (quyết tâm hành động, liều) to add a pool or update an existing one? Do your homework before you dive in (lao đầu vào) to making a hot summer’s daydream come true. Our team recently interviewed top-rated pool pros and gathered the following trends and tips to help your project go swimmingly.

But the ECB left the door open to the possibility of cutting the program short if things go swimmingly in the aftermath of the launch. In particular, the ECB in January said that purchases are “intended to be carried out until at least September 2016.”

Using that as a template Giggs might well want to spend a prolonged time learning his new craft in the lower divisions before attempting to seek the United hot-seat. There’s no doubt he’d be accepted due to his rapport with the fans and his already glistening (lấp lánh) reputation around the Old Trafford halls, but in the same vein he has a lot to lose if things don’t go swimmingly.

Phạm Hạnh

"Off the mark" nghĩa là gì?

Crystal Palace 0 - 0 Millwall, the moment Glenn Murray missed a penalty. Photo courtesy Richard Fisher.

'Off the mark' trượt, không trúng; lạc đề (not quite exactly right).

Ví dụ
They said the course would be easy but that turned out to be way off the mark.

Universities need to reform, but Christopher Pyne's compromise is way off the mark.

'Sex and the Single Alien' off the mark in aim for silly, adult fun.

Priorities are off the mark by billions of dollars: Crumbling roads, bridges and an inadequately maintained railway transportation system are just a few of the major infrastructure problems facing Massachusetts. You think politicians would be more concerned with tackling these problems, but not in Massachusetts. Instead, we have recent reports of politicians, both past and present, who have obtained plum (béo bở) positions in the state's bid to host the 2014 Summer Olympics. Then there is controversy surrounding the $1 billion expansion of the Boston Convention & Exhibition Center. Really? This is a city-run center that loses money every year...

Phạm Hạnh

Lee Kuan Yew

Người sáng lập đất nước Singapore đã qua đời ngày 23 tháng Ba, thọ 91 tuổi.
Photo credit: edmwimg.

Không có chút tự đắc nào trong tên tập đầu tiên của cuốn hồi ký Lee Kuan Yew: "Câu chuyện Singapore". Rất ít các nhà lãnh đạo đã là hiện thân và thống trị đất nước của mình: có lẽ như Fidel Castro và Kim Il Sung, trong thời của họ. Nhưng cả hai người này không hề xứng với thành tích của ông Lee trong việc thúc đẩy Singapore "Từ thế giới thứ ba đến thế giới thứ nhất" (như tên tập thứ hai). Hơn nữa, ông điều hành nước này với sự chênh lệch tồi tệ hơn nhiều: không có không gian, ngoại trừ một hòn đảo nhỏ đông đúc; không có tài nguyên thiên nhiên; và, như một hòn đảo của những người nhập cư với nhiều thứ tiếng, không có nhiều lịch sử chung. Việc tìm kiếm một di sản chung có lẽ là lý do vì sao, trong những năm 1990, Singapore của ông Lee kêu gọi "những giá trị châu Á". Vào lúc đó, Singapore là nơi phương Tây hóa nhất ở châu Á.

Bản thân ông Lee, được ông nội ái mộ nước Anh thêm chữ "Harry" vào tên Trung Hoa của ông, đã từng được George Brown, bộ trưởng ngoại giao Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland, gọi là "người Anh sắt máu giỏi nhất ở đông Suez". Ông tự hào về thành công của mình trong xã hội thuộc địa. Ông là một học sinh nổi trội ở Singapore thời tiền chiến, và sau khoảng thời gian chiếm đóng Singapore của Nhật Bản các năm 1942-45, một lần nữa lại xuất sắc ở Trường Kinh tế London và Cambridge. Ông và vợ, Kwa Geok Choo (Kha Ngọc Chi), đều đứng đầu trong ngành luật.

Khi Geok Choo lần đầu tiên xuất hiện trong cuốn "Câu chuyện Singapore", như là một sinh viên, kinh dị trong các nỗi kinh dị, chiến thắng chàng Harry trẻ tuổi trong các kỳ thi kinh tế học và tiếng Anh. Ông Lee luôn xuất sắc trong kết nạp cũng như ép buộc. Khi trở về Singapore vào năm 1950, ông tin tưởng rằng bà "có thể là trụ cột gia đình duy nhất và nuôi nâng các con", cho ông một "chính sách bảo hiểm" để ông có thể tham gia chính trị. Ông vẫn tận tụy với bà. Trước khi bà mất, bà nằm liệt giường và mất tiếng trong hai năm, ông giữ một danh sách các cuốn sách ông đọc cho bà nghe: Lewis Carroll, Jane Austen và các bài thơ của Shakespeare.

Trong đời sống chính trị của mình, ông không có chút dấu hiệu nào của sự dịu dàng nhân hậu bên trong đó. Chịu ảnh hưởng của Harold Laski, người ông đã gặp ở Trường Kinh tế London, ông tham gia phong trào chống thực dân trong những năm 1950, và ở Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland đã vận động cho Công đảng. Nhưng với ông ý thức hệ luôn ở vị trí thứ hai so với đánh giá thực tế về quyền lực hoạt động như thế nào. Trong cuộc sống sau này, ông phê phán nhà nước phúc lợi như là gốc rễ của tình trạng bất ổn của Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Ông cũng tự hào về kỹ năng chiến đấu đường phố của mình: "Không một ai nghi ngờ nếu anh đối đầu với tôi, tôi sẽ đeo quả đấm sắt vào và không để anh thoát." Ông là một nhà điều hành tàn nhẫn, khéo léo vận động bản thân lên tới vị trí đứng đầu Đảng Nhân dân Hành động (PAP) để trở thành thủ tướng đầu tiên của Singapore khi chế độ tự quản được trao vào năm 1959. Ông ở vị trí này tới 31 năm.

Chỉ một lần duy nhất trong thời gian đó chiếc mặt nạ sắt rơi xuống. Sau khi đưa Singapore gia nhập liên bang với Malaysia vào năm 1963, ông Lee lại đưa nước này ra khỏi liên bang khi nó bị trục xuất vào tháng 8 năm 1965, với việc Thủ tướng Malaysia cáo buộc ông dẫn đầu một chính phủ "không chứng tỏ sự trung thành với chính quyền trung ương". Về phần mình, ông dần tin rằng nước Singapore với đa số người dân gốc Hoa sẽ luôn ở thế bất lợi trong một chính thể mà người Malay chiếm ưu thế. Tuy nhiên ông thú nhận, ông đã tin tưởng và chiến đấu cho việc sáp nhập liên bang trong cả cuộc đời mình. Tuyên bố ra khỏi liên bang, ông đã khóc. Có lẽ, ngoài việc buồn phiền với những nỗ lực bị lãng phí và hy vọng tiêu tan, ông đã thấy trước rằng, với việc Singapore bị tước đi vùng nội địa thiên nhiên của nó, ông sẽ không bao giờ lên được vũ đài chính trị đủ lớn cho tài năng của mình.

Bù đắp lại, ông biến Singapore thành một câu chuyện thành công về kinh tế vô cùng đáng ngưỡng mộ. Như ông và chính quyền của ông sẽ thường xuyên nhắc nhở, điều này dường như còn xa mới là kết quả khả năng nhất trong những ngày đen tối của những năm 1960 đó. Một nguồn cung cấp nước đầy đủ là một trong số rất nhiều nguồn lực mà Singapore thiếu, khiến nước này phụ thuộc một cách đáng báo động vào một đường ống dẫn từ bán đảo Malaysia, mà nó vừa tách ra. Quốc phòng nước này nhờ vào thiện chí của Mỹ và sức mạnh sụp đổ của cường quốc thực dân cũ, Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Người khổng lồ trong khu vực, Indonesia, đã thực hiện chính sách Konfrontasi - thù địch với Liên bang Malaysia mà chỉ chút nữa là chiến tranh nổ ra để chứng minh luận điểm rằng: chỉ là một tai nạn của lịch sử thuộc địa mà Malaya do người Anh cai trị và các nhánh của nó tách ra khỏi Đông Ấn do người Hà Lan cai trị, mà đã trở thành Indonesia.

Singapore như một quốc gia không tồn tại. "Làm thế nào chúng tôi có thể hình thành một quốc gia từ những người di cư nhiều thứ tiếng đến từ Trung Hoa, Ấn Độ, Malaysia, Indonesia và nhiều vùng khác ở châu Á?" ông Lee tự hỏi khi ngẫm lại. Bạo loạn sắc tộc trong những năm 1960 ở chính Singapore cũng như ở Malaysia định hình tư tưởng của ông Lee trong suốt phần còn lại cuộc đời mình. Ngay cả khi Singapore xuất hiện trong mắt thế giới bên ngoài như một nơi hài hòa, yên bình, mà thật ra ổn định đến mức nhàm chán, chính quyền nước này thường hành xử như thể nó đang rón rén bên bờ vực thẳm của hận thù sắc tộc. Nhà ở công cộng, một trong những thành công lớn nhất của chính quyền, vẫn tuân theo hệ thống hạn ngạch sắc tộc, để người Malay và Ấn Độ thiểu số không thể hợp lại và biến chúng thành những khu ổ chuột.

Dấu chấm nhỏ trên bản đồ 
Cảm giác yếu đuối bên ngoài và mong manh bên trong đó là trọng tâm các chính sách của ông Lee đối với đất nước non trẻ này. Bị Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland bỏ rơi vào năm 1971 khi cường quốc này rút khỏi "đông Suez", Singapore luôn coi quốc phòng là ưu tiên cao, dù những mối đe dọa trực tiếp tới an ninh nước này đã giảm bớt. Quan hệ với Malaysia thường xuyên căng thẳng, nhưng chưa bao giờ chạm đến điểm mà một cuộc xung đột quân sự có khả năng xảy ra. Và Indonesia đã chấm dứt Konfrontasi vào giữa những năm 1960. Sự hình thành của Hiệp hội các nước Đông Nam Á vào năm 1967, với ông Lee là một trong những người sáng lập, đã giúp kết nối các nước trong khu vực với nhau. Tuy nhiên, thanh niên Singapore vẫn phải mất hai năm thực hiện nghĩa vụ quân sự trong các lực lượng vũ trang. Chi tiêu quốc phòng, trong một đất nước có 5,5 triệu dân, nhiều hơn so với Indonesia, với gần 250 triệu dân; và trong năm 2014 chiếm tới hơn một phần năm ngân sách quốc gia.

Đối với ông Lee, tính dễ bị tổn thương của Singapore cũng biện minh cho việc tước đi một số quyền tự do dân chủ của người dân. Bỏ tù những phần tử bị nghi ngờ theo cộng sản trong những ngày đầu áp dụng các phương pháp mạnh tay này là một ví dụ. Nhưng nó đã dần trở nên tinh vi hơn: một sự kết hợp của thành công về kinh tế, sắp xếp gian lận khu vực bầu cử, kiểm soát báo chí gắt gao và truy lùng pháp lý các chính trị gia đối lập và những người phê bình, kể cả báo chí nước ngoài. Singapore đã có các cuộc bầu cử định kỳ, tự do và công bằng. Thật vậy, bầu cử là bắt buộc, dù vào năm 1994 ông Lee nói rằng ông "về mặt trí thức, không tin rằng hình thức một người dân - một lá phiếu là tốt nhất". Ông nói Singapore thực hiện hình thức này vì đó là những gì người Anh để lại. Vì vậy, ông đã thiết kế một hệ thống mà các cuộc bầu cử được tổ chức trong sạch, nhưng gần như không thể khiến Đảng Nhân dân Hành động mất quyền lực. Lý do lớn nhất cho điều trên là thành công kinh tế của nước này: với tốc độ tăng trưởng trung bình gần 7% một năm trong bốn thập kỷ.

Nhưng đảng của ông Lee không để bất kỳ điều gì chỉ dựa trên may rủi. Các phương tiện truyền thông truyền thống thiếu sức mạnh; các chính trị gia đối lập bị đẩy tới chỗ phá sản do bị áp dụng khốc liệt những luật lệ cấm phỉ báng - di sản của Vương quốc liên hiệp Anh và Bắc Ireland; các cử tri đều đối mặt với những mối đe dọa rằng, nếu họ chọn các ứng cử viên đối lập, khu vực bầu cử của họ sẽ chịu thiệt thòi trong việc phân bổ các nguồn vốn ngân sách; ranh giới khu vực bầu cử bị chính quyền tùy ý vẽ vời. Theo những người ủng hộ, ưu điểm của hệ thống của ông Lee, là nó cho phép bầu cử vừa đủ cạnh tranh để giữ cho chính quyền trung thực, nhưng không quá nhiều tới mức khiến có nguy cơ mất quyền lực. Vì vậy, chính quyền có thể nhìn trước mọi điều thay cho người dân, lên kế hoạch dài hạn và chống lại xu hướng phải chiều theo những áp lực dân túy.

Ông Lee có niềm tin vững chắc vào chế độ nhân tài. "Chúng tôi quyết định những gì là đúng. Không bao giờ bận tâm tới những gì người dân nghĩ," như ông nói thẳng thừng vào năm 1987. Các bộ trưởng trong chính quyền của ông được trả lương cao nhất trên thế giới, nhằm thu hút tài năng từ khu vực tư nhân và hạn chế tham nhũng. Tham nhũng thực sự hiếm khi xảy ra ở Singapore. Giống như những tội khác, nó được ngăn chặn một phần bởi nhiều hình phạt khắc nghiệt khác nhau, từ đánh đòn tàn bạo cho tội phá hoại tới treo cổ vì tội giết người hay buôn lậu ma túy. Như ông Lee cũng nói: "Giữa được yêu thương và bị sợ hãi, tôi luôn tin Machiavelli đã đúng. Nếu không ai sợ tôi, tôi trở nên vô nghĩa." Tuy nhiên, là một nước công an trị, Singapore lại thành công đến mức bạn hiếm khi thấy một cảnh sát nào.

Người đàn ông tuyệt vời (A cool guy) 
Theo một số cách, ông Lee là một người hơi lập dị. Trong số những người có uy tín lớn của thế kỷ 20 được tạp chí Wall Street Journal phỏng vấn vào năm 1999, ông là người duy nhất bỏ qua báo in, điện, động cơ đốt trong, internet và chọn máy điều hòa không khí là phát minh có ảnh hưởng nhất của thiên niên kỷ. Ông giải thích rằng, trước khi có máy điều hòa, người dân sống ở các vùng nhiệt đới gặp bất lợi vì nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng xấu tới chất lượng công việc của họ.

Giờ đây, họ "không còn bị tụt hậu nữa". Cherian George, một nhà báo và học giả, phát hiện trong phép ẩn dụ này phong cách chính quyền quản lý của ông Lee, và đã viết một trong những cuốn sách hay nhất về nó: "Quốc gia máy lạnh: Tiểu luận về chính trị học của sự thoải mái và kiểm soát". Ông Lee đã làm cho Singapore trở nên thoải mái, nhưng cũng cẩn trọng giữ kiểm soát bộ điều chỉnh nhiệt độ. Người Singapore, thấy hòn đảo của họ biến đổi và hiện đại hóa, có vẻ chấp nhận điều này. Nhưng trong năm 2011, Đảng Nhân dân Hành động có kết quả tồi tệ nhất trong một cuộc tổng tuyển cử từ trước đến nay (chỉ giành được 60% số phiếu bầu và 93% số ghế!). Nhiều người cho rằng thay đổi sẽ phải đến, và cấu trúc ông Lee đã xây dựng không còn phù hợp với thời đại Facebook và các mạng lưới đang phát triển mà nó không còn có thể kiểm soát. Họ bắt đầu nổi giận về những hạn chế áp lên cuộc sống của họ, dường như không còn quá thuyết phục về sự mong manh của Singapore, và ít sợ hậu quả của việc chỉ trích chính quyền.

Đặc biệt, họ phẫn nộ khi rất nhiều người, dù tham gia chương trình tiết kiệm bắt buộc được phô trương thường xuyên, nhưng vẫn không đủ tiền cho việc nghỉ hưu. Và họ đổ lỗi cho mức độ nhập cư cao khiến tiền lương bị kìm hãm ở mức thấp và chi phí sinh hoạt tăng cao. Đây là hậu quả của thất bại duy nhất trong số rất nhiều chiến dịch của ông Lee để người dân Singapore thay đổi cách sống của họ. Ông đã thành công trong việc tạo ra một quốc gia của người nói tiếng Quan Thoại - những người trở nên lịch sự hơn so với trước đây - không cẩu thả băng qua đường và cũng không nhai kẹo cao su; nhưng ông không thể thuyết phục họ sinh thêm con. Đầu những năm 1980, ông từ bỏ chính sách "dừng lại ở hai con để nuôi dạy con tốt" của mình, và bắt đầu khuyến khích những người có giáo dục cao có nhiều con hơn. Nhưng, ba thập kỷ sau đó, phụ nữ Singapore có tỷ suất sinh thấp nhất trên thế giới.

Nguyên tắc cha truyền con nối
"Thất bại" của cuộc bầu cử năm 2011 đưa ông Lee vào giai đoạn về hưu cuối cùng. Năm 1990, ông đã chuyển từ chức thủ tướng sang chức "bộ trưởng cấp cao", và trong năm 2004 thành "cố vấn bộ trưởng". Giờ đây ông rời nội các, nhưng vẫn ở trong quốc hội. Tới lúc đó, người giữ chức thủ tướng Singapore trong bảy năm là Lee Hsien Loong (Lý Hiển Long), con trai ông. Gia đình họ Lee sẽ kiện bất kỳ ai ám chỉ chế độ gia đình trị. Và, đối với ông Lee, tài năng do di truyền là một thực tế hiển nhiên. "Đôi khi hai con ngựa xám có thể sinh ra một con ngựa trắng, nhưng hiếm lắm. Nhưng nếu bạn có hai con ngựa trắng, khả năng rất cao là bạn có các con ngựa trắng được sinh ra."

Ý tưởng như vậy, áp dụng lên sắc tộc, tiến gần tới phân biệt chủng tộc. Các lãnh đạo thành công của phương Tây đến gặp ông ở Singapore sẽ tránh xa lĩnh vực nhạy cảm như vậy. Họ thiên về hỏi ý kiến của ông về sự trỗi dậy của Trung Hoa hay sự thoái trào của nước Mỹ. Họ cũng khâm phục sự thoải mái và thành công kinh tế Singapore dưới thời ông Lee, và tìm kiếm lời khuyên của ông về cách áp dụng lại ở nước mình. Trong khi đó, việc kiểm soát và "trật tự xã hội" tốt ở nước này cũng thu hút nhiều người hâm mộ, bao gồm cả các nhà lãnh đạo Trung Hoa, đặc biệt là Deng Xiaoping (Đặng Tiểu Bình), cũng như ông Lee, là thành viên của tộc người Hakka (Khách Gia) Trung Hoa. Vì vậy ông Lee, nổi tiếng về cả việc là nỗi kinh hãi đối với người cộng sản ở trong nước và là người chỉ trích sự suy đồi của phương Tây cùng chủ nghĩa lý tưởng nhợt nhạt của nó, vui sướng trong vai trò một nhà tư tưởng địa chính trị. Hẳn ông phải tự hỏi, giá mà số phận trao cho ông một siêu cường thay vì một nhà nước thành phố?

Sơn Phạm
The Economist