Journey in Life: 08/18/14

Monday, August 18, 2014

Sự phát triển các kênh đào trên thế giới

Panama Canal, Colon, Panama. Photo courtesy Lyn Gateley.

Khi ngày kỉ niệm 100 năm khai trương kênh đào Panama vào 15 tháng Tám đang tới gần, thế giới cũng đang ngóng chờ ba sự phát triển lịch sử: tăng gấp đôi công suất kênh đào Panama với việc hoàn tất bộ khóa thứ ba để có thể tiếp nhận các tàu container khổng lồ, hi vọng sẽ hoàn thành cuối năm sau; một con kênh đối thủ nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương đi qua Nicaragua bắt đầu khởi công; và một kênh đào Suez mới trong khi phần lớn kênh cũ sẽ trở thành một đường cao tốc hai làn trên biển. Kế hoạch đầy tham vọng của Ai Cập đến bằng một thông báo bất ngờ của Tổng thống nước này hồi đầu tháng, sau khi dự án ở Nicaragua được khẳng định vào tháng Bảy. Đây chỉ là những sự phát triển gần nhất để thấy việc mở rộng Kênh đào Panama sẽ không có ảnh hưởng lớn như nó từng có một thế kỉ trước đây đối với ngành hàng hải thế giới.

Khi cơ quan quản lý Kênh đào Panama bắt đầu lên kế hoạch mở rộng 10 năm trước, họ nhắm tới cạnh tranh thị phần giao thông từ đối thủ là Kênh đào Suez bằng cách đạt nâng công suất tiếp nhận các tàu chở tới 13.000 container so với chỉ 5.000 như hiện nay. Nhưng từ đó đến nay, đã xuất hiện các con tàu chở tới 18.000 container và sẽ còn hơn thế nữa trong tương lai. Suez là kênh ngang mực nước biển không có khóa hay điểm tắc nghẽn (pinch-points). Và vì kênh có thể tiếp nhận các tàu lớn hơn nên thị phần giao thông của nó giữa châu Á và bờ Đông Hoa Kỳ đã tăng từ 30% bốn năm trước lên 42% vào tháng Mười năm ngoái. Một vấn đề khác đối với kênh Panama là một số nhà sản xuất đang rút khỏi Trung Hoa do chi phí lao động ở đây tăng cao và chuyển sang các nơi khác ở Đông Nam Á, nằm gần tuyến Suez hơn.

Kênh Panama cũng đang phải đối mặt với những thử thách sát sườn hơn. Vấn đề kỹ thuật với xi măng và máy móc ở các khóa là lí do chính khiến dự án trị giá 5,25 tỉ đôla bị trì hoãn ít nhất 12 tháng. Tình hình càng xấu hơn khi tranh cãi về chi phí phụ trội (cost overrun) khiến công việc bị ngưng lại hơn hai tuần hồi tháng Hai. Trong khi đó, ở nước láng giềng Nicaragua, nơi từng bị coi là không thể xây dựng đập (canal thoroughfare) vì các nguy cơ đã biết về động đất và núi lửa, hiện đang cố gắng thắp lại (rekindle) giấc mơ từ thế kỉ 19 của mình. Tháng trước, chính quyền Managua phê duyệt kế hoạch tuyến đường 278 km (nhiều khả năng) ngang mực nước biển (và vì thế không bị khóa) cho con kênh nối giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương sử dụng sông Brito, hồ Nicaragua và các con sông ở phía Đại Tây Dương. Nhìn chung, các đồn đoán về một con kênh Nicaragua dài gấp ba lần kênh Panama, được hậu thuẫn bởi nhà đầu tư Trung Hoa bí ẩn, đã phải nhận sự cười nhạo (derision) trong giới hàng hải. Tuy nhiên dấu hiệu về sự quan tâm lớn dần của Trung Hoa với eo đất (isthmus) này xuất hiện ngày 8 tháng Tám khi các doanh nhân từ Tập đoàn nhà nước Kỹ thuật Cảng Trung Hoa tuyên bố họ đang nghiên cứu ý tưởng đầu tư cho một bộ khóa thứ tư trên Kênh đào Panama.

Các diễn biến khác đều cho thấy khả năng cạnh tranh khốc liệt hơn đối với Kênh đào Panama khi nó bước qua tuổi 100. Vận chuyển container từ Thượng Hải đến New York nếu qua Panama chỉ mất 26 ngày so với 28 ngày khi qua Suez. Vận chuyển bằng tàu tới các cảng ở California rồi sử dụng đường sắt xuyên lục địa (transcontinental) là nhanh nhất với 21 ngày nhưng đắt hơn khoảng 600 đôla mỗi container. Công ty sở hữu các con tàu lớn nhất - A.P. Moeller-Maersk đã dừng đi qua Panama và giờ sử dụng tuyến Suez. Vì thế, cơ quan quản lý Kênh đào Panama đang tìm cách bảo hiểm đánh cược (hedge its bets) của mình. Cơ quan này để ngỏ khả năng tiếp tục mở rộng, nhưng cũng có các cảng phức hợp đang phát triển mạnh ở mỗi bờ và đường sắt nối giữa chúng. Panama hi vọng những điều này cùng với các khu vực miễn thuế đi kèm sẽ đảm bảo tương lai nước này trở thành trung tâm hậu cần toàn cầu như một Singapore của Châu Mỹ. Tuy nhiên, (có lẽ) còn xa mới được như Singapore...

Đăng Duy
The Economist


Giải trí cho nhân viên tập đoàn ở Nhật Bản

Nomihodai. Photo courtesy Azlan DuPree.

Kanpai! (Cạn chén!)


Theo tâm sự (confide) một nữ tiếp viên trong bộ kimono ở Maiko, một trong các câu lạc bộ đêm cao cấp nhất ở khu ăn chơi Ginza của Tokyo, những nỗ lực hồi phục nền kinh tế Nhật Bản của Thủ tướng Shinzo Abe đang có hiệu quả tích cực. Không khí ở Maiko thực sự sôi động (buoyant) với các doanh nhân tỉ phú và các ông trùm (mogul) tìm đến phòng tiệc (convivial salon) của quán vào tối muộn. Tình hình có thể sẽ sớm tốt hơn nữa. Kế hoạch mới nhất của Chính phủ nhằm vực dậy (revitalise) nền kinh tế là cho phép chi phí giải trí của các tập đoàn lớn được khấu trừ thuế một phần (tax-deductible).

Hiện tại, chỉ các công ty nhỏ và vừa được khấu trừ một phần nhỏ khoản chi chiêu đãi khách hàng, được tính vào chi phí kinh doanh. Trong những năm 1980, khi kinh tế bùng nổ, các khoản chi này chẳng thấm vào đâu với các công ty lớn (có vốn trên 100 triệu yen ~1 triệu USD). Khi đó, chi phí cho settai (cách gọi giải trí nghi thức ở Nhật Bản) có lúc lên đến 6 nghìn tỷ yen và trong nhiều năm vượt xa chi phí (outlay) quốc phòng của Nhật Bản. Kể từ khi đạt đỉnh năm 1992, chi phí giải trí đã giảm còn một nửa. Rất nhiều câu lạc bộ ở Ginza với giá vào cửa trên 50.000 yen đã phá sản (go bust). Thời thế trở nên khó khăn hơn sau cuộc khủng hoảng tài chính 2007 - 2008 và suy thoái.

Chưa có thông báo chính thức nào nhưng Bộ trưởng Tài chính Taro Aso đã úp mở (float the idea) về chuyện này. Takashi Inoue của Keidanren - tổ chức vận động hành lang về kinh tế chính ở Nhật Bản, tin rằng các tập đoàn lớn sẽ được phép khấu trừ một nửa chi phí giải trí bắt đầu từ năm tài chính sau vào tháng Tư và sẽ không có mức giới hạn trần (upper limit). Ông ước tính các tập đoàn này sẽ tiết kiệm được rất nhiều tiền thuế: khoảng 200 tỉ yen.

Sự giảm thuế này sẽ giúp bù trừ (offset) các tác động xấu (dampening effect) từ việc Nhật Bản tăng thuế tiêu thụ 5 tới 8% từ mùa xuân. Hơn nữa, điều này sẽ khuyến khích các công ty đang chần chừ chưa đầu tư hay tăng lương bơm thêm tiền vào nền kinh tế trong nước. Thực tế, do các khoản chi rộng rãi ở Nhật Bản thường được coi là một phần lương của giới điều hành nên thay đổi này tương đương với việc tăng lương cho nhân viên văn phòng ở Nhật Bản. Ông Aso, vốn cũng là khách quen (frequenter) của các quán bar hạng sang, đã tranh luận trong một bài phát biểu đầu năm rằng cách tốt nhất, ‘dễ chịu’ nhất để khiến các tập đoàn Nhật chi tiền là vào giải trí và quà tặng theo mùa.

Khi rượu whisky chảy tràn trong những thập kỉ trước, theo đó là một loạt các scandal về hối lộ quan chức đã khiến settai mang tiếng xấu. Một số tập đoàn đã nghiêm cấm hình thức này. Cảnh sát gần đây đã bắt giữ một nhân viên bán hàng của Deutsche Securities, do chi trên 900.000 yen vào các bữa tiệc, golf và du lịch nước ngoài cho một quản lý quỹ hưu trí của công ty thương mại Mitsui, người đã dành cho ông ta một hợp đồng kinh tế trị giá 1 tỷ yen. Tuy nhiên, ít ra thì nền kinh tế cũng đã hưởng lợi.

Đăng Duy
The Economist

Kế hoạch thành lập các đặc khu kinh tế ở Nhật Bản

Night Life @Shinjuku, Tokyo. Photo courtesy Kevin Poh.

Với những người đang đợi chờ dấu hiệu cho thấy Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe vẫn chưa quên kế hoạch cải tổ cơ cấu nền kinh tế Nhật Bản của mình, thông báo ngày 28 tháng Ba về vị trí của một loạt các đặc khu kinh tế là tin được chào đón. Ý tưởng là trong tokku (cách gọi đặc khu kinh tế ở Nhật), các công ty sẽ được phép thực hiện các bước tiến mạo hiểm vẫn được coi là còn quá nhiều tranh cãi để áp dụng trên toàn quốc như tự do tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp vốn được “nâng như nâng trứng” (cosseted) ở nước này. Trong tương lai, kế hoạch hướng tới mở rộng thả nổi (free-wheeling) tới phần còn lại của Nhật Bản. Ông Abe nhắc lại ngày 28 rằng: các đặc khu sẽ là những mũi khoan (drill-bit) phá tan (break asunder) các quy định 'nền tảng' (bedrock) hiện nay.

Hay, ít nhất lý thuyết là vậy. Vẫn chưa có thành tựu đáng kể nào từ khi ông Abe lần đầu tiên công bố các đặc khu vào tháng Tư năm 2013. Ngược lại, theo sau đó là hàng loạt các bất đồng được dự báo trước về nội dung chính của tokku. Có giai đoạn, các công ty có vẻ được tự do hơn trong việc thuê và sa thải công nhân. Thay đổi này có thể dẫn đến tăng cường tuyển dụng trên diện rộng (across the board) cùng với quỹ lương lớn hơn, là những mục tiêu ông Abe nhắm tới. Nếu những biện pháp từ phía cung như vậy được mở rộng tới toàn Nhật Bản, kế hoạch phát triển của ông sẽ thực sự triệt để. Tuy nhiên, nhóm công tác của chính phủ lại nhanh chóng rút lui khỏi đề án ngay khi gặp phải sự phản đối từ phía Bộ Y tế - Lao động và các quan chức khác. Ông Abe đáp trả bằng cách đe dọa sẽ loại bỏ các bộ trưởng ngoan cố (recalcitrant) khỏi quá trình ra quyết định.

Chiến thuật của ông ít ra có vẻ đã có hiệu quả. Một điềm báo tốt là quy mô của các đặc khu kinh tế mới cả khi tính riêng lẻ và khi kết hợp. Quy mô này bao gồm hầu hết Tokyo và Kanagawa cùng với thành phố Narita, tỉnh Chiba. Phần lớn khu vực Kansai gồm các tỉnh Osaka, Hyogo và Kyoto cũng sẽ nằm trong tokku. Danh sách cũng bao gồm Fukuoka ở hòn đảo phía Tây Nam Kyushu, tỉnh nhỏ Okinawa ở phía nam và hai thành phố ở tỉnh Niigata và Fukui. Robert Feldman của ngân hàng Morgan Stanley ước tính khu vực hiện đang đóng góp gần 2/5 GDP Nhật Bản sẽ nằm trong các đặc khu kinh tế. Nói cách khác, tokku của ông Abe thực sự quan trọng. Có vẻ ít có nguy cơ chúng sẽ trở thành mồ chôn (burial ground) các ý tưởng mới như đã từng dưới thời các Thủ tướng tiền nhiệm.

Tuy nhiên, nguy cơ thực ra lại nằm ở việc các đặc khu mới sẽ rộng nhưng không táo bạo. Tokku được thông báo tuần trước tương đối giống với phần còn lại của Nhật Bản. Mỗi khu có một lĩnh vực riêng như công nghệ y tế ở Kansai, thu hút doanh nghiệp nước ngoài ở Tokyo. Các chi tiết quan trọng nhất của các đặc khu sẽ chưa được hoạch định ít nhất là tới mùa hè và lịch trình thực hiện vẫn còn xa. Vào ngày thông báo được đưa ra, bốn thành viên khối tư nhân thuộc nhóm công tác về đặc khu kinh tế của ông Abe, bao gồm cả người đứng đầu Tatsuo Hatta và Heizo Takenaka – người ủng hộ nhiệt thành (ardent backer) cho nới lỏng quy định (deregulation) dưới thời cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi, tuyên bố các biện pháp nới lỏng được đề xuất cho đặc khu đông dân nhất – Tokyo tới giờ là ‘hoàn toàn không đầy đủ’ (wholly inadequate). Theo họ, chính quyền Tokyo chưa làm được gì đáng kể, một phần do thị trưởng Yoichi mới chỉ được bầu vào tháng Hai.

Về các thay đổi đối với thị trường lao động, các thành phố Tokyo và Fukuoka được dự định sẽ trở thành những trung tâm chính. Một bộ hướng dẫn mới về tuyển dụng sẽ chỉ rõ hơn các nghĩa vụ của công ty đối với nhân viên bị thải hồi. Điều này có thể dẫn đến sự chuyển dịch dần dần khỏi hệ thống việc làm trọn đời của Nhật Bản. Các quy định không rõ ràng hiện là lí do chính khiến các tập đoàn lớn trong nước né tránh đuổi việc các nhân viên trong biên chế (regular). Tuy nhiên, bộ quy định mới cho các đặc khu sẽ chỉ áp dụng với các công ty mới khởi nghiệp và các công ty quốc tế (có lẽ là các công ty thuộc sở hữu nước ngoài).

Những bất ngờ cũng xuất hiện trong thông báo. Đảo Hokkaido ở cực bắc Nhật Bản bị bỏ qua. Đã có thảo luận về việc biến toàn bộ khu vực này thành một vùng nông nghiệp đặc biệt. Thay vào đó, Okinawa ở phía Nam được chỉ định thành một đặc khu du lịch. Chính phủ của ông Abe hiện đang đặc biệt nỗ lực xoa dịu (placate) người dân Okinawa, khi thiện chí của họ bị thử thách nghiêm trọng bởi kế hoạch di chuyển trạm không quân Futenma - căn cứ chính của thủy quân lục chiến Mỹ ở Nhật Bản. Với các đặc khu khác, chưa nói tới cả nước, sẽ cần phải có những kế hoạch tham vọng hơn nữa.

Đăng Duy
The Economist

Liệu có còn dám uống Coca cola?



sau khi xem xong thí nghiệm này...